De kogel is door de kerk: Artikel 17, beter bekend als Artikel 13 of zelfs als het memeverbod, komt eraan. 15 april stemde het grootste deel van de Europese lidstaten voor de komst van de nieuwe auteursrichtlijn, maar wat er nu echt de gevolgen zijn van deze nieuwe wet, is nog altijd onduidelijk. Ook zijn er een hoop vraagtekens bij de uitvoering van Artikel 13. Gaat deze wet ten koste van het vrije internet? Kunnen wij straks nog wel kijken naar memes en grappige YouTube filmpjes? Wij gingen op zoek naar het antwoord.
Door: Eline Damen & Céline van Haperen

Omdat er tot voor kort altijd gebruik is gemaakt van de naam Artikel 13, gebruiken wij dat ook in dit artikel. Om verwarring te voorkomen.

Wat is Artikel 13?
Artikel 13 heeft te maken met regels over auteursrechten waar de EU al een hele poos aan werkt. Natuurlijk zijn er wel regels over auteursrechten, maar deze komen uit 2001. Je kunt je wel voorstellen dat er sinds die tijd erg veel veranderd is. Het internet was in die tijd nog helemaal niet groot en Instagram, Snapchat en YouTube bestonden toen nog niet. Hoog tijd volgens de EU om nieuwe regels te maken en de bestaande regels een upgrade te geven.

Het hoofddoel van de Europese Unie is ervoor te zorgen dat er regels komen zodat makers van YouTube filmpjes, foto’s en plaatjes geld krijgen als iemand anders hun content gebruikt of hergebruikt. De sociale media platforms worden met deze nieuwe auteursrichtlijn verantwoordelijk gesteld voor alles wat gebruikers uploaden. Wil je straks graag een vakantie filmpje uploaden met muziek van Ariana Grande eronder? Helaas pindakaas, jouw video wordt namelijk meteen weggehaald.

Wij weten wat Artikel 13 inhoudt, maar we vroegen ons af hoeveel de mensen om ons hiervan afweten. Daarom hebben wij een enquête afgelegd, met honderd respondenten.

Loading...

Loading…

Uploadfilters
Natuurlijk hebben grote platforms geen tijd om alle filmpjes, afbeeldingen en andere creatieve content handmatig te bekijken en te verwijderen als jij het auteursrecht schendt. Daarom hebben deze bedrijven maar een keus: een slim uploadfilter gebruiken. Zo’n filter scant jouw content voordat je het upload en bepaalt of het daadwerkelijk van jou is. Doen platforms dit niet, dan moeten ze een hoop geld betalen aan de platenmaatschappij waar het liedje van jouw vakantiefilmpje vandaan komt.

Niet iedereen is het eens met de komst van dit uploadfilter. Veel mensen denken dat dit filter te streng is en dat dadelijk ook memes gaan verdwijnen, omdat de filter geen onderscheid kan maken tussen parodie en eigen gebruik. Dat laatste is namelijk verboden, maar parodie – waar memes onder vallen – is dat niet. Het uploadfilter zou dan erg streng moeten zijn. Om dit te voorkomen kunnen platforms onderling een deal sluiten met elkaar. Met zo’n deal hebben platforms een licentie om elkaars content te (her)gebruiken.

De onderhandelingen over Artikel 13 zijn al een hele poos bezig. Hieronder een tijdlijn van Artikel 13 tot nu toe.

Tegenstanders
Er zijn zoals vanzelfsprekend voor- en tegenstanders van deze nieuwe auteurswet. Voorstanders zijn natuurlijk de makers van de creatieve content die met de komst van deze wet niet meer langs het net vissen. Tegenstanders zijn onder andere vloggers die bang zijn dat hun content van de een op de andere dag wordt verwijderd. Wouter van der Vaart, een bekende vlogger, is zo’n tegenstander.

In zijn video’s bespreekt Wouter fragmenten van het populaire tv-programma Wie Is De Mol, iets wat met de komst van de nieuwe wet straks niet meer mogelijk is. Bang dat hij straks geen video’s meer kan maken is Wouter echter niet. “Het is natuurlijk erg jammer als alles wat ik heb gemaakt zou verdwijnen, want ik heb miljoenen views op mijn filmpjes gehad. Helaas is het niet anders en ga ik gewoon door met vloggen, ik red me wel.” Helemaal tegen is de YouTuber echter niet, maar hij vindt wel dat er kritisch gekeken moet worden naar de wet.  “Het is goed dat er beter naar de auteursrechten wordt gekeken. Als ik nummers van artiesten gebruik in mijn video’s, betaal ik daar altijd voor en zet ik de credtis erbij. Artiesten hebben hard gewerkt om die muziek te maken,” vertelt hij.  “Aan de andere kant hebben de politici die voor deze wetgeving hebben gestemd waarschijnlijk nog nooit een meme gezien. Hoe kunnen ze dan precies weten waarvoor ze stemmen?”

Een stap terug
15 april stemden de Europese Lidstaten in met Artikel 13. Niet iedere lidstaat stemde in met deze wet. Sterker nog, Nederland is een van de landen die tegen Artikel 13 heeft gestemd. Samen met de Lidstaten Finland, Polen, Luxemburg en Italië schreven zij een openbare brief naar het Europese Parlement waarin stond dat het aannemen van de nieuwe auteurswet een stap terug zou zijn voor het vrije internet. Helaas stemde een meerderheid van het Europese Parlement toch voor de wet en bleek de openbare brief niet voldoende om andere lidstaten over te halen ook tegen te stemmen. 

Boos
Nederlandse Europarlementariërs zijn boos op het EP. Nadat bleek dat Artikel 13 er echt zou komen werd #Artikel13 en #Article13 trending topic op Twitter en tweetten een paar boze politici dat ze het erg jammer vonden dat er massaal voor deze wet werd gestemd.


Voorstanders
Ervin Gaur, componist en tekstschrijver, is een voorstander van Artikel 13. Hij vindt dat met het aannemen van de nieuwe wet de Europese Unie een stap zet in de goede richting. “Eigenlijk is Artikel 13 helemaal niet zo vreemd, want offline doen we het al. Als we in de kroeg of in een winkel een liedje willen draaien, moeten we eerst een licentie hebben van bijvoorbeeld Buma/Stemra”, vertelt Gaur in zijn column Joop op de site van BNN/VARA. Buma/Stemra zorgt ervoor dat componisten, tekstschrijvers en muziekuitgevers een eerlijke vergoeding krijgt als iemand anders zonder toestemming hun creaties gebruiken. “Respect voor eigendom moet ook op het internet de normaalste zaak zijn, het is goed dat grote bedrijven zoals Google nu zelf de verantwoordelijkheid krijgen zodat ze niet meer kunnen wijzen naar ons als consument.”

Onduidelijkheden
Er zijn enorm veel onduidelijkheden over wat nou precies de gevolgen zijn als Artikel 13 straks in 2021 van kracht gaat. Over heel het internet staan een hoop speculaties: het internet zou leeglopen, memes verdwijnen, of er zou juist helemaal niets veranderen. Geen enkel nieuwsbericht kan vertellen wat er nou precies gaat gebeuren en dat heeft een reden.

Tussen de twee extreme kanten is het moeilijk om een objectieve mening te vinden over Artikel 13, maar Dr. Stef van Gompel weet het op een duidelijke manier uit te leggen. Dr. van Gompel, onderzoeker en Secretaris Commissie Auteursrecht, wil zelf zijn mening niet uiten. Hij heeft voor beiden kanten iets te zeggen: “Dat de creatieve industrie geld krijgen voor hun content lijkt me terecht, nu is dat vaak nog niet het geval. Er is nog ontzettend veel onduidelijkheid over Artikel 13. De tekst is duidelijk, maar er zijn wel een paar dingen waar ik vraagtekens bij zet.”

Proportionaliteit
Een van die vraagtekens is de ‘proportionaliteit’ die genoemd wordt. Dit moet de kleine platformen kunnen beschermen. Kleine platforms zoals Dumpert hebben vaak niet genoeg middelen om een licentie aan te gaan met een groot (miljoenen) bedrijf. Daarom is in de wet bepaald dat voor kleine partijen proportionaliteit geldt. Helaas zorgt het woord proportionaliteit voor nog meer onduidelijkheden. Gompel vertelt: “Wat is proportioneel? Op papier klinkt dat heel optimistisch. Maar of dat in de praktijk het geval gaat zijn moet blijken uit de handhaving. Dat weten we nog niet. Het gaat afhangen van hoe beiden partijen hiermee omgaan.”

Twee scenario’s
Er zijn volgens Van Gompel twee mogelijke scenario’s. Partijen kunnen achter de schermen in vrede licenties met elkaar afsluiten zodat wij in principe niets van de wet zullen merken. Het andere scenario houdt in dat partijen dit niet doen. “Dan zullen we wellicht iets merken van Artikel 13, maar daar hopen we natuurlijk niet op en daar durf ik ook niet van uit te gaan.”

In de wet staat dat platforms wel hun best moeten doen om die licenties af te sluiten. “Ze moeten kunnen aantonen dat ze er alles aan gedaan hebben om dat te kunnen doen. Hoe makkelijk dat gaat hangt af van beiden partijen. Niemand kan een voorspelling doen hoe bedrijven reageren en handelen op deze nieuwe wet. Daarom is het lastig om te vertellen wat Artikel 13 nu echt voor gevolgen gaat hebben.”

Memes
De grootste angst van veel mensen is dat memes straks zullen verdwijnen. Of deze angst ook echt gegrond is, durft Van Gompel niet te bevestigen. “Een uploadfilter moet bij memes onderscheid kunnen maken tussen parodie en eigen gebruik. De vraag is of een uploadfilter daar ook daadwerkelijk onderscheid tussen kan maken. Ook dit weten we pas zodra een uploadfilter in gebruik wordt genomen. Op papier kun je niet de conclusie trekken of de memes zullen verdwijnen ja of nee.”

Tamára Paas, moderator van een memepagina op Reddit en eerder actief bij de VVD, vertelt dat ze het eens is dat er nieuwe regels komen, maar dat Artikel 13 niet de juiste manier is. “De onduidelijkheden over wat ze echt willen bereiken zijn mij nog te groot. Ik vind dat ze beter moeten beschrijven wat de gevolgen zijn.” Echt bang dat haar memepagina straks verdwijnt, is Tamara niet: “Veel van mijn memes zijn screenshots van Twitter en Facebook. Daar zit meestal geen auteursrecht op. Ik denk sowieso niet dat memes straks zullen verdwijnen. Artikel 13 als memeverbod vind ik meer een verkeerde geuzennaam.”

Hoe zie dat eruit?
Het kan bijna niet anders dan dat er straks een uploadfilter komt. De vraag is natuurlijk hoe zo’n filter er uit gaat zien. YouTube maakt op het moment al gebruik van een uploadfilter. Deze filter haalt de filmpjes met copyrighted materiaal erin, eruit. Maar, dit brengt ook veel problemen met zich mee. Een filter kan geen onderscheid maken tussen het gebruik van satire of review. YouTubers kunnen dan vragen om een manual review. 

Bart van Gennip is een docent ICT op de Fontys Hogeschool ICT in Eindhoven. Hoe de toekomst met uploadfilters eruit gaat zien kan hij niet voorspellen, maar hij kan ons wel een beeld geven. “Mijn verwachting is dat er een aantal bedrijven zich gaan specialiseren in het maken van zo’n filter en die dienst dan gaan leveren aan platforms. Hoe hoog de kosten van zo’n filter is, is niet te bepalen. Ik denk dat bedrijven dit soort diensten gaan verlenen op abonnementsbasis. Het leerproces van het filter is namelijk constant in beweging.”

“Een uploadfilter zit ontzettend ingewikkeld in elkaar. Een filter wordt gevoed door de content die wij geven. Mensen binnen een bedrijf moeten verschrikkelijke filmpjes bekijken om het filter te leren wat niet goed is. Uiteindelijk moet dat filter het zelf kunnen. Omdat de techniek constant aan het veranderen is, houden die ontwikkelingen niet op.”

 
Toekomstbeeld
Op 15 april is de laatste stemronde geweest, de meerderheid is voor Artikel 13.
Waarschijnlijk zal er tot 2021 nog niks gaan veranderen. Nederland heeft namelijk vanaf het aannemen van deze wet twee jaar de tijd om het in te voeren in ons wetsysteem. Vanaf dan is het kijken naar hoe de geschreven versie van Artikel 13 in de praktijk gaat werken. Pas dan kunnen we kijken naar de gevolgen voor ons vrije internet. Tot dan kunnen we gelukkig nog altijd genieten van flauwe memes.

Reddit