Onderzoek

Zin of onzin: plastic afval inzamelen

Oct 02, 2018 MariekeHanse

Zowel thuis als op straat proberen we als burgers ons steentje bij te dragen aan een schoner milieu door ons afval in de vuilnisbak te gooien. We scheiden zelfs de verschillende soorten afval: kranten bij het oud papier, appelschillen bij het GFT, en lege chipszakken bij het restafval. Daarnaast hebben we tegenwoordig ook een aparte bak of zak voor het plastic afval of PMD (plastic, metaal en drinkpakken). Toch vroegen wij ons bij de Onderzoeksredactie af of het wel zin heeft om naast het restafval ook nog een aparte container te hebben voor PMD. Wordt het allemaal op één hoop gegooid bij de milieustraat, of wordt er van onze oude plastic verpakkingen daadwerkelijk nieuw plastic gemaakt? Wij zochten het uit.

Een artikel van Joris Gemen en Marieke Hanse

Apart inzamelen

Sinds 2014 hebben we er in Tilburg, net als in een groot deel van de rest van Nederland, een nieuwe afvalcontainer bij: voor plastic verpakkingen, metalen verpakkingen en drinkkartons (PMD), in de vorm van een duocontainer. Zes jaar daarvoor kwamen er al grote verzamelcontainers voor plastic afval in onze stad. Die duo-containers (en verzamelcontainers) doen hun werk goed, er wordt elk jaar een groter aantal kilo’s aan plastic afval ingezameld door de inwoners van Tilburg. Vorig jaar werd er gemiddeld 14 kilo plastic afval per persoon in de aparte plasticcontainers gegooid. Een groot succes dus, vindt ook Charlotte van den Heuvel, bestuurswoordvoerder van de gemeente Tilburg: “Als 6e stad van Nederland doen we het al behoorlijk goed qua afvalscheiding, zeker ten opzichte van de grote steden en ook ten opzichte van 5 grootste steden van Noord Brabant. Bijvoorbeeld omdat we nu al op 150 kilo restafval per inwoner zitten. Onze ambitie voor 2019 is 140 kilo restafval per inwoner.” Op de redactie zochten we ook uit hoeveel kilo PMD er in Brabant wordt opgehaald ten opzichte van de rest van Nederland:

Om de weg die het plastic afval aflegt te volgen beginnen we uiteraard bij de mensen thuis. We vroegen door middel van een enquête aan mensen op straat, voornamelijk inwoners van Tilburg, of zij plastic afval inzamelden en hoe ze daar tegenaan kijken. 81 van de 96 respondenten van de enquête geeft aan wel degelijk plastic afval te scheiden. De voornaamste reden die werd genoemd om de aparte plasticbak of zak te gebruiken was dat het beter zou zijn voor het milieu. Het aantal mensen dat geen plastic afval scheidt, doet dat vooral om praktische redenen, bijvoorbeeld omdat ze geen extra ruimte hebben of een lange afstand moeten afleggen om het extra afval kwijt te kunnen. De meeste respondenten weten wel dat hun afval wordt gerecycled maar er is ook een aantal dat nog steeds denkt dat hun plastic gewoon op een hoop bij het andere afval wordt gegooid.

 

Vrachtwagens vol plastic

Nadat je het PMD-afval netjes in de duobak hebt gedaan wordt het opgehaald door de vrachtwagens van het Brabants Afval Team, die namens de gemeente alle afvalbakken legen. Wanneer de bakken worden geleegd vind je op de Afvalwijzer. Wij vroegen aan Piet van Oirschot, beleidsmedewerker Afval van de gemeente Tilburg, waar die vrachtwagens vervolgens naartoe gaan en wat er met ons plastic gebeurt: “Het PMD-afval in Tilburg wordt opgehaald in duobakken en gaat dan naar een overslaglocatie, bij de milieustraat aan de Caledoniastraat. In een grote hal wordt het plastic uit de stad, maar ook uit een aantal buurtgemeenten opgestapeld. Van daar uit wordt het gebracht naar een sorteerfabriek. Er is er eentje bij SUEZ in Rotterdam, en we brengen ook een deel naar een sorteerfabriek in Duitsland. En daar wordt het verder gesorteerd in de verschillende soorten plastic.  Ook het papier en de metalen verpakkingen worden eruit gesorteerd. Vanuit die fabrieken gaat het dan weer naar bedrijven die het recyclen.”

Plastic en milieu

Vorig jaar deed het Centraal Plan Bureau (CPB) onderzoek naar het effect op het milieu van de manier waarop we nu plastic inzamelen. Zij concludeerden dat een deel van de ingezamelde plastic verpakkingen inderdaad wordt gebruikt voor nieuwe plastic producten, maar dat het grootste deel vervuild plastic is waar niets mee kan worden gedaan, en dat gedeelte wordt verbrand. Zo schrijven ze in hun rapport: “In Nederland wordt kunststofafval verbrand (voornamelijk via het restafval) of gerecycled. Sinds 1996 geldt een stortverbod voor afval. In het buitenland, bijvoorbeeld in landen rond de Middellandse Zee, vindt nog wel stort van (kunststof)afval plaats. In sommige landen is ook illegale stort een probleem maar in Nederland is dit beperkt. In ons land zit nog wel kunststof in de grond op oude stortplaatsen.”.

“Er zijn wel een aantal problemen”, bevestigt ook Piet van Oirschot. “Producenten maken soorten verpakkingen die heel slecht te recyclen zijn. Als je 100% inzamelt, is een deel daarvan altijd niet recyclebaar plastic. Het kan zijn dat er een coating op zit, gemengd is met andere soorten plastic of dat er papier op zit, lijm of folie. Dus dan is het geen eenduidige verpakking. Er is wel steeds meer aandacht voor bij de verpakkingsindustrie maar we hebben als gemeenten ook aangegeven dat zij betere verpakkingen op de markt moeten brengen die ook recyclebaar zijn. Anders kun je het wel inzamelen maar dan moet je het naderhand alsnog verbranden.”

Producenten van verpakkingen zijn wettelijk verplicht om een bepaald percentage van de productie weer te recyclen en daar houden ze zich ook netjes aan. Toch vindt Van Oirschot dat het percentage omhoog moet, zodat er niet onnodig grote hoeveelheden plastic worden verbrand. Wim Snijder, directeur van de Afvalspiegel, een bedrijf dat onderzoek doet op het gebied van afval en milieu voor verschillende gemeenten, bevestigt dat er afspraken zijn gemaakt met producenten over de hoeveelheid recyclebaar plastic dat de fabriek uit gaat: “Een tijd geleden heeft de regering namelijk een overeenkomst gesloten met de verpakkingsindustrie over die kunststofverpakkingen. Daar zijn een aantal afspraken in vastgelegd, zoals het gegeven dat de verpakkingsindustrie zich druk gaat maken om het opnieuw inwinnen van grondstoffen uit die verpakkingen.’’ In principe zijn de producenten van verpakkingen verantwoordelijk voor inzameling en recycling van die afvalstoffen (ook wel bekend als ‘producentenverantwoordelijkheid’). Zij hebben hiervoor met het de rijksoverheid en de gemeente afspraken gemaakt omdat de gemeenten toch al huishoudelijk afval inzamelen waarbij dan ook plastic verpakkingen gescheiden worden ingezameld. Het ingezamelde PMD en papier wordt zoveel mogelijk gesorteerd en gerecycled tot nieuwe grondstoffen.

Hoe zit het dan met dat recyclepercentage?

In deze grafiek is te zien dat ongeveer 50% van alle geproduceerde kunststofverpakkingen wordt gerecylced of gebruikt om energie op te wekken. Het Afvalfonds krijgt haar cijfers ieder jaar van organisaties als ‘Nederland Schoon’ en ‘Nedvang’, die op hun plaats weer informatie uitwisselen met bijvoorbeeld gemeenten. Wat opvalt is natuurlijk het aantal verpakkingen dat gerecycled is van wat de Nederlandse consumenten en bedrijven hebben ingezameld. In 2015 was dit bijvoorbeeld maar liefst 97%. Het heeft dus volgens deze uitkomsten wel degelijk zin om ons PMD te scheiden en apart in te laten zamelen, omdat er zo’n groot gedeelte wordt hergebruikt. Hoe meer we dus apart weggooien, hoe groter automatisch het percentage hergebruikt plastic is ten opzichte van het geproduceerde plastic.

Volgens Geert Steeghs van recyclingbedrijf SUEZ in Rotterdam, wordt het gedeelte dat niet gerecycled kan worden na het sorteren alsnog verbrand. Dit zou nog minder kunnen gebeuren als er beter recyclebare verpakkingen worden geproduceerd. Ook vind Steeghs dat er meer discipline moet zijn bij huishoudens en dat er betere controles moeten worden uitgevoerd om vervuiling van het afval te voorkomen. “In de toekomst hopen we minder uitval te hebben. Dit kan worden bewerkstelligd door bij de bron (huishoudens) een betere kwaliteit, met minder vervuiling te krijgen. Ook wordt de techniek van sortering en recycling geleidelijk verbeterd, zodat er minder uitval is. En tegelijkertijd zullen producenten hun verpakkingen beter gaan ontwerpen zodat de verpakkingen beter sorteerbaar en recyclebaar zijn.

Plastic soep

Volgens muziekmaker Rogier de Nijs is het allemaal niet voor niets. Hij maakte een film om aandacht te vragen voor het probleem van de plastic soep, Musique Plastique. Hij vind dat het zeker nuttig is om plastic in te zamelen en om zo de straten schoon te houden en het milieu een handje te helpen. “Ik denk dat we bijvoorbeeld statiegeld op petflesjes moeten invoeren in Nederland”, zegt hij. Het plastic van flessen is makkelijk te recyclen tot nieuwe plastic producten. “Ook het zwerfafval zal dan in grote mate worden gereduceerd, maar helaas wordt dit allemaal tegengehouden door de plasticverpakkingslobby.”

De Nijs woont een groot deel van het jaar in Berlijn. “In Duitsland wordt er echt veel meer afval gescheiden en ook opgehaald. Daar zie je ook dat het systeem van het statiegeld op petflesjes werkt als een speer. Op die manier geef je iets wat afval was een nieuwe waarde en dan gooien mensen het ook niet zomaar weg. Hetzelfde geldt voor de plastic bekers op festivals. Als je die een waarde geeft of bijvoorbeeld stelt dat tien bekers één of twee muntjes oplevert dan gaat men er bewuster mee om.”

Niet verwaarlozen

Wat mag er allemaal wel en niet bij het PMD? (Bron: Gemeente Tilburg)

Ook volgens onze redactie loont het wel degelijk om plastic afval in te zamelen, mits het op de juiste manier gebeurd. Zolang we de aanwijzingen van de gemeente opvolgen en ervoor zorgen dat alle goede en recyclebare soorten plastic verpakkingen in de afvalbak terechtkomen, komen we al een heel eind. Bovendien is het natuurlijk altijd beter dan het afval achterlaten op straat. We moeten erop vertrouwen dat ons plastic afval later voor ons verder wordt gesorteerd. Voor het grootste gedeelte wordt het dan ook gewoon hergebruikt. Verschillende onderzoeken hebben aangetoond dat het gewoon mogelijk is om ieder jaar steeds meer te recyclen. En hoe meer verpakkingen we apart weggooien, hoe meer plastic er binnen de cyclus blijft.