Dat het eten van vlees kan leiden tot het krijgen van kanker, wisten we al. Dat het zo erg was als het gevreesde WHO-onderzoek van afgelopen oktober ons deed vermoeden, wisten we niet. Maar is dit wel echt zo? En wat zijn de gevolgen van zo’n onderzoek?

 

Eind oktober 2015 staat het nieuws in alle landelijke kranten: van bewerkt en rood vlees krijg je kanker. Terwijl alle alarmbellen in Nederland gaan rinkelen en gezondheidsorganisaties als het Wereld Kanker Onderzoek Fonds nadrukkelijk zeggen dat men minder vlees moet gaan eten, blijkt dat de situatie toch iets genuanceerder ligt.  Niet iedere vleeseter krijgt kanker van bewerkt vlees. Het is wel zo dat er een verhoogd risico op darmkanker is door het overvloedig eten van bewerkt en rood vlees. Matty Weijenberg, hoogleraar moleculaire epidemiologie, zegt op 26 oktober in Trouw: ‘’Het is belangrijk om gevarieerd en met mate vlees te eten.” Het onderzoek door de WHO is gebaseerd op 800 epidemiologische studies. Het toont aan dat er geen causaal verband is tussen het eten van vlees en het krijgen van kanker, maar het zou wel zo kunnen zijn. Weijenberg: ‘’Het eten van bewerkt vlees is niet zo gevaarlijk als bijvoorbeeld roken, waar wel van bewezen is dat je daar kanker van krijgt.’’

Het bewerken van vlees is in feite hetzelfde als het bereiden van vlees. Vleesfabrikanten hebben onderzocht hoe vlees lekkerder van smaak wordt en hoe het langer houdbaar blijft. Dit kan bijvoorbeeld door het te roken, grillen of zouten. Weijenberg: ‘’Door vlees te roken of te grillen kunnen er stoffen vrijkomen als nitrosamines, polycyclische aromatische koolwaterstoffen en heterocyclische aromatische aminen en deze stoffen kunnen kankerverwekkend zijn.’’

Niet alleen de kranten stonden er vol van, ook de tv-wereld kon niet om dit onderzoek heen. In RTL Late Night benadrukte Martijn Katan, hoogleraar voedingsleer, dat het onderzoek ditmaal “van serieuze mensen” komt. “De media willen natuurlijk ook weer iets nieuws brengen, en niet alleen maar komen met: eet gezonder en gevarieerder.” Maar, zegt hij, “Denk vooral niet dat het op dezelfde lijn staat als teveel alcohol of roken.” Katan roept op tot minder vlees eten en meer bewustwording van de gevolgen van het eten van bewerkt vlees.

Het achtuurjournaal opent er diezelfde avond zelfs mee. “De WHO komt met een waarschuwing. Van het eten van hamburgers, worst of spek kun je kanker krijgen. Een waarschuwing op basis van 800 studies over de hele wereld.” De situatie wordt zo best ernstig gebracht. Dit terwijl er dus nog geen causaal verband is te leggen tussen het eten van bewerkt vlees en het krijgen van kanker.

 

 

Nu, een aantal maanden later, is de rook wat gaan liggen. Tijd dus om de balans op te maken. Wat zijn de gevolgen van dit onderzoek, en welke feiten zijn boven komen drijven?

 

Inmiddels is wel duidelijk geworden dat er meerdere partijen zijn die actie moesten ondernemen na het WHO-onderzoek. De overheid kwam met een nieuw, aangepast voedingsadvies: niet meer dan 500 gram bewerkt en rood vlees per week. Ook kondigde ze aan dat er gewerkt wordt aan een nieuwe Schijf Van Vijf. Deze komt tot stand in samenwerking met het onafhankelijke instituut Het Voedingscentrum.

 

KWF

KWF kankerbestrijding, het goede doel dat zich al sinds jaar en dag inzet voor de bestrijding van kanker, moest zich in de maanden na het onderzoek vooral bezighouden met veel vragen van pers en media. Ze zijn, anders dan Het Voedingscentrum, wat stelliger in hun adviezen. “Wij adviseren om het eten van bewerkt vlees volledig te vermijden”, zegt Mischa Stubenitsky, woordvoerder van KWF. “Bij roken is het zo dat de eerste sigaret meteen foute boel is. Bij rood vlees is dat niet zo. Daarom geven wij als richtlijn aan: eet niet meer dan 500 gram rood vlees in de week.” De onrust in de samenleving kan volgens Stubenitsky komen door de berichtgeving. “Als mensen lezen en horen dat bewerkt vlees in dezelfde categorie staat als bijvoorbeeld asbest, dan leg je meteen een link. Die categorie zegt alleen niets over hoe kankerverwekkend iets daadwerkelijk is.” Dan ontstaat er dus verwarring. “met de inhoud van media wil ik me niet bemoeien, maar ik snap ook wel hoe een krantenkop werkt. Daarbij komt ook dat het gewoon een ingewikkeld onderwerp is.”

KWF meldt dat er jaarlijks 2.500 mensen kanker krijgen door het eten van bewerkt en rood vlees. Ter vergelijking: 19.000 mensen krijgen jaarlijks kanker door roken.

 

 

Vleeschart

Gegevens afkomstig van het LEI, onderdeel van de Universiteit van Wageningen

 

De vleessector

Wat dit precies betekent voor de vleessector in Nederland, is nog niet duidelijk. Ook blijft onduidelijk of er iets gaat veranderen in de manier waarop Nederlandse fabrieken hun vlees bewerken. De Centrale Organisatie voor de Vleessector (COV) wilde geen commentaar geven op de huidige situatie.

Wel vertelde een woordvoerder aan Spits.nl dat er sinds het onderzoek niet minder vlees is geconsumeerd. Volgens hem laten mensen zich niet van de wijs brengen door álweer een gezondheidsonderzoek. “Ik heb ook niet het idee dat het erg leeft onder de Nederlanders, het is al weer een beetje weggeëbd, ” zo vertelde hij aan Spits.

 

Datzelfde gevoel leeft ook bij Miranda Boer van het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL). Dit is een branchevereniging die Nederlandse supermarkten als Albert Heijn, Jumbo en Lidl vertegenwoordigt. “Het bericht heeft geen effect gehad,” zegt ze. “Waarschijnlijk zijn Nederlanders over het algemeen nuchter. Zeker wanneer er vanuit de Nederlandse overheid geen vervolg aan wordt gegeven.” Volgens haar aten mensen al minder vlees dan voorheen. “In zijn algemeenheid kun je wel stellen dat er steeds meer mensen zijn die tenminste één dag in de week geen vlees meer eten. ”

KWF-woordvoerder Mischa Stubenitsky vindt het moeilijk te verklaren. “Van rood vlees is natuurlijk al langer bekend dat het schadelijk kan zijn. Mensen zijn zich al bewust van alle mogelijke gevolgen van het eten van vlees.”

 

 

Met de lancering van de nieuwe Schijf van Vijf, die in het voorjaar komt, zal er waarschijnlijk weer een moment van bewustwording komen. Daarna zullen de ‘nuchtere’ Nederlanders weer verder gaan met hun leven. Want ook al was het eind oktober heel even een ‘hot topic’, lijkt het nu al weer te zijn overgewaaid: het zoveelste onderzoek.