Onderzoek

Voetbaljeugdopleidingen spreken zich uit: ‘De KNVB faciliteert niks’

Mar 07, 2018 Jeffrey

Even kwam Nederland bijeen om te rouwen om het tragische lot van Abdelhak Nouri. Het talent van Ajax kreeg een hartstilstand op het veld en wakkerde meteen een discussie aan: zorgen we wel goed genoeg voor onze jeugdige talenten?

Door: Sami Kappé, Jeffrey van der Maten en Wessel Poldermans

Een onschuldig oefenpotje in de voorbereiding van het seizoen 2017-2018. De zon staat aangenaam op het veld op deze 8 juli 2017. In Zillertal, een stadje in Oostenrijk, beleggen Ajax en het Duitse Werder Bremen hun trainingskampen ter voorbereiding van het seizoen. De twee teams nemen het in een onderling duel tegen elkaar op. Net na een uur spelen geeft Abdelhak Nouri – door de supporters liefkozend ‘Appie’ genoemd— aan dat hij zich niet goed voelt. Op het veld slaat de paniek toe. Ajax-spits Klaas Jan Huntelaar begint druk gebarend naar de zijlijn zijn onrust aan te geven. Dan gaat het drastisch mis. De 20-jarige voetballer krijgt op het veld een hartstilstand en blijkt later ernstige en blijvende hersenschade te hebben opgelopen. De ster van het Amsterdamse toptalent zal niet meer rijzen.

Het gebeurt echter vaker dat een topsporter hartproblemen krijgt. Het kan levensgevaarlijk zijn, zoals bij sommige gevallen in de onderstaande tijdlijn:

Na het drama van Nouri is heel het land meteen in diepe rouw. Met name ouders van jonge sporters bij topclubs reageren geschokt. Ze zijn bang dat er iets met hun kroost gebeurt. Worden de toptalenten wel genoeg bijgestaan? Voor iedere club is het anders. De ene club heeft zo’n bomvolle bankrekening dat een investering van een halve ton voelt als een speldenprikje, bij andere clubs voelt het alsof je een rib uit hun lijf verwijdert. Dat zorgt ervoor dat er duidelijke verschillen ontstaan tussen rijk en arm.
Een voorbeeld: Excelsior stelt van de geringe begroting van 6.2 miljoen euro een klein gedeelte beschikbaar voor de jeugdopleiding: 300.000 euro. Daarvan moet het onder andere de accommodatie onderhouden, materialen kopen en negen jeugdtrainers betalen. De club heeft ongeveer 165 spelers in de jeugd. Als het ieder kind zou testen, zou dat in totaal 31.350 euro kosten. Daarbij opgeteld de aanschaf van bijvoorbeeld nog vier extra AED-apparaten (in totaal 6000 euro) én bijvoorbeeld iemand in parttime dienst nemen die zich volledig focust op de gezondheid van de talenten, zou neerkomen op een investering van ongeveer 50.000 euro. Aangezien Excelsior in de huidige situatie al iedere cent om moet draaien om rond te komen, is zo’n investering een onmogelijke optie. Dat is anders voor een club als PSV, die miljoenen kan investeren in de jeugd en dus ook extra maatregelen kán nemen.
In dit onderzoek zijn de verschillen tussen vijf soorten jeugdopleidingen gezocht. Van rijk en kwalitatief naar arm en soms machteloos. De vijf clubs, van een grote naar kleine begroting, spreken zich uit, net als de KNVB. Nemen de jeugdopleidingen maatregelen na de tragische gebeurtenissen rond Nouri en zijn ze überhaupt hiertoe in staat?In dit onderzoek zijn de antwoorden op die vraag gezocht in iedere categorie clubs. Van rijk en kwalitatief naar arm en soms machteloos. Vijf clubs, van een grote naar kleine begroting, spreken zich uit, net als de KNVB. Nemen de jeugdopleidingen maatregelen naar aanleiding van de tragische gebeurtenissen rond Nouri?

Ik zou graag iedere jeugdspeler testen, maar het is budgettechnisch gewoon onmogelijk (Marco van Lochem)

Excelsior – budget: 6.2 miljoen euro
Marco van Lochem (hoofd jeugdopleiding)

“Het is triest. Je kan er 100.000 onderzoeken op loslaten, maar soms heb je incidenten waar je niks aan kan doen. Ik denk niet dat er iemand schuldig is aan het lot van Nouri, het is botte pech. Wij hebben een aantal jaar geleden zelf ook zo’n situatie gehad met een zeer talentvolle jeugdspeler. Ik vergeet het nooit meer: hij kreeg het tijdens een wedstrijd opeens heel benauwd. Hij had kloppingen op zijn borst. Hij is meteen onderzocht én geopereerd. We hadden tot die tijd nog geen AED-apparaat, want die dingen zijn erg duur voor ons (1500 euro, red.). Wij hebben een erg klein budget. Toch hebben we er gelijk een aangeschaft. Ik ben van mening dat de overheid die dingen moet subsidiëren. Wij zijn als club niet in staat om alle jeugdspelers individueel te onderzoeken, maar we hebben het besproken en we zijn van plan de ouders het advies te geven om hun kind een medische keuring te laten doen. Voor ons is die 190 euro per kind gewoon te veel. Wij leggen de ouders voor: wat is die 190 euro op een mensenleven? Daarnaast willen we dat alle jeugdtrainers (Excelsior heeft er negen in dienst, red.) een reanimatiecursus gaan doen. Ook zie ik wel een rol voor de KNVB weggelegd. Toen ik vroeger naar het CIOS ging, moest ik voor mijn toelating een medische keuring ondergaan om te kijken of ik fit genoeg was. Ik denk dat de KNVB het de mensen die topsport bedrijven moet verplichten om een test te ondergaan, zodat ze aan de betaald voetbalclubs kunnen bewijzen dat er niks mis is. Ik zou graag zien dat de bond dat in de licentie zet. Zo kun je veel gevaarlijke situaties voorkomen. Ik zou graag iedere jeugdspeler testen, maar het is budgettechnisch gewoon onmogelijk.”

De KNVB doet op medisch gebied momenteel namelijk helemaal niks voor zijn leden, alleen voor diegenen die voor een nationaal jeugdteam spelen (Roger Bongaerts)

 

FC Dordrecht – budget: +- 450.000 euro
Ben Kinds (hoofd jeugdopleiding)

“Het was hier het gesprek van het dag. We vinden het een enorm tragisch geval, het heeft hier dan ook zeker impact gehad. Maar er is niks veranderd. We hebben hier een standaard protocol, waarin onder andere staat dat er altijd iemand op de club aanwezig moet zijn die kan reanimeren en met een EHBO-diploma. Er zijn zeker procedures voor en er ligt altijd een plan klaar, maar dat is na Nouri niet opeens veranderd. Ook wij hebben wel eens soortgelijke, minder heftige gevallen gehad. Als club zijnde moet je aan de voorkant al weten wat de risico’s zijn. Ik ga ervan uit dat ons protocol goed is. We hebben ook niet het geld om hier veranderingen in aan te brengen. Ik kan heel makkelijk praten over hoe het zou moeten en hoe we het zouden willen, maar we hebben dermate weinig middelen dat we niet in staat zijn om diverse maatregelen te nemen. We kunnen de spelers hier op de club bijvoorbeeld niet zelf testen. Wel hebben we een samenwerking met het ziekenhuis, maar preventief kijken zit er helaas niet in. Ook zijn er grote verschillen tussen de clubs. Ik vind het vrij oneerlijk dat grotere clubs wél die testen kunnen uitvoeren. Ik denk dat iedere club hierin dezelfde middelen zou moeten hebben. Het gaat hier om de gezondheid van de mens en eigenlijk moet FC Dordrecht als werkgever de gezondheid van een speler kunnen waarborgen. Ik zou graag zien dat de KNVB waar mogelijk bijdraagt door te financieren. Momenteel doet de KNVB in mijn ogen te weinig: we moeten het allemaal maar zelf oplossen. De KNVB is overkoepelend verantwoordelijk voor de staat van het voetbal, dus dan vind ik ook dat ze verantwoordelijkheid mogen nemen in de gezondheid van jonge profvoetballers in Nederland. Een extra budget daarvoor zou ik echt een enorme meerwaarde vinden.”

VVV/Helmond Sport – budget VVV: 6.7 miljoen euro, Helmond Sport: 2.1 miljoen euro
Roger Bongaerts (hoofd jeugdopleiding)

“Het is verschrikkelijk, op welk vlak dan ook. Helaas niet de eerste keer. Na de gebeurtenis met Nouri hebben we met de medische staf uitvoerig overleg gehad over hoe we handelen. Al onze faciliteiten zijn geëvalueerd. Daar is uitgekomen dat we nu meer AED-apparaten hebben gekocht. We hadden er drie, nu hebben we ervoor gezorgd dat er op iedere tribune een apparaat aanwezig is. Daarnaast hebben in samenwerking met het Rode Kruis een extra AED op het veld geplaatst. We hebben extra EHBO-cursussen aangeboden aan jeugdspelers en trainers én uitgelegd hoe een AED-apparaat werkt. Tot slot organiseren we voor al onze medewerkers jaarlijks een verplichte scholing voor hulpverlening. Wat we al deden, is het zo breed mogelijk testen van de jeugd. We testen onze spelers als ze hier in de jeugdopleiding zitten, maar dat is niet eindeloos. We kunnen bijvoorbeeld geen hartfilmpjes maken: daar hebben we gewoon de middelen niet voor. Ik denk dat we dat bewustzijn veel meer bij de ouders moeten neerleggen. Het feit dat iemand vanaf zijn zestiende medisch volwassen is, dwingt hem niet dat hij alles met zijn ouders moet delen. Wij vinden het hier belangrijk dat de communicatie van de spelers met hun ouders goed is. Daar proberen wij hen dan ook in op te leiden. Wij hadden bijvoorbeeld een tijdje geleden een jongen die erg kortademig was en zich niet ontwikkelde op fysiek gebied. We hebben hem in samenwerking met zijn ouders naar een medische sportarts gestuurd. In dat soort gevallen delen wij het altijd met de ouders. Ik denk dat de KNVB nog wel iets zou moeten doen. De KNVB doet op medisch gebied momenteel namelijk helemaal niks voor zijn leden, alleen voor diegenen die voor een nationaal jeugdteam spelen. Ze faciliteren niks en dat vind ik wel apart. Volgens mij hebben ze daar een mooi medisch centrum. Laat onze jonge topsporters daar keuren.”

NAC Breda – budget: 11.5 miljoen euro
Eric Hellemons (hoofd jeugdopleiding)

“Wij hebben net als wel meer clubs in de Eredivisie niet heel veel financiële middelen om gevallen als bij Abdelhak Nouri voor te zijn. Echter kun je alles ook niet zo ver reguleren dat je zoiets voor kúnt zijn. Wel moet je altijd doordrongen zijn van het feit dat er qua gezondheid altijd iets kan gebeuren. Zo gebruiken we bij de onder 17 en -19 hartslagmeters, omdat je dan pas kan zien of een speler het goed vol kan houden. Als wij zien dat een speler niet mee kan op conditioneel vlak, nemen wij contact op met de ouders en sturen wij hem altijd gelijk door naar de medische staf. Die heeft dan korte lijntjes met specialisten. Voor de rest zijn er geen dingen geregeld en ik denk dat dat bij 99 van de 100 clubs het geval is. Dat was óók al voor het incident met Nouri. Wij hebben zelf niet een speler in de opleiding die hartproblemen heeft gekend. Maar toen ik trainer was bij RBC Roosendaal was er wel een jongen die tijdens de wedstrijd zwaar ademde. Na een kwartier werd hij door mij gewisseld. Toen kreeg ik wel een boze blik van papa en mama. Maar dat deed ik toen echt met een reden. Daarop heb ik ook geadviseerd aan de ouders om met hem naar een huisarts te gaan. Die jongen is uiteindelijk bij een specialist gekomen. Hij had een hartritmestoornis. Voordat ik die jongen weer heb laten trainen heb ik een medisch attest aangevraagd bij zijn specialist. Toen hebben we een speciaal trainingsprogramma voor hem samengesteld. Dat is dus deels de verantwoordelijkheid van ons, maar nog meer van de ouders. Die moeten toch niet wachten op de club als ze zien dat het er niet goed mee gaat?”

Je kunt hartproblemen nooit uitsluiten, je creëert eerder een schijnzekerheid (Edwin Goedhart)

PSV – budget: 70 miljoen euro
Ferd van Odenhoven (hoofd medische staf jeugdopleiding)

“Na het treurige ongeval met Nouri is er bij ons qua procedure niks veranderd. We zijn wel bij elkaar gekomen om de protocollen die we hierbij hebben nog eens door te nemen. Zo doen wij momenteel met de medische staf tweejaarlijkse cursussen voor traumatologie en cardiale life support. En zorgen we dat al onze apparatuur waaronder de AED’s gecheckt zijn. Naast dat de medische staf natuurlijk kan reanimeren, kunnen de vrijwilligers op zaterdag en de drie BHV’ers dat ook. Wij hebben altijd wel mensen op de club die kunnen reanimeren. Spelers worden bij ons op het moment dat ze binnen komen (onder 13) medisch gecheckt aan de hand van een medische vragenlijst. Als dan een kind aangeeft dat zijn vader op 45-jarige leeftijd is overleden aan een hartstilstand, wordt hij er meteen uitgehaald en bekeken door een arts. Bij de onder 15 krijgt iedereen een cardiale screening. Dat bestaat uit een vragenlijst, een ECG (hartfilmpje, red.) en een echo. Dit is van ons uit geregeld in samenspraak met het ziekenhuis. Deze screening is verplicht van de FIFA. Op hun zestiende kunnen spelers een contract krijgen en dan ondergaan ze ook een groot sportmedisch onderzoek. Daar zit tevens het cardiale deel in. Het is eigenlijk een medische keuring. Vervolgens worden ze bij onder 23 tweejaarlijks medisch gekeurd. Dit wordt allemaal vergoed door PSV. Als spelers bij nationale jeugdselecties zitten worden ze gekeurd door de KNVB. Ik vind het trouwens wel goed dat spelers op hun zestiende medisch volwassen zijn. Je hebt dan wel de leeftijd om te bepalen wat er met je lichaam gebeurt. En dat Nouri daardoor geen informatie hoefde te verstrekken aan zijn ouders over zijn medische toestand vind ik eigenlijk dan niet hetzelfde. Dan zou het wel moeten zijn dat iemand om toestemming vraagt bij Nouri om de medische gegevens te geven aan zijn ouders. Ik denk dat wij veel meer mogelijkheden hebben dan minder grote clubs.”

KNVB
Edwin Goedhart (Bondsarts)

“Zoals iedereen waren ook wij geschokt over wat er is gebeurd met Abdelhak Nouri. We zijn zo snel mogelijk gaan uitzoeken wat er precies aan de hand was en of het voorkomen had kunnen worden. Zoiets als dit gebeurt relatief weinig, maar als het gebeurt heeft het heel veel impact. We zijn van mening dat we op het gebied van hartproblemen bij sporters al veel maatregelen hebben genomen. Iedere speler die uitkomt voor een nationale jeugdselectie wordt gescreend. Daarnaast is er ten aanzien van betaald voetbal een aantal richtlijnen geformuleerd waaraan voldaan moet worden. Die richtlijnen zijn zelfs wat strenger dan dat cardiologen adviseren. Maar dan nog, je moet begrijpen dat niet alles te voorkomen is. Qua medische testen in het profvoetbal proberen we een bepaald minimum te halen. Het staat clubs vrij daar extra onderzoeken aan toe te voegen. De eerste stap bij het screenen is gebruik maken van vragenlijsten: die zijn beschikbaar voor elke club. Als uit die lijsten geen problemen naar voren komen, is er vanuit medisch perspectief bij jeugdspelers niet echt een reden om verder onderzoek te doen. Je kan ECG’s (hartfilmpjes, red.) afnemen bij jeugdspelers wanneer ze ouder zijn. Dat is vooral gericht op het uitsluiten van hartproblemen. Maar dit doe je meer om je als organisatie te beschermen, dan dat er een medische onderbouwing voor is. En als je denkt dat je hiermee alles kunt voorkomen, ben je schijnzekerheid aan het creëren. Veiligheid is een noodzaak, maar dat kost geld. Als het Nederlands elftal speelt, staat er een ambulance naast t veld, dat is bij geen enkele andere profclub zo. Maar is een profclub dan onveiliger? Waar houdt het dan op? Er is een balans met wat extra veiligheid geeft en wat realistisch is. In alle jaren dat we jeugdselecties screenen, hebben we één keer iemand verboden om te sporten. Dus zo vaak komt het niet voor. Beleid moet je niet gaan veranderen op basis van uitzonderingen, waarvan we de precieze achtergronden niet kennen. Met ons huidige beleid volgen we ook de richtlijnen van de UEFA. De KNVB probeert op deze manier in balans te blijven. We overdrijven niet met het onnodig uitgebreid testen van sporters, maar maken wel gebruik van alternatieven zoals vragenlijsten. En realiseer je dat zelfs een uitgebreide screening geen garantie biedt op het voorkomen van incidenten.”

Conclusie

Je kunt dus zeggen dat er bij de clubs het medisch beleid niet drastisch is veranderd. De protocollen die er al lagen zijn nog eens bekeken en doorgenomen. Terwijl bij de armere clubs in de eredivisie simpelweg niet de financiële middelen voor handen zijn om uitvoeriger spelers te testen. Juist die clubs voelen zich niet gesteund door de KNVB. Er wordt namelijk niks gefaciliteerd volgens hen. De KNVB geeft op haar beurt aan zich niet te herkennen in de verwijten. Ze doen naar eigen zeggen al heel veel, maar geven wel te kennen dat iedere speler testen financieel onmogelijk is. Bovendien stelt bondsarts Edwin Goedhart dat de richtlijnen ‘strenger zijn dan dat sommige cardiologen voorschrijven.’ Tevens vraagt hij zich af of we beleid moeten maken op incidenten, aangezien het pas een keer eerder is voorgekomen dat een speler werd verboden om te sporten. De verschillen van inzichten zijn immens. Wie heeft er dan eigenlijk gelijk? De waarheid zal ergens in het midden liggen, maar wij zijn van mening dat de bond wel degelijk meer kan doen. Tuurlijk beseffen clubs heus wel dat je niet alle spelers kan laten ondergaan aan dure, uitgebreide medische checks. Want waar houdt het dan op? Maar het kan niet zo zijn dat de opvattingen zo haaks tegenover elkaar staan. De voetbalbond zou er dan ook goed aan doen om eens een congres te organiseren waarbij alle clubs en externe medisch specialisten van harte welkom zijn. Dit is verhelderend en kan het inbegrip bij clubs laten afzwakken. Of dit dan echt een tot een concrete oplossing komt is natuurlijk de vraag.