Door: Sanne van der List & Floor van Lent

 

De definitie van superfoods is volgens de van Dale ‘voedsel dat gezond heet te zijn’. Uit een onderzoek van Novum uit het ANP uit 2014 blijkt dat 10 procent van de Nederlandse bevolking in superfoods gelooft. Superfoods zouden zorgen voor een actieve en gezonde levensstijl en zouden extra gezond zijn. Deze bijzondere voeding zou extra antioxidanten bevatten en extra energie geven. De Amerikaanse overheid heeft een lijst gepubliceerd met allerlei soorten voedingsmiddelen die je een ‘superfood’ zou mogen noemen. Zijn superfoods echt zo gezond?

Verkeerde conclusies trekken met betrekking tot de werking van superfoods komt ook voor, aldus prof. drs. ir. Ellen Kampman voeding en ziektes aan de Wageningen Universiteit. “Sommige mensen concluderen een verkeerd oorzaak-gevolg als het om superfoods gaat. Soms krijg je het gevoel dat je minder goed bezig bent als je geen superfoods eet omdat de bepaalde in superfoods niet binnen krijgt. Maar dat gevoel heb ik zelf ook als ik een tijdje te weinig groente en fruit heb gegeten, want dan voel ik me ook minder niet goed.”

Volgens de Angry chef, schrijver van het boek ‘The Angry Chef’, vertelt dat meerdere oorzaken zijn waarom mensen superfoods gebruiken. Het verkeerd linken van oorzaak-gevolg werd al genoemd. Daarnaast is dan vaak een beroemdheid die ook een rol speelt in het aanwakkeren van het superfood gebruik. Die beroemdheid heeft dan bepaalde symptomen en lijkt die te kunnen verhelpen met het gebruiken van de superfoods, zoals actrice Gwyneth Paltrow. Volgens de Angry chef moeten mensen een betere band met voeding krijgen en het niet zien als een wondermiddel, aldus uit een artikel van Chemistry World. 

“Superfoods zijn op zich niet slecht. Het ligt er maar aan hoeveel en hoe vaak je het eet en binnen welk voedingspatroon. Bij een voedingssupplement kun je wel echt verkeerde dingen doen, bijvoorbeeld bij een hoge dosering van vitamines of kruiden die toxisch of zelfs kankerverwekkend kunnen zijn. Omdat superfoods voedingsmiddelen zijn vind ik dat minder verontrustend dan de voedingssupplementen.” aldus Ellen Kampman. Ondanks dat Ellen zegt dat superfoods niet slecht zijn, vindt ze de superfoods onnodig. ”Nee ik vind ze echt niet nodig, zulke açai bessen ofzo. Die zijn echt niet beter dan onze frambozen of bosbessen. De superfoods zijn een soort van verwennerij voor de westerse samenleving.”

 

“De superfoods zijn een soort van verwennerij voor de westerse samenleving.” – Ellen Kampman

 

Chiazaad heeft ook een andere kant

Het chiazaadje heeft zich op elke foodblog of lifestyleblog wel een keer van zich laten horen. Zo ook op de blog van de Groene Meisjes. Op de blog wordt de chiazaad de hemel in geprezen. Chiazaad zit vol met vezels, calcium en eiwitten. Maar klopt dat ook echt? Op de site van het Ministerie van Volksgezondheid en Sport vind je de NEVO, zij laten de voedingswaarden per voedingsmiddel zien. Per 100 gram chiazaad bevat het 34,4 gram aan vezels in vergelijking tot 7 gram vezels in havermout. Bovendien bevat het vogelvoer zaadje ongeveer vijf keer meer calcium als halfvolle melk en bevat het ook meer eiwitten dan kwark. Maar de aanbevolen portie van chiazaad is vele malen kleiner, namelijk een eetlepel, dan de portie havermout die je eet. Dus zo komt de hoeveelheid inname van vezels toch redelijk gelijk te staan. 

s.list | Onderzoeksredactie

Dus chiazaad heeft veel goede voedingswaardes. Echter zit er ook een gevaarlijke kant aan. De cyanogenen die in chiazaad zitten, worden omgezet naar het stofje cyanide wat toxisch is. Maar Ellen Kampman vertelt dat we ons geen zorgen hoeven te maken over de superfood. “Cyanide is bijzonder giftig inderdaad, maar om cyanide uit chiazaad te halen moet je wel heel veel chiazaad eten.” 

 

Superfoods vanuit het bloggers perspectief

Nienke Gottenbos is darmtherapeut en blogger op haar eigen website de Groene Vrouw. Ze is eigenwijs over voeding en is het niet eens met hoe superfoods worden gezien en gepromoot. “Niet elke blogger benaderd superfoods met de juiste kennis, ze trekken vooral aandacht met de superfoods om zo inkomsten te verdienen”. Uit een onderzoek blijkt dat lezers, weblogs als betrouwbare bronnen zien omdat er geen invloed op is uitgeoefend door de traditionele media. Zij spreken vaak minder positief over dit soort onderwerpen of behandelen ze niet. (Chiang en Chung-Hsien 2011, 1247) 

Het onderzoek “Tussen commercie en community: de populariteit van superfoods in de food- en healthblogsfeer” van Maaike van der Ploeg stelt:“ In ruim de helft van de 182 blogartikelen gaat het over het delen van kennis in de vorm van recepten of over het geven van informatie over superfood producten. Het bespreken van normen, en dan met name het dagelijks gebruik van superfoods, heeft betrekking op 39 procent van de artikelen. Wanneer bloggers beschrijven welke superfoods zij dagelijks gebruiken: ‘’Kwark, bananen en superfoods heb ik altijd wel in huis! Voor mij zijn deze drie dingen echt onmisbaar!’’, reageren lezers hier op door te vertellen welke superfoods zij niet kunnen missen. Het bediscussiëren van waarden gebeurt in bijna één vierde van de blogs.” Dus op blogs wordt er maar weinig gesproken over de echte waarden van superfoods. 

“Er is nooit een product wat de mensheid persé nodig heeft gehad om te overleven”- Nienke Gottenbos, darmtherapeut en blogger

“Sommige producten worden wel sexier gevonden dan andere producten. Runderlever is echt een superfood”, aldus Nienke Gottenbos. Zo bevat het 28,1 gram eiwit, 8,1 mg ijzer en 12 mg vitamine C. “Maar het is niet heel lekker, sexy en je krijgt er niet veel voor betaalt. Dus dat wordt dan niet als een superfood gezien”. Zo krijgen vooral de bessen noten en zaden een podiumplek, maar de runderlever dus niet. 

Nienke Gottenbos snapt wel dat mensen het gebruiken als er bepaalde tekorten aan vitamines in het lichaam worden gesignaleerd. ”Superfoods kunnen wel voordelig werken om een tekort aan bepaalde vitamines of mineralen aan te vullen. Echter gaat het erom dat je in zijn totaliteit gezonde voeding binnenkrijgt.”

 

Bedrijven over superfoods

Diverse bedrijven verkopen superfoods of beweren dat ze superfoods produceren. Een aantal van die bedrijven zijn ‘Envir’ en ‘Doensfood’. Patrick Krijgsman is medewerker van Envir. Volgens hem is Envir geen producent maar een groothandel in Superfoods en daarmee ook meteen een tussen-verkooppunt. “Superfoods zijn de ingrediënten die in een voedingssupplement gaan. Het zijn geen losse producten. Wij produceren geen superfoods maar supplementen waar de superfoods ingaan.” Aldus Krijgsman. Volgens hem is het ook zo dat ze de superfoods overal ter wereld vandaan halen. “Om te zien hoe het proces eraan toe gaat van het produceren van superfoods zou je eigenlijk een reis moeten maken naar landen in onder andere Afrika en Azië om te zien hoe dat gebeurt.” Nadat we nader onderzoek hebben gedaan, blijkt dat superfoods geen ingrediënten zijn voor voedingssupplementen, maar een product op zichzelf. Ellen Kampman bevestigt dit: “Er is verschil tussen superfoods en voedingssupplementen, superfoods zijn echt voedingsmiddelen en voedingssupplementen zijn voor vitamines en mineralen.”

Aan Charlotte Wirtz, een andere medewerkster van Envir, hebben we gevraagd waarom superfoods zo gezond zijn. “In superfoods zitten gezonde dingen. Het is toch gewoon logisch dat gezond eten en drinken goed is voor je gezondheid dus daarom zijn superfoods ook goed voor je.” Aldus Wirtz. Verder heeft Wirtz per mail geprobeerd uit te leggen wat het bedrijf Envir wel doet. De mail die gestuurd is schetst veel onduidelijkheid. Er staat in beschreven welke categorieën er zijn en wat ze ongeveer doen of verkopen, maar het is heel erg onduidelijk beschreven. “Envir is een internationaal bedrijf. Wij halen onze producten overal vandaan. Niet perse van een land of een leverancier. Verder geven wij geen namen van onze leveranciers en afnemers.” Aldus Wirtz. Wat zijn nou precies de dingen die Envir doet? Patrick Krijgsman vertelt dat ze een tussen-verkooppunt zijn, Charlotte Wirz vertelt in de mail niet precies wat ze doen, dus we kunnen niet vaststellen of Envir nou een verkooppunt of producent is van superfoods. 

 

“Het is toch gewoon logisch dat gezond eten en drinken goed is voor je gezondheid, dus daarom zijn superfoods ook goed voor je” – Charlotte Wirz

 

Een ander bedrijf dat suggereert superfoods te produceren en te verkopen is Doens food Ingrediënts B.V.. Op de website van het bedrijf Doens food staat dat ze superfoods produceren en vervolgens verkopen aan diverse landen in de rest van de wereld. Chantal, medewerkster van Doens food zegt er het volgende over: “Wij zijn slechts een groothandel die de producten van superfoods doorverkopen aan bedrijven. We produceren zelf geen superfoods. We zijn een tussenbedrijf.” 

We hebben het voedingscentrum nog gevraagd om een reactie maar die wilden niet meewerken.

 

Superfood gebruikers

Anneke is een superfood gebruiker net als haar tante Els. Anneke vertelt over hoe ze met de superfoods zijn begonnen: “We zijn er allebei zelf met de superfoods gestart maar ik ben er mee begonnen toen ik bij mijn tante ging wonen. Wij gebruiken als superfood met name de juice plus lijn. Bovendien zouden veel meer mensen superfoods gebruiken, volgens Anneke. “Ja zeker! Vooral met hedendaagse ziekten die simpelweg opgelost kunnen worden door goede voeding en vitamine.” Zo vindt Anneke dus ook niet alle groente superfoods en gebruiken daarom dus ook de superfoods om een gezonde dagelijkse voedingspatroon vol te houden. 

De superfoods zorgen ook voor community’s. Zo zijn er op facebook meerdere

s.list | Onderzoeksredactie

groepen te vinden die zich bezighouden met superfoods. Zo worden daar bepaalde producten gerecenseerd, ervaringen gedeeld en helpen elkaar bij vragen, voorbeelden zijn ‘Eat this, not that! en ‘Superfoods for everyday people. Echter kent Anneke zelf weinig mensen in haar omgeving die superfoods gebruiken. Maar als ze vertelt dat ze dus superfoods eet, “vinden het heel gezond en goed van ons.” Zo hangt er dus een positieve en bemoedigende sfeer rondom Annekes superfoodgebruik. 

Maar volgens universitair docent gezondheid en maatschappij Laura Bouwman willen mensen met weinig ruimte in hun dagelijkse planning geen tijd steken in het bereiden van goed voedsel. “Je kunt ervoor kiezen om een uurtje korter te werken, zodat je rustig boodschappen kan doen en kan gaan koken. Dat doen mensen niet, tijd is geld en die tijd hebben ze er niet voor over. De economische visie in de westerse wereld zorgt tegenwoordig ervoor dat mensen minder tijd nemen voor het bereiden van hun eten, en zoeken dan vaak naar de snelle oplossing. Dus als mensen dan niet de juiste voeding binnen krijgen compenseren ze dat met superfoods.”

 

Vertrouwen 

Laura Bouwman vertelt over de redenen waarom superfood gebruikers vertrouwen hebben in superfoods. Een van de redenen is dat mensen geen vertrouwen hebben in ‘non-superfoods’ omdat je zich slecht er door gaan voelen of ziek worden. Daarnaast zijn volgens Laura Bouwman zijn veel superfoods natuurlijke voedingsmiddelen en passen die binnen de keuze voor meer natuurlijke voeding, en hebben veel mensen vertrouwen in wat natuurlijk is. 

 

Gedrag

Naast dat superfoods dus vertrouwd worden vanwege hun natuurlijke origine volgens Laura Bouwman is dat niet de enige aantrekkingskracht van de superfoods. Ze zijn ook onder andere gewild vanwege het feit dat mensen vaak willen compenseren in hun eetgedrag, ook wel compensatiegedrag. Zo eten de superfood gebruikers soms een gezonde quinoa-salade maar halen ‘s avonds de borrelnootjes en de kaasblokjes uit de kast. Ellen Kampman vertelt dat er bepaalde groepen zijn die voornamelijk superfoods gebruiken, onder andere gezondheidsfreaks, mensen die al gezond zijn en bewust met voeding bezig zijn en daarnaast mensen die door een (chronische) ziekte en radeloosheid proberen nog iets uit superfoods te halen. Maar naast het compensatiegedrag zijn het vooral de mensen die gezond willen eten met veel variatie in zijn of haar eetpatroon.  

 

“De economische visie in de westerse wereld zorgt tegenwoordig ervoor dat mensen minder tijd nemen voor het bereiden van hun eten, en zoeken dan vaak naar de snelle oplossing. Dus als mensen dan niet de juiste voeding binnen krijgen compenseren ze dat met superfoods.” – Laura Bouwman

 

Hype 

‘Het voedingscentrum maakt gehakt van superfoods-hype” is de kop van een artikel in de volkskrant. Niet alleen de Volkskrant publiceert over de hype omtrent superfoods. Onder andere het AD, Radar, NU.nl, NRC en Metronieuws plaatsen berichten over deze hype. Ellen Kampman denkt dat deze hype wel zijn beste tijd gehad heeft. Volgens haar worden Chiazaad en lijnzaad nog wel veel gegeten. De rest van de superfoods worden volgens haar niet meer zoveel gegeten. 

Maar welke soorten voedingsmiddel vallen allemaal onder superfoods? Er is geen officiële lijst met superfoods. Het testpanel van Radar heeft onderzoek gedaan naar de mening van mensen over superfoods. Ze hebben aan de respondenten gevraagd of ze wel eens superfoods eten. Daar hebben ze de volgende toelichting bij gegeven: “Er bestaat geen officiële lijst van superfoods. Het is bij deze vraag dus aan jou om te beslissen of wat jij eet onder de noemer superfood valt.” Volgens Radar ligt het er dus aan of jij zelf vindt dat iets een superfood is. Toch zijn er wel een aantal voedingsmiddelen die volgens het onderzoek van Radar wat specifieker onder superfoods vallen. Een aantal voorbeelden hiervan zijn kokosolie, chiazaad, boerenkool, quinoa, gojibessen en zeewier. Bijna alle testpanel-leden van Radar zijn ervan overtuigd dat ‘superfood een hype is’. 

 

Marketingtruc

Uit onderzoek van onderzoeksbureau GfK blijkt dat het begrip ‘superfood’ vooral een marketingterm is en dat heeft als gevolg dat er een hype omheen is ontstaan. Ellen Kampman beaamt dit ook: “Ja daar ben ik wel heel zeker van. Als wij als wetenschappers alle superfoods aan zouden moeten wijzen dan zouden we al het groenten en fruit aanwijzen en niet specifiek de açai bessen.” 

Anneke Brouwers heeft wel vertrouwen in de superfoods en ligt dit toe. Als wij aan haar vragen waarom ze er wel vertrouwen in heeft krijgen we het volgende antwoord: ”Omdat het een keurmerk is, mijn tante er verstand van heeft, maar vooral omdat we zien dat ze echt werken.” 

Echter is superfood geen keurmerk, volgens de website 8venture.com is superfood geen door de wet gedefinieerde term, het is door de marketing gedacht en iedereen kan de term superfood gebruiken. 

 

Conclusie

Wij vroegen ons af of superfoods daadwerkelijk zo gezond zijn als beweerd wordt. Op het internet zijn allerlei feiten en fabels te vinden over superfoods. De meningen over superfoods zijn heel erg verdeeld. De een vindt het echt geweldig zoals Anneke Brouwers en Els van der Velden. Een ander, bijvoorbeeld prof. Ellen Kampman, vindt ze volstrekt onnodig. Superfoods bevatten goede stoffen, maar ze zijn niet specialer dan andere soorten voedingsmiddelen. Het is geen wondermiddel. Superfoods zijn een goede aanvulling op je dagelijkse voeding. Wat we willen concluderen is dat superfoods niet ongezond zijn maar zeker niet nodig zijn voor een gezond voedingspatroon.