Door Rick Lemmens en Jerom Huijskens

Hardinxveld-Giessendam is een kleine gemeente in de buurt van Dordrecht. De VVD maakt hier al bijna honderd jaar deel uit van de gemeenteraad. Sinds dit jaar niet meer. Ze konden geen geschikte kandidaten vinden, waardoor deelname aan de gemeenteraadsverkiezingen niet mogelijk was. Ongeveer 1300 mensen die in voorgaande jaren wel op de VVD stemden, konden dat dit jaar niet meer doen. Er zijn in Hardinxveld-Giessendam een aantal christelijke partijen en lokale partijen. De PvdA zou bijna vanwege dezelfde redenen ook niet op de kieslijst kunnen gestaan. Is dat nu democratie ,vragen enkele politicologen zich af. Hardinxveld-Giessendam is geen uitzondering, want ook in Nissewaard, Tubbergen, Zundert en nog vier andere gemeenten speelden dezelfde problemen. In deze interactieve kaart is te zien welke in gemeenten een partij moest afhaken. Lokale afdelingen van landelijke partijen leden het meest onder de situatie. Het CDA, D66 en GroenLinks konden in deze gemeenten geen deel uitmaken van de verkiezingen.

‘Je komt vaak tijd tekort’

Martin van Rossum vertegenwoordigde vier jaar als enige raadslid de VVD in Hardinxveld-Giessendam. Het werk van raadsleden is tegenwoordig veel zwaarder geworden. Ondanks de steun van zijn partijleden, besloot hij toch zich niet nog eens voor vier jaar beschikbaar te stellen als raadslid. Tegen de huidige voorzitter van de VVD Jeffrey Dame vertelde hij: “Ik heb weer tijd om te sporten en andere leuke dingen te doen.” Dame legt uit dat dit illustreert hoe erg de situatie kan zijn voor raadsleden. “Als raadslid kom je vaak tijd tekort. Je moet je inlezen over problemen in de gemeente, naar vergaderingen toegaan en ook nog eens communiceren met de burgers.” Uit analyse van Toponderzoek is gebleken dat veel raadsleden steeds meer gedetailleerd werk moeten uitvoeren. Zeker in de kleine gemeenten spelen deze problemen. “Je vertegenwoordigt toch een hele grote groep mensen,”aldus Dame.

De vergoeding voor het raadswerk in kleine gemeenten is lager dan die in grote gemeenten. Als je minder dan 14000 inwoners hebt, verdien je al bijna 300 euro minder dan wanneer je er een paar meer hebt. In kleinere gemeenten kan je als raadslid niet rondkomen van je vergoeding, terwijl je er toch meer dan 14 uur in de week mee bezig bent. Ook zitten er meer raadsleden in grotere gemeenten dan in kleine plattelandsgemeenten. Niemand van de VVD nam het Van Rossum kwalijk dat hij besloot niet mee te doen.

‘Iets waar je jarenlang aan hebt gewerkt laat je niet zomaar verloren gaan’

De NOS  publiceerde op 12 december 2017 een filmpje over bepaalde partijen die niet konden deelnemen. Dit filmpje belichtte ook de situatie in Hardinxveld-Giessendam, vanwege de terugtrekkingen van de VVD en de PvdA. Het is gebleken dat het vooral ging om lokale afdelingen van landelijke partijen. Landelijke afdelingen houden zich aan een ander systeem dan lokale partijen. De VVD had vroeger lokale besturen die deze afdelingen ondersteunden, nu zijn dit regionale afdelingen geworden, wat deze lokale afdelingen weer extra werk oplevert. Dat geldt voor alle landelijke afdelingen. Daarom zijn het juist deze partijen die problemen hebben.

De NOS meldde  dat de PvdA niet zou meedoen in Hardinxveld-Giessendam, maar ze hebben toch twee zetels in de raad. Liny de Jager, raadslid van de PvdA, beweert dat dit komt doordat een aantal ervaren partijleden het niet konden laten gebeuren en besloten om zich kandidaat te stellen. Ditzelfde geldt voor het CDA in de gemeente Landerd. Sybren Reitsma vertelt in het filmpje dat het CDA mogelijk niet mee zou doen aan de verkiezingen, maar ook zij hebben twee zetels in de raad van Landerd weten te veroveren. Reitsma geeft toe dat hij het niet los kon laten. “Iets waar je jarenlang voor hebt gewerkt laat je niet zomaar verloren gaan, je doet dit voor zoveel andere mensen.” Het lijkt erop dat gemeentepartijen steeds afhankelijker worden van de oude garde.

Uit onderzoek naar de kandidaatsstelling van raadsleden door professor Gerrit Voerman en professor Marcel Boogers blijkt dat de bereidheid om niet-leden van een partij op de kieslijst te zetten steeds groter wordt. Het lijkt er zelfs op dat dit als normaal wordt gezien. Vooral lokale partijen hebben hier geen moeite mee. Dit zou een verklaring kunnen zijn voor het feit dat lokale partijen minder moeite hebben met het vinden van kandidaten dan lokale afdelingen van lokale partijen. Of dit ook een goede oplossing is voor de lange termijn moet nog blijken.

Geerten Boogaard, universitair docent staats- en bestuursrecht, gelooft dat het beste wat de partijen nu kunnen doen is om meer contact zoeken met mensen die je wilt vertegenwoordigen. “Als politieke partij zou je je moeten verbinden met de verengingen door een platform te bieden. Je gaat dan niet zozeer werven op ideologie, maar contact zoekt met mensen en groepen die je wilt vertegenwoordigen. Dat doen de lokale partijen goed.”

‘Over vier jaar zie je ons gewoon weer terug’

Dame benadrukt dat zijn partij daar volop mee aan de slag is gegaan. “We kunnen wel afwachten op dat de problemen zichzelf gaan oplossen of we gaan zelf actief zoeken naar nieuwe leden en dat is nu ook gelukt.” Volgens De Jager is het tijd om jongere leden te vinden om de vergrijzing binnen de gemeenteraden tegen te gaan. Boogaard vertelt dat het de lokale politiek niet onnodig moeilijk gemaakt moet worden, het hele systeem moet erop aansluiten om het aantrekkelijker te maken om lokaal politiek te blijven bedrijven. “De landelijke partijen kunnen ondersteunend zijn, waardoor het voor de lokale afdelingen makkelijker is om professioneel te zijn. Denk aan filmpjes en flyers. Ze kunnen je ook tegenwerken, kijk maar naar Haren. De landelijke afdeling van D66 is voor de fusie met Groningen, maar de lokale D66 is het daar totaal niet mee eens, met als gevolg dat de gehele fractie daar is overgelopen naar een lokale partij.”

“Dat dit is gebeurt voor de VVD is een zeldzaamheid, over vier jaar zie je ons gewoon weer terug,” verzekert Dame.

Er zijn verschillende oorzaken voor het tekort aan raadsleden. De belangrijkste reden is dat het tegenwoordig heel moeilijk is om geschikte raadsleden te vinden. Vooral de lokale afdelingen van landelijke partijen hebben hier last van. Daarbovenop komt de enorme werkdruk die het met zich meebrengt. Ook kost het heel veel tijd. Dit alles heeft er toe geleid dat er bijna geen mensen meer in de gemeenteraad willen. Oplossingen zoals het verder decentraliseren van de gemeentepartijen, het oprichten van een jongerenraad en actiever leden werven kunnen werken, maar als we onze lokale democratie willen behouden moet deze snel ingezet worden.