Je vader had er honderden, maar toch is het weer speciaal. Platenspelers staan te schitteren in winkelvitrines en jongeren weten wat een lp is. Vinyl is terug van weggeweest. Maar blijft dat? Of is de muziekdrager gedoemd tot uitsterven in de digitale tijd?

Tekst: Mitch v/d Vorst & Anouk Luers

In de sportschool, op de fiets of in de studieruimte van de bibliotheek; overal vind je mensen met muziek in de oren. Kwestie van een koptelefoon in een apparaat pluggen en streamen maar. Spotify, YouTube en SoundCloud trekken dagelijks een wereldwijd miljoenenpubliek. Je zou dus wel bijna een plaat voor je kop moeten hebben, wil je vandaag de dag nog de vinylbranche in gaan.

Boterham verdienen
Als je platenzaak ‘Diggers’ in Tilburg binnenstapt, word je meteen verwelkomd door de grote namen binnen de muziekwereld. Onder anderen de bandleden van Queen, Jim Morrison en Tina Turner lachen je toe. Ze verraden dat je als vinylverzamelaar hier aan het juiste adres bent. In de winkel staan tientallen houten bakken vol tweedehands platen waar (vaste) klanten dagelijks graven naar mooie muziek. “In mijn zaak komen studenten, maar ook wat oudere lui die in de jaren 90 hun platencollectie weg deden en nu weer van alles sparen”, vertelt eigenaar Jaap de Groot (57). Folk, jazz, rock, klassiek: Jaap heeft het allemaal in huis. Voornamelijk tweedehands, want hij is geen fan van nieuw vinyl. “Ach man, tweedehands klinkt net zo mooi, al dan niet beter dan nieuw vinyl.”

“Die hele discussie over wat beter klinkt, is bullshit”, zegt Maarten Koehorst (47) van de Tilburgse platenzaak ‘Sounds’. “Mensen moeten eens ophouden met dat gebekvecht over de geluidskwaliteit. Je kunt het verschil niet horen. Om het geluid te evenaren van een cd moet je een goede platenspeler, box en versterker hebben”, legt hij uit. De kracht van de lp ligt volgens de platenboer in het extra karakter en de sfeer die het muziek luisteren juist leuker maken. “Je zet een speler in je kamer, je ziet het plaatje draaien en hoppa, hartstikke gezellig.” Sounds verkoopt in tegenstelling tot Diggers vooral nieuw vinyl. “Zo’n ‘White Album’ van The Beatles, dat dit jaar uitkwam, moet je hebben in je zaak. Dat verkoopt.” De ondernemer is blij dat platen in populariteit stijgen. “Ik kan sinds een paar jaar gelukkig weer een fijne boterham aan vinyl verdienen.”

Mitch v/d Vorst | Onderzoeksredactie Maarten Koehorst van Sounds Tilburg

Verloren strijd
Die boterham was echter niet altijd even goed belegd. Vanaf 1982 maakte de cd namelijk zijn opmars. De nieuwe muziekdragers waren kleiner, handzamer en het digitale geluid zou levendiger zijn. De grote massa stapte massaal over en platenzaken begonnen langzaam uit het straatbeeld te verdwijnen. Dj’s bleven wel nog lange tijd vinyl gebruiken, maar de strijd om de luisteraar leek verloren. Een jaar of twintig later verloor ook de cd aan terrein met de opkomst van de techniek MPEG-1 Layer 3 (MP3). Muziek kon nu digitaal beluisterd worden vanaf computers of draagbare MP3-spelers. Schijfjes waren daarmee officieel overbodig en het ouderwetse vinyl leek al helemaal een verre herinnering.

Vinyljongeren
Omstreeks 2013 gebeurde er echter iets opmerkelijks: plotseling ging de verkoop van vinyl weer omhoog. Retro werd namelijk weer cool en als er íets retro was, dan was het wel die stoffige vinylplaat van Bruce Springsteen die je vader nog op zolder had liggen uit die ‘goede oude tijd’. Onder deze nieuwe lichting kopers bevinden zich opvallend genoeg ook jongeren. “Je hoort gewoon meer op een lp”, vertelt Quinty Akkermans (22). Ze koopt met name nieuwe releases en bezoekt regelmatig een platenbeurs. “Online mis ik toch bepaalde sounds”, besluit ze.

“Een vinylplaat zorgt ervoor dat je je echt in de artiest verdiept en met Spotify heb je dat minder. Dan luister ik naar een samengestelde hitlijst, maar een plaat motiveert je om het hele album te luisteren”, begint Sascha Lammerts (23). Ze spaart inmiddels al meer dan drie jaar platen en luistert voornamelijk naar de wat oudere nummers. “Een plaat uit 1974 is niet digitaal gladgestreken, het is speels en juist niet perfect. Dat de plaat veel ouder is dan ik ben, dat is echt leuk om terug te horen”, vertelt ze enthousiast. “Als ik dan mijn ogen sluit, beeld ik me altijd in dat ze op dat moment naast me staan te zingen.”

Beleving is dan ook een van de redenen om anno 2019 vinyl te verzamelen. Dat blijkt ook uit de enquêteresultaten van honderd vinylliefhebbers variërend van tieners tot ouderen. Met name het fysieke aspect kwam daarbij vaak naar voren. Op de vraag waarom zij voor vinyl kozen gaf 59 procent van de ondervraagden aan dat ze het leuk vinden om iets tastbaars in handen te hebben.

Perspectief
Allemaal leuk en aardig natuurlijk, maar wat zeggen de harde verkoopcijfers zelf? Aan het woord is Paul Solleveld van de NVPI, de organisatie die de Nederlandse muziekbranche in kaart brengt. “Als je kijkt naar de omzet van de Nederlandse muziekindustrie dan zie je dat het aandeel van vinyl de afgelopen jaren weer groeit. Gingen er in 2013 slechts 240.000 vinyl albums over de toonbank, in onze meest recente cijfers van 2017 is dat gestegen naar 1,300.000 exemplaren.”

Voordat we over een echte vinylgekte kunnen spreken moet er volgens Solleveld wel een belangrijke nuance geplaatst worden. “Het zijn mooie cijfers die een duidelijke groei laten zien, maar je moet het wel in perspectief zien. Het aandeel vinyl is 10 procent van de totale markt.” Hij kan zich het absolute topjaar van vinyl nog goed voor de geest halen: in 1978 vlogen er 35 miljoen vinyl albums de winkels uit.

Aldi platenspeler
Ondanks dat we nog ver verwijderd zijn van de verkoopcijfers van 1978 zit vinyl dus wel weer in de lift. Raymond Kok (45) van Selected Sounds merkt die stijgende lijn ook. Als expert in de in-en verkoop van tweedehands vinyl heeft hij de afgelopen jaren vanuit zijn kantoor aan huis de markt langzaam zien veranderen.

“Vinyl is weer pop geworden. U2 is terug op lp, electro komt goed door en zelfs de nieuwe Ilse Delange kun je weer op de speler leggen”, vertelt hij enthousiast, terwijl hij een gesigneerde Armand-lp uit 1977 uit de lade pakt. “Toch moet ik het vooral hebben van de kenners die dit soort klassiekers kunnen waarderen. Die mensen hebben mij nooit verlaten.” In de hoek van de kamer staat een boodschappentas vol vinyl die een jonge vrouw zojuist persoonlijk bij hem heeft afgeleverd. “De grijs-behaarde mannen die enthousiast worden van een Van Morrison uit 1960 zijn nog steeds in de meerderheid, maar de groep die vinyl koopt wordt breder.” Hij kijkt nog eens naar de plastic tas en grinnikt. “Wist je dat je tegenwoordig zelfs bij de Aldi een platenspeler kan kopen?”

Raymond Kok en een klein deel van zijn megaverzameling

Inspelen
Wie ook inspeelt op de veranderende markt is de nieuwste platenfabriek van Nederland. Het platenlabel Deeptrax uit Leeuwarden kreeg in 2016 financiële steun van de gemeente om haar eigen vinylperserij te openen onder de naam Deepgrooves. Het is de tweede platenfabriek die ons land rijk is. Hoe staan de zaken er drie jaar later voor?

“We doen het erg goed” vertelt Ruben Planting. Hij is verantwoordelijk voor de in-en verkoop bij Deepgrooves en weet als geen ander wat er speelt op de markt. “Je merkt dat met name bij house, techno en drum & bass eigenlijk steeds meer labels ontstaan. Vroeger had je een aantal grote labels die duizenden exemplaren lieten persen van een album. Tegenwoordig draait het juist om kleinere orders en wij spelen daar slim op in.”

Foto: Deepgrooves

Platen & planten
De Friese fabriek is niet de enige nieuwkomer binnen de vinylbranche. Zo opende Ben Gillissen (33) in 2016 zijn platenzaak ‘Plata Morgana’ in Maastricht. Ben werkt samen met de ondernemers van ‘Wonderwoud’ en daardoor kun je bij hem meer doen dan alleen platen kopen. Naast vinyl worden er namelijk ook ontbijt en lunch aangeboden en kun je zelfs naar huis gaan met een gloednieuwe kamerplant. Het klinkt als een aparte combinatie, maar de ervaring is volgens Ben net zo belangrijk als het kopen van een plaat. “Mensen hoeven niet per se platen mee naar huis te nemen om ervan te kunnen genieten’’, legt Ben uit.

Ben Gillissen en zijn unieke locatie

Voorbij de hype
“Ik denk eerlijk gezegd niet dat de vinylmarkt in Nederland de top heeft bereikt, maar ik vraag me wel af of ik dat hier in Maastricht nog mee ga maken:”, zegt Ben op twijfelachtige toon. Diggers-eigenaar Jaap sluit zich daarbij aan. “Het tweedehands vinyl is op aan het raken en ik kan me niet voorstellen dat mensen nog meer willen betalen.” Maarten van Sounds durft niet hardop te zeggen of vinyl in 2019 nog verder zal groeien. “Ik hoop eigenlijk van niet. Zoals het nu gaat, draait Sounds geweldig. Hoe groter de hype, hoe sneller het namelijk ook weer instort.”

Van instorten lijkt voorlopig nog geen sprake. Solleveld van de NVPI schat in dat de grootste stijgingen wel geweest zijn en verwacht op korte termijn geen schommelingen. Maarten sluit zich daarbij aan. “Je kunt prima overleven als vinylondernemer door te beschikken over een goed budget, kennis en ervaring. Zo zorg ik ervoor dat mijn boterham lekker blijft smaken.”