Geschreven door: Noëlle Zarges en Eva Sijstermans, 09.10.2019

OPINIE – Vitaminepillen, mineralen en voedingssupplementen; allemaal verkrijgbaar bij jouw lokale drogisterij. Maar of het goed is dat iedereen zomaar deze waren kan kopen, is nog maar de vraag. Helpen vitaminepillen eigenlijk wel, of kunnen ze zelfs schadelijk zijn? En wat voor een effect hebben ze precies op onze gezondheid? Het antwoord op deze vragen hebben wij onderzocht door vier weken lang twee soorten vitaminepillen te slikken, namelijk: vitamine B12 en vitamine E. Ook hebben we ons verdiept in de effecten van de vitamine B6.

Vitamines tijdlijn

Vitamine E is volgens het Voedingscentrum een antioxidant. Zo beschrijft het centrum op haar website dat vitamine E onze bloedcellen, bloedvaten, organen, ogen en weefsel zou moeten beschermen. Ook zou het preparaat een rol spelen bij het regelen van de stofwisseling in onze cellen. Vitamine E zou volgens de e-health diëtist Dietcetera, helpen om artritis en andere ontstekingsprocessen te voorkomen. ‘‘Zo bleek vitamine E, interleukine-1 productie te verlagen’’, licht ze toe op haar website. Interleukine-1 is volgens DietCetera verantwoordelijk voor de pijn, zwelling en stijfheid bij artritis. De vitamine zou ook moeten helpen tegen het ontwikkelen van Alzheimer. 

Vitamine B12 is belangrijk voor je zenuwstelsel en de aanmaak van rode bloedcellen, die heb je nodig zodat zuurstof in je bloed goed vervoert wordt. B12 zit alleen in dierlijke producten en daarom worden vegetariërs en veganisten aangeraden dit extra te slikken. Wanneer je een tekort hebt aan vitamine B12 kun je niet alleen klachten ervaren als moeheid, duizeligheid, hartkloppingen en oorsuizen maar ook neurologische klachten, zoals geheugenverlies, kunnen het gevolg zijn van een tekort. (Klik op de infographic  voor een grotere afbeelding.)

Vitamine B6 regelt de afbraak en opbouw van aminozuren in je stofwisseling. Volgens het voedingscentrum is het belangrijk voor de groei, de bloedaanmaak, het immuunsysteem en het zenuwstelsel. Geen onbelangrijk supplement dus zou je zeggen. Toch raadt huisarts K. I. van Dam haar patiënten niet aan supplementen te slikken: “Heel veel mensen gaan supplementen slikken en door het gevoel dat ze goed bezig zijn gaan ze zich ook beter voelen, het placebo effect. In principe is het zo dat in Nederland, als je een volwaardig eetpatroon hebt, vitaminetekorten uiterst zeldzaam zijn. Ik zou het dus niet snel aanraden om extra te gaan slikken.”

Een tekort aan vitamine B6 kan leiden tot bloedarmoede en zenuwaandoeningen, maar een tekort komt dus zelden voor in Nederland. Zoals eerder hierboven genoemd hebben wij ook zelf vitamines uitgetest. In eerste instantie zou één van ons B6 gaan slikken, maar na een bloedtest waaruit bleek dat de B6 waarde al te hoog was, werd dit streng afgeraden.

Nadelige effecten
Een hoop positieve eigenschappen dus volgens Dietcetera en het voedingscentrum. Maar is het gebruik van vitaminepillen nou eigenlijk wel zo rooskleurig? Of moet er ook rekening gehouden worden met negatieve effecten? Voedingsdeskundige Marieke Hendriks, werkzaam bij de praktijk Take The Next Step, denkt van wel. Zij geeft aan dat bij zware overdosering vitaminepillen schade kunnen aanrichten. ‘‘Alles waar je teveel van neemt is over het algemeen niet goed, dit geldt ook voor vitaminepillen.’’

Over vitamine B12 zijn geen schadelijke effecten bekend, in principe plas je het overschot aan B12 uit. Maar let op, een te hoge B6 kan zorgen voor een te lage B12. Heb je een tekort aan B12 maar eet je wel dierlijke producten, ga dan vooral langs je huisarts voor verder onderzoek.

Vitamine B6 zorgt niet alleen voor een lage B12 maar een teveel aan B6 kan ook je zenuwstelsel aantasten en dat resulteert in gevoelloosheid en tintelingen of zelfs zenuwpijn in de handen en voeten. Omdat B6 in te hoge doseringen verkocht werd is daar in Nederland een wet over gemaakt. Volgens Legal Intelligence mag de vitamine niet in een hogere dosis dan 21mg verkocht worden. Dit is eigenlijk nog steeds te hoog als je bedenkt dat een mens maar 1,5mg per dag nodig heeft en dat dat al ruim aanwezig is in onze dagelijkse voeding.

Ondanks de schadelijke effecten van deze vitamine, ligt het toch gewoon in de winkels en niet iedereen gaat eerst even langs zijn of haar huisarts voor een bloedtest. We kwamen er zelfs achter dat Holland & Barrett hun B6 nog verkoopt in 100mg. Hun reactie was dat ze dat aanraden niet langer dan 3 maanden te gebruiken omdat het inderdaad schadelijk is. De claim was ook te lezen op het potje vitamines. Holland & Barrett doet dit overigens niet illegaal; ze blijken hun voorraad, ondanks de gevaren, alsnog op te mogen verkopen.

Als het gaat om vitamine E, geeft Hendriks aan dat er tot op het heden geen onderbouwde wetenschappelijke nadelen bekend zijn. Etos onderbouwt dit op haar website. Zo geeft zij het volgende advies: ‘‘Van een teveel aan vitamine E zijn geen nadelige effecten bekend.’’ Maar als we kijken naar het advies dat het Kruidvat geeft, raken wij een beetje verward. Kruidvat beschrijft namelijk op haar website dat het overmatig gebruik wel nadelige bijwerkingen kan hebben. Zo kan vitamine E ‘laxerend werken’. 

Hoogleraar sectie Voeding en Gezondheid, Marjolein Visser is het eens met Kruidvat dat er nadelige bijwerkingen aan een te hoge dosering van vitamine E zitten. ‘‘Als je te veel antioxidanten neemt, schakel je een natuurlijk mechanisme in je lichaam uit. Bijvoorbeeld het mechanisme dat ervoor zorgt dat rode bloedcellen worden opgeruimd. Er is namelijk een heel nauwkeurig evenwicht in je lichaam tussen hoeveel antioxidanten en hoeveel schadelijke stoffen er zich in je lichaam bevinden. Wanneer mensen ineens heel veel antioxidanten gaan slikken, wordt de natuurlijke balans verstoord. 

Placebo of een écht effect? 

Buiten de vraag of vitaminepillen goed voor je zijn, vroegen wij ons af of ze überhaupt werken. Wij hebben, om antwoord te krijgen op deze vraag, onder andere zelf vier weken lang vitamine E en B12 geslikt. Wat wij ervan vinden luister je aan het einde van het artikel terug in ons audiofragment. 

Het eerder genoemde advies van huisarts van Dam over het niet aanraden van supplementen staat haaks op het advies dat voedingsdeskundige Marieke ons geeft. Zij benadrukt namelijk dat vitaminepillen bevorderend werken indien je niet voldoende vitamines uit je normale dagelijkse voeding kan halen. Volgens haar eet het merendeel van de Nederlandse bevolking niet gezond genoeg om de dagelijkse hoeveelheid te halen. ‘‘Hierdoor is het gebruik van supplementen vaak aan te raden. Voor bepaalde groepen zoals zwangere vrouwen, jonge kinderen, ouderen of groepen die kampen met ziekte, zijn vitaminesupplementen zelfs noodzakelijk te noemen’’, voegt ze toe. 

Hoogleraar Marjolein Visser vertelt ons het tegenovergestelde. Zo benadrukt zij dat dat gemiddelde Nederlander een gemiddeld voedingspatroon heeft en het niet noodzakelijk is om vitaminepillen te slikken. Visser geeft ook aan dat er specifieke groepen zijn die vitaminepillen wel nodig hebben. Maar voor de rest noemt zij het gebruik van vitaminepillen ‘weggegooid geld’. 

Dietcetera denkt dat vitaminepillen wel helpen en dat vitamine E zelfs helpt om Alzheimer te voorkomen. Ook de Belgische Stichting tegen Kanker, beschrijft op haar website dat vitamine E helpt bij het bestrijden van kanker. ‘‘Vitamine E is een van de meest genomen vitaminesupplementen bij kanker. Deze vitamine lijkt het effect van radio- en chemotherapie te kunnen versterken. Specifiek bij radiotherapie kan het bindweefselvorming verminderen.’’ 

Marieke Hendriks denkt dat dit niet de werkelijkheid is. ‘‘Er is nog te weinig onderzoek gedaan op lange termijn waarmee rekening is gehouden met factoren van buitenaf die invloed zouden kunnen hebben op het proces. Kanker en Alzheimer zijn beiden ziektes die ook voornamelijk optreden bij ouderdom. Een gezonde levensstijl (zoals veel bewegen, gezond eten en niet roken) kan bijdragen aan het voorkomen van deze ziektes. Door deze link leeft er het vermoeden dat vitamines kunnen bijdragen aan de genezing hiervan. Persoonlijk verwacht ik dat vitaminepillen eerder bijdragen aan het voorkomen van Alzheimer en kanker maar hier is nog geen wetenschappelijke onderbouwing voor.’’ Hoogleraar Visser is het hiermee eens. ‘‘Ik ken tot nu toe geen goede studies die dit onderbouwen. Deze studies gebeuren wel, maar met mondjesmaat. Voor heel veel aandoeningen zijn er nog geen goede onderbouwde onderzoeken gedaan.’’ 

Wat betreft de werking van vitamine B12 en B6 hangt dat af van wat je tekort komt. Als je geen dierlijke producten eet, zal je dit inderdaad aan moeten vullen met supplementen, maar of die supplementen echt werken zal moeten blijken uit de bloedtest. Het slikken van vitamine B6 is tot nog toe door geen enkele arts aan ons aangeraden. Marjolein Visser: “Waarom zou je dit innemen als er mogelijk negatieve effecten zijn van het slikken van vitamine B6? In sommige potjes zit inderdaad een te hoge hoeveelheid, dat geldt voor meerdere vitamines en is heel schadelijk. Vooral als mensen denken: oh, op de verpakking staat één pil per dag maar laat ik er twee nemen want ik heb gisteren ongezond gegeten of ik voel mij niet zo lekker ik neem even een dubbele dosis. Dit is heel gevaarlijk, mensen weten niet wat ze aan het doen zijn.”

Verkoop 

De meningen verschillen dus onder voedingsdeskundigen, huisartsen en hoogleraren. Maar hoe zit het met drogisterij- en winkelmedewerkers waar vitaminepillen worden verkocht? Wat geven zij voor een advies? 

Wij bezochten verschillende drogisterijen en supermarkten om dit uit te zoeken. Ons viel op dat de sterkte van vitaminepillen verschilt per verkooppunt. Dit zie je terug in de tabellen. 

De hoeveelheden van de vitamine E tabletten komen niet overeen met de adequate inname (AI) die is vastgesteld door de gezondheidsraad. Zij geven een hoeveelheid aan van 13 milligram voor vrouwen én 11 milligram voor mannen per dag. Wanneer wij informatie vroegen over de hoeveelheid milligram in de vitaminepillen gaf Etos en Kruidvat aan dat de hoeveelheid die in het potje zat niet gevaarlijk was en dat we dit gewoon konden innemen. Terwijl het percentage milligram van Etos en Kruidvat oploopt tot 268 milligram.

Op de vraag waarom vitamines met een risico op negatieve effecten nog altijd in de winkels liggen kon zowel de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA) als het contactnummer van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport ons nog geen antwoord op geven. Marjolein Visser vertelt hierover dat het feit dat het gewoon in de winkels verkocht wordt zeker niet betekent dat het niet schadelijk is: “Ze zouden zich moeten beperken tot de groepen waarvan bewezen is dat vitaminepillen echt baat hebben. Zoals foliumzuur voor zwangere vrouwen en vitamine D voor kinderen en ouderen, dat zou eigenlijk het verstandigst zijn. Maar het staat nou eenmaal in de winkel en mensen kopen het, helaas. Het is de taak juist aan ons; onderzoekers en journalisten, om mensen op het juiste pad te brengen. Ik verwijs mensen eigenlijk altijd naar de website van het voedingscentrum daar staat van alles op, ook over het gebruik van supplementen. Als er ook maar iets veranderd aan de wetenschappelijke kennis, komt dat direct op hun website te staan. Als je twijfelt, kijk op hun site, dat is het beste advies wat ik aan iedereen kan geven.”

Conclusie 

Of vitaminepillen écht helpen blijft dus nog maar de vraag. Er zijn veel verschillende meningen van verschillende experts. Er is geen duidelijke conclusie uit te halen.
Behalve te luisteren naar wat experts zeggen is het natuurlijk ook interessant om te kijken naar onze eigen ervaringen. Uit de uitslag van de bloedtest wat betreft de B12 die in eerste instantie te laag was, is 4 weken; 100 mg B12 slikken, voldoende geweest om de B12 waardes terug te krijgen naar het juiste level. Of dit volledig aan de vitamines te danken is, kan niet bewezen worden, maar tijdens het onderzoek is er niets veranderd aan het dieet van diegene, waardoor het wel bijna moet liggen aan het extra slikken van de supplementen.

Wat wij persoonlijk verder hebben ervaren tijdens het slikken van de vitaminepillen kun je luisteren in onderstaand audiofragment.