Iedereen die social media gebruikt liket of deelt wel eens een foto of een filmpje. We volgen mensen die we interessant vinden of waar we vrienden mee zijn. Maar niet iedereen is wij hij zegt te zijn op social media. In dit onderzoek wordt er gekeken naar de vraag: “Waarom doen mensen zich anders voor op social media?”

Begin november 2015 was heel social media in rep en roer. Het beroemde Instagram model Essena O’Neill had de wereld medegedeeld dat zij ging stoppen met social media omdat zij naar eigen zeggen niet zichzelf was. Ze vertelde het verhaal achter al haar foto’s. “Ik had zo veel dingen, maar ik voelde me verschrikkelijk. Bij alles wat ik deed, dacht ik aan hoe veel views het me zou opleveren. Het ging uiteindelijk alleen maar om een Instagram foto”, vertelt O’Neill in haar laatste YouTube video. Volgens O’neill is het hele social media niet echt. Veel jonge meisjes identificeerden zichzelf met het model dus haar onthulling dat haar online leven nep was, was voor velen een klap in het gezicht. Iedereen kon lezen dat O’Neill zichzelf dagenlang uithongerde om mager te zijn op een foto. Of dat ze soms urenlang bezig was met het maken van een enkele foto.

Vrienden van het model plaatsen echter een filmpje op youtube waarin zij vertelden dat O’Neill alles had verzonnen en dat zij wel door zou gaan met social media. Het feit dat zij reageerde op deze video leek dat te bewijzen. Echter heeft zij 1 januari 2016 haar blog opgeheven en is er namens haar geen enkele activiteit geweest op social media.


Ego booster
O’Neill bracht een wervelwind aan verantwoording met zich mee. Elke social media fanaat verklaarde waarom hij of zij bepaalde dingen had gepost. Zo schreef fitnessgoeroe Kayla Itsiness dat ze trouw blijft aan haarzelf. Maar waarom doen mensen zich dan toch nog anders voor op social media? Volgens social media expert Jojanneke van den Bosch is het antwoord simpel. “Social media is een soort ego booster. Mensen willen graag laten zien wat ze weten, want dat is cool. Dus gaan ze berichten delen, laten ze door middel van foto’s en video’s zien wat ze aan het doen zijn. En dat moet er natuurlijk wel goed uitzien.”
Van den Bosch: “als je goed kijkt naar wat mensen posten, kun je veel leren over hun persoonlijkheid. Dit is ook de bedoeling, want hiermee kunnen mensen zich profileren. Hierdoor ontstaat personal branding.” En dat personal branding belangrijk is om bekend te worden op het internet, is bij Essena O’Neill overduidelijk.


Catfish
Het anders voordoen op social media heeft verschillende soorten. Een van de soorten is catfishing, waarbij iemand onder een vals profiel doet alsof hij iemand anders is. Sinds 2010 is catfishing flink aan het licht gekomen, voornamelijk door Nev Schulman. In een interview met the Breakfast Club vertelt hij: “toen ik 23 was, ontmoette ik via mijn fotografie site een meisje uit Michican. We chatten veel, en we hadden elkaars adres en stuurden dingen naar elkaar, maar we hadden elkaar nog nooit ontmoet. Tot ik haar besloot om een onverwacht bezoek te brengen. Ik was verliefd geworden op het meisje, en hoopte dat er wat meer zou zijn dan alleen maar een vriendschap. Maar eenmaal in Michican, bleek het meisje een 39 jarige, getrouwde vrouw te zijn. Haar verhaal inspireerde me zo erg, dat ik besloot om er een film over te maken. Die film, Catfish, werd zo’n succes dat ik uiteindelijk een eigen show kreeg op MTV!”


De show is gelijk een hit. Schulman krijgt zo’n 100 tot 200 emails per dag, allemaal mensen die vragen om zijn hulp. Ook bij psychologen valt de show in de smaak, en op Psychology Today worden er verschillende artikelen over de show geschreven. Psychologe Gwendolyn Seidman gebruikt de show als voorbeeld om catfishing uit te leggen.


Catfish wordt een fenomeen, en ook dr Phill weidt verschillende afleveringen aan dit onderwerp. Op zijn blog schrijft hij een artikel over het herkennen van een catfish: “er zijn een aantal waarschuwingssignalen, die je vaak op profielen terug vindt. Zo moet je goed letten op foto’s en het aantal vrienden. Maar ook het werk van desbetreffend persoon. Als hij of zij model is, is er een grote kans dat dit geen ‘echt’ profiel is. Het is voor mensen makkelijk om aan foto’s van modellen te komen en te posten als eigen foto’s”, schrijft hij op zijn site. Maar ook als een persoon vaak op de foto staat met andere mensen, maar die er niet in getagd worden, kan het fout zijn, volgens hem. “Het kan zijn dat deze foto’s van profielen van onschuldige mensen worden gehaald. Deze mensen weten dan niet dat hun foto wordt gebruikt als zijnde een ander persoon.”Ook het aantal vrienden verraad of het profiel wel of niet echt is. Heeft het account minder dan 100 vrienden? Dan is de kans groot dat je met een catfish te maken hebt.”


“Wat veel mensen niet weten, is hoe vaak een traumatische ervaring wordt gebruikt bij catfishing. Op een gegeven moment willen mensen afspreken, maar de catfish heeft dit natuurlijk liever niet. Daarom komt hij of zij steeds weer met excuses. En door een traumatische ervaring, zoals het krijgen van kanker, speelt de catfish in op het schuldgevoel van een slachtoffer.” Ook Schulman merkt dit. “Sympathie is een enorm sterke emotie, die hier vaak wordt gebruikt.”

Meetme
Een veelgebruikte website in het programma Catfish is www.meetme.com Via deze website kunnen mensen van over de hele wereld met elkaar in contact komen. Het is te vergelijken met Facebook. Helaas zijn ook veel mensen op Meetme niet wie ze zeggen te zijn. Een account ten behoeve van dit onderzoek leverde gesprekken op met mensen die overduidelijk nep waren. Enkele tekenen die hierop wezen: de persoon waar mee werd gepraat had geen skype en/of een telefoon, het profiel van de persoon bevatte nauwelijks foto’s, er werd al heel vroeg in het gesprek gevraagd om (naakt)foto’s te sturen. Een aantal mensen werden zelfs extreem boos zodra zij ontdekten dat zij met een onderzoeksprofiel te maken hadden omdat zij dachten dat het de politie was. Mensen die niks te verbergen hebben en gewoon zichzelf zijn, zijn over het algemeen niet bang om met de politie in aanraking te komen. Het gebruik van foto’s van een ander zonder toestemming is een vorm van identiteitsdiefstal en dit is een strafbaar feit. Dus de personen die boos werden wekten een behoorlijk vermoeden dat zij zich niet als zichzelf profileerden.
Het onderzoek heeft een aantal redenen opgeleverd waarom mensen zichzelf anders voordoen op social media. In de conclusie leest u de meest voorkomende redenen met een korte uitleg:
Pesten
Mensen die zijn/worden gepest hebben vaak een erg laag zelfbeeld. Een social media account aanmaken onder een andere naam is voor deze mensen een manier om te vluchten. Door zich voor te doen als iemand anders kunnen ze worden wie ze willen zijn. Vaak beseffen deze mensen niet dat de personen waar ze mee in contact komen erg gekwetst kunnen raken als de waarheid aan het licht komt.

Wraak
Het motief wraak gaat vaak gepaard met het pesten. Door een nep account aan te maken kan de gepeste wraak nemen op de pester. Ook mensen waarvan de partner is vreemdgegaan maken vaak een nep account aan. Ze zoeken contact met hun ex-partner en doen alsof ze een relatie willen.

Verveling
De derde reden is een erg kwalijke reden. De persoon verveelt zich en maakt voor de lol een account aan onder een andere naam. Deze mensen maken misbruik van de goedgelovigheid van anderen voor hun eigen plezier. Vaak hebben deze mensen ook geen spijt van hun daden als blijkt dat zij iemand hebben gekwetst.

Psychologie studente Fu Zandy ondersteunt deze resultaten. “Mensen die catfishen doen dit vaak om een probleem in hun eigen leven op te lossen of te ontwijken. Soms willen ze ook een bekende terugpakken. Door zich op social media anders voor te doen kunnen ze zich verschuilen achter de anonimiteit van een een geheime identiteit.

Soms proberen mensen een leegte op te vullen. Ze missen in hun eigen leven dan vaak een vader of moeder. Ze voelen zich buitengesloten of hebben een traumatische ervaring gehad. Verlatingsangst of angststoornissen zijn geen zeldzaamheid bij deze mensen en door middel van een nep persoonlijkheid proberen zij zich aan anderen te binden. Vaak heeft de persoon in kwestie niet door wat de gevolgen kunnen zijn. Er zijn dan geen kwade bedoelingen in het spel, de catfisher beseft gewoon niet dat hun acties gevolgen kunnen hebben voor andere mensen.”

Conclusie
Er zijn veel factoren die invloed hebben op ons social media gedrag. Niet al deze factoren zijn schadelijk. Niemand heeft er last van als je op jouw social media pagina’s filmpjes of foto’s deelt die jij leuk vind. Post je een een status over wat je hebt gedaan op een dag, dan voelt niemand zich hierdoor gekwetst. Maar zodra je een andere persoonlijkheid creëert ontstaan er problemen. Dan kun je mensen kwetsen of oplichten. Mensen hebben vaak niet de intentie om ellende te veroorzaken door zich anders voor te doen. Toch gebeurd dit veel te vaak. Het is daarom belangrijk om nooit zomaar iemand te vertrouwen via social media. En natuurlijk ook om gewoon jezelf te blijven.