Onderzoek

Variatie aan festivals is een variatie aan veiligheidsregels

Oct 02, 2018 Puck Schmitz

Door: Puck Schmitz en Matthijs Schraver

Menig festivalganger kan in de zomer z’n geluk niet op als om het aanbod aan festivals gaat. Om het de bezoekers zo aangenaam mogelijk te maken zullen er, zichtbaar en onzichtbaar, veiligheidsmaatregelen getroffen moeten worden. De veiligheidsregels kunnen aanzienlijk verschillen per festival. Hoe kan dit? En wie is er verantwoordelijkheid voor de veiligheid op festivals?

Festivals
In Nederland kennen we een groot aanbod aan festivals: Pinkpop, Down The Rabbit Hole, We Are Electric en ga zo maar door. Zo uitgebreid als het aanbod aan festivals is, zo divers is ook de lijst met veiligheidsregels. Waar Pinkpop een A’4tje heeft aan do’s en don’ts, is het bij Down The Rabbit Hole met een half A’4tje afgedaan en We Are Electric maakt zich er met vier veiligheidspunten vanaf.

De verschillen tussen de do’s en don’ts is ook opvallend. Op Down The Rabbit Hole zijn wapens niet toegestaan op het campingterrein, een zakmes mag daarentegen wel. Op beide festivals mag je als bezoeker wel een vlaggenstok meenemen, maar op Pinkpop is het binnensmokkelen van een bellenblaas uit den boze. Waar je zou zeggen dat promotiemateriaal alleen maar voor sponsoren zou zorgen, staat Pinkpop het niet toe. Zowel Down The Rabbit Hole als We Are Electric zeggen hier niets over op hun site. En dan is het al helemaal gissen wat Pinkpop bedoeld met provocerende of gezicht bedekkende kleding.

Eerdergenoemde festivals hebben de kans gekregen om deze verschillen te verklaren, helaas waren zij alle niet bereid om ons te woord te staan.

Regelgeving
De verschillen tussen deze regels komen voornamelijk tot stand omdat er geen uniforme regelgeving is. Vergunningen kunnen niet op landelijke regels getoetst worden, simpelweg omdat die er niet zijn. Robin Verleisdonk van D66 Eindhoven zegt hierover: “Ik denk dat een gemeente het beste zelf de regelgeving kan bepalen, want iedere gemeente is weer anders. Ook qua samenstelling van bevolking. Ik kan me voorstellen dat in een dorp wat meer oudere mensen wonen en dat je daar wat minder soepele regelgeving hebt dan in een stad waar je juist jongeren wil faciliteren om te kunnen feesten en uit te kunnen gaan. Dus ik denk niet dat het beter wordt als we het landelijk gaan bepalen. Het is lokaal heel specifiek hoe je ermee omgaat.”

Dwayne Heuvelmans van GroenLinks Tilburg kijkt er anders tegenaan. Hij zegt hierover: “Er zijn zeven terroristen opgepakt. Ze wilde een aanslag plegen op, waarschijnlijk, een groot evenement. Dit heeft me aan het denken gezet. Het is dan handig om wel met mensen hogerop te praten, bijvoorbeeld de burgemeester. Die is namelijk ook verantwoordelijk voor de veiligheid.”

Het andere probleem is dat dat regelgeving binnen een gemeente ook nog eens erg kan verschillen. Zo hanteert Amsterdam per stadsdeel een andere regelgeving. Kort door de bocht: een organisator van twee festivals, die beiden in een ander stadsdeel van Amsterdam plaatsvinden, moeten aan andere regelgeving voldoen. En Amsterdam is geen uitzondering. Ook in Eindhoven is er geen uniforme regelgeving. Verleisdonk: “Dat gaat per gebied. Er worden verschillende normen gehanteerd voor geluid dat je mag produceren. Je mag bijvoorbeeld op Stratums Eind meer geluid produceren dan in andere gebieden. Er is laatst ook een regel aangenomen die betrekking heeft op het buitengebied van de stad.
Je mag eens in de zoveel tijd meer geluid produceren dan normaal is toegestaan. Ik durf niet te zeggen of het per wijkgebied zo gaat, maar er zijn wel gebieden met aparte regelgeving.”

Heuvelmans denkt, zoals al eerder aangehaald, dat het goed is om met mensen hogerop te praten. Maar volgens hem is het ook nog op een andere manier te verklaren: “Ik denk wel dat er op private festivals misschien strenger gecontroleerd wordt dan op gemeentelijke festivals. Hierdoor kan er best een verschil zitten tussen de Tilburgse Kermis en Mundial.” Daarnaast is hij wel van mening dat het in Tilburg de goede kant opgaat, maar er zeker nog verbeterpunten zijn: “Er worden vaak al betonblokken geplaats om auto’s tegen te houden, maar er zijn nog manier om binnen te komen via bijvoorbeeld de voetgangersgebieden.”

Beleid in Eindhoven
We Are Electric is een van de bekendste festivals in Nederland en vindt jaarlijks plaats in Eindhoven. Vergunningen is altijd een gedoe. “Als organisator moet je veel administratie van tevoren verwerken om überhaupt een vergunning te krijgen”, licht Verleisdonk toe. “Het aanvragen van vergunningen duurt nu vaak langer dan organisatoren wensen, mede door het moeten voldoen aan o.a. veiligheidsvoorwaarden, waar ook onderzoeken aan gekoppeld zijn. Dat is enerzijds goed, maar anderzijds moeten we ook niet denken dat we alles kunnen voorkomen door vooraf alles te toetsen en op papier vast te leggen. Het is overigens wel zo dat ook een festival of evenement zelf een verantwoordelijkheid draagt voor de bezoekers die het event bezoeken, maar aangezien de gemeente vergunningen verleend en verantwoordelijk is voor de openbare orde en veiligheid, zijn zij altijd eindverantwoordelijke.”

Het is een hele procedure om een evenement te kunnen organiseren. In Eindhoven valt een deel in handen van Eindhoven247, zij begeleiden organisatoren van evenementen op hun weg naar een procedure. Ook is er een schema opgesteld waar men terug kan vinden wat de toegestane eindtijden en geluidsoverlast mag zijn, daarbij wordt verschil gemaakt tussen de binnenstad en gebieden daar omheen. Voor enkele pleinen in de binnenstad gelden ook nog andere normen. Eindhoven247 was helaas niet beschikbaar voor verdere toelichting over deze procedure.

Foto: The Flying Dutch in Eindhoven

Ongelukken
Door een aantal incidenten is de veiligheid op festivals en evenementen al langere tijd een heet hangijzer binnen de branche. In Nederland had je Dance Valley in 2010 waar er onderkoelde bezoekers waren door koud en nat weer, de Zwarte Cross in 2010 waar één dode viel bij het proefdraaien van een kermisattractie en het fatale monstertruck ongeluk in 2014 met drie doden tot gevolg in Haaksbergen.

Grote festivals als Pinkpop, Concert at SEA en Oerol trekken met gedegen veiligheidsplannen honderdduizenden bezoekers en wisten deze bezoekersstromen in goede banen te leiden. Het zijn dan ook vooral de kleinere evenementen met minder strakke veiligheidsplannen die de strengere regelgeving hebben gevoeld. Zo werd Trigger To Dance 2015 in Assen afgeblazen, omdat de gemeente vond dat de organisator over onvoldoende beveiligingspersoneel beschikte en waren er, volgens het opgestelde veiligheidsplan, te weinig nooduitgangen beschikbaar.

Ongelukken voorkomen
Nu komt het natuurlijk voor dat sommige ongelukken niet gecontroleerd kunnen worden. “Effecten van natuurverschijnselen zoals onderkoeling etc. zijn denk ik lastig te voorkomen”, vertelt Verleisdonk. “Het is belangrijk dat gemeente bij het verlenen van vergunningen de veiligheid van bezoekers waarborgt. In het geval van het Monstertruck-incident in Haaksbergen, daar moet een gemeente gewoon bij het verlenen van een vergunning een afstand m.b.t. het publiek vastleggen, die de veiligheid van bezoekers garandeert. In het geval van een kermisattractie deze moeten al aan allerhande veiligheidsvoorschriften voldoen, maar er zal helaas altijd een risico aanwezig blijven, bijvoorbeeld door technische mankementen die men niet had kunnen voorzien. Het is belangrijk dat een gemeente er met regelgeving en bij het verlenen van vergunningen alles aan doet om de veiligheid van bezoekers te garanderen, maar voorvallen volledig voorkomen lukt nooit.
Een flexibele regelgeving bij het verschaffen van vergunningen is belangrijk, een dancefestival vergt namelijk andere regelgeving dan een monstertruck demonstratie.”
Het is vaak tegenstrijdig. Waar het aan de ene kant logisch is dat we maatregelen nemen om aanslagen en andere ongelukken te voorkomen, komt er vanuit de andere kant ook geluid dat minder politie-inzet een net zo’n veilig festival oplevert. Van dat laatste is dancefestival Decibel in Hilvarenbeek een goed voorbeeld, waar het ontbreken van 300 politieagenten gepaard ging met een goed en veilig functionerend festival en dus de vraag opgooit of massale politie-inzet bij een grootschalig evenement nodig is of dat Decibel simpelweg niet meer was dan een moment opname.

Terrorisme en festivals: geen angst, wel alertheid
Wie een evenement organiseert waar een grote menigte bijeenkomt zal rekening moeten houden met de mogelijkheid van een terroristische aanslag. Want ook al lijkt de kans daarop klein en heeft de Nederlandse nuchterheid de overhand, leven de zorgen wel degelijk bij het publiek en de overheid. Zo is het dreigingsniveau al langere tijd ‘substantieel’, 4 op een schaal van 5. Dat dit dreigingsniveau niet gebaseerd is op het onderbuikgevoel van een zenuwachtige AIVD-medewerker werd afgelopen week wel duidelijk. Zeven terrorismeverdachten, waarvan het grotendeel afkomstig uit Arnhem, werden 28 september gearresteerd in de buurt van Weert. Deze verdachten zouden een groot evenement in het vizier hebben gehad, waar zij met machinegeweren en bomvesten een aanslag wilde plegen. Met de arrestatie van deze verdachten is de concrete bedreiging dan wel voorbij, het roept tevens ook veel vragen op over de veiligheid van Nederlandse festivals en evenementen.

Over het algemeen is de veiligheid in de Nederlandse evenementenbranche van hoog niveau, niet alleen nu maar ook voordat terrorisme een serieuze dreiging werd in Europa. Deze hoog staat van veiligheid is wellicht een verklaring waarom in Nederland, tot zover, de nuchtere reacties overheersen en ‘paniekmaatregelen nog beperkt blijven. Extra beveiligers of het uitvoeren van toegangscontroles zijn vaak symbolisch en vooral aanwezig om bezoekers te laten zien dat hun veiligheid serieus wordt genomen. Want hoewel deze controles misschien bijdrage aan het elimineren van verboden middelen op het evenemententerrein, is veiligheid vooral een zaak die achter de schermen geregeld moet worden. Denk hierbij aan de ontwikkeling van een evacuatieplan, crowd management en de communicatie naar het publiek en de lokale hulpdiensten. Zaken die in de Nederlandse evenementenbranche vaak al goed geregeld zijn.

Evenementenhandboek Veiligheid
Om terrorisme tegen te gaan lijkt een goeie samenwerking dus het krachtigste wapen. Aan festivalorganisatoren, lokale gemeentes en beveiligingsbedrijven dus de taak om als gelijkwaardige aan tafel te gaan zitten en een eenduidige werkwijze te ontwikkelen, die de veiligheid op Nederlandse evenementen nog steeds kan garanderen terwijl de dreiging toeneemt. De ontwikkeling van het Evenementenhandboek Veiligheid is hier een voorbeeld van. “Wat dit handboek zo bijzonder maakt is dat het zich richt op zowel gemeenten, zodat zij een meer toegankelijk en praktisch toetsingskader hebben voor vergunningen, als op organisatoren die zo een uniforme set werkmethodes kunnen gaan hanteren”, vertelt Gerard van Duykeren, bestuurslid van de Stichting Evenementenhandboek. “Publiek en privaat zijn heel dicht bijeengekomen. Het doel van het Evenementenhandboek Veiligheid is altijd geweest om alle betrokken partijen dezelfde taal te laten spreken.”

Het handboek wordt opgebouwd in drie delen. In het eerste deel ligt de focus vooral op de gemeenten. Hierin komen de wettelijke kaders en richtlijnen aan bod die aan de organisatie van evenementen zijn verbonden, daarnaast worden de rol en verantwoordelijkheden van alle betrokken partijen aangehaald waaronder de stappen die doorlopen moeten worden voor het verkrijgen van een vergunning voor het evenement. Deel twee wordt vervolgens geschreven vanuit het perspectief van de organiserende partijen en beschrijft alle aspecten, van constructie tot publieksveiligheid, van een optimaal functionerende veiligheidsorganisatie rondom een festival of evenement. In deel drie vindt men een alfabetische begrippenlijst.

Conceptversie 2.0 van het handboek, dat in ontwikkeling is sinds begin 2017, ligt nu voor de tweede keer bij de experts. Aan hun de taak om het kritisch door te nemen en uiteindelijk hun feedback te geven waarna het handboek zijn finale fase van ontwikkeling ingaat.

Ervaringen bezoekers
Veiligheidsregels zijn er natuurlijk niet voor niks. Uiteindelijk wil ieder evenement het zo aangenaam mogelijk maken voor de bezoeker. Dat betekent ook dat er veiligheidsregels zijn. Hoe ervaren festivalbezoekers deze regels? En begrijpen ze waar het vandaan komt? Check deze infographic voor de mening van de festivalganger!https://www.rawshorts.com/app/animations/d49cc0c744d43e37b19518fc87ff0785?type=projec t

Conclusie
Dat de verschillen op het gebied van veiligheidsregel zo uiteen lopen is voornamelijk te verklaren doordat iedere gemeente zijn eigen regelgeving kan bepalen. Zelfs per stadsdeel kan de regelgeving verschillen. Het hangt voornamelijk samen met het gebied waar een evenement plaats gaat vinden en men moet naar de doelgroep kijken. Landelijke regelgeving is misschien deels nodig, vooral als je kijkt naar het nieuws. Afgelopen week zijn er zeven terroristen opgepakt die waarschijnlijk een aanslag wilden plegen op een evenement. Hiervoor zou landelijke regelgeving goed kunnen werken, aan de andere kant weet de gemeente het best wat er speelt in de gemeente. Het geeft voor een deel antwoord op onze onderzoeksvraag, maar er zal verder onderzoek nodig zijn om een volledig antwoord te krijgen. Om nog dieper op de onderzoeksvraag in te gaan, en daarmee een beter en diepgaander antwoord te krijgen, zou er nog onderzoek gedaan kunnen worden naar doelgroepen. Of er kan nog onderzoek gedaan worden naar andere effecten die een rol kunnen spelen bij regelgeving: geografische kenmerken van een gebied, in hoeverre maatregelen helpen tegen ongevallen en terroristische aanslagen, in hoeverre landelijke regelgeving zou helpen, of het beter is dat er landelijke of gemeentelijk bepaald wordt wat de veiligheidsregels zouden moeten zijn. Om antwoorden op dergelijke vragen te krijgen, is meer onderzoek nodig.