Onderzoek

Studieschuld en de hypotheek: Hoe zit dat nou precies?

Oct 02, 2018 Leon Kleinveld

Geld lenen van de overheid om te kunnen studeren. Een studielening dus. Of zoals men af en toe ook wel zegt ‘geld van Ome DUO krijgen’. Dat geld is drastisch veranderd, niet qua hoeveelheid, maar wat voor geld het eigenlijk is. In principe is geld, geld. Dat klopt. Maar in 2015 is besloten om de studiefinanciering te vervangen door een sociaal leenstelsel. Dit zorgt ervoor dat studenten langzaam, maar zeker een studieschuld beginnen op te bouwen. Nu begint men de gevolgen van die verandering te zien. Maar wat betekenen die gevolgen nou precies?
Door Bob Ligthart en Leon Kleinveld

Zoals het sociale leenstelsel nu is, ziet een student op het eerste gezicht alleen maar voordelen; Je mag meer lenen, hebt langer de tijd om minder terug te betalen. Waarom lijken er dan zo veel problemen te zijn?

Onwetende studenten

Dat antwoord bestaat uit twee delen, relatief naïeve studenten, en geen of slechte voorlichting aan de kant van de overheid. Harm de Jong, mederweker van de LSVb (Landelijk Studenten Verbond, red.) breidt hier op uit. “De rente op de studielening is erg misleidend, zeker als je het vergelijkt met die van het oude stelsel. 4% is laag, en dat lokt studenten om maximaal te gaan lenen, maar uiteindelijk heeft een student makkelijk een studieschuld van dertig- tot veertigduizend euro opgebouwd. Dat kan er flink in gaan hakken. Die schuld kan er voor zorgen dat het voor afgestuurde studenten lastig is om een hypotheek af te sluiten. Daarnaast bestaat er ook een mogelijke psychische druk van zo’n grote studieschuld. Wie wil er nou vijfendertig jaar zitten op een schuld van tienduizenden euro’s?”

Michiel van Verluwen van het ISO (interstedelijk Studenten Overleg, red.) beaamt dit. “DUO en in verlenging daarvan het Ministerie van Onderwijs, moeten simpelweg open en eerlijk zijn over wat de studielening precies inhoudt en wat voor gevolgen dit kan hebben. We hebben er langere tijd voor gevochten om voorlichting over de lening op de site van DUO te krijgen. Dat staat er nu. Het is weliswaar maar één kopje, maar het staat er. Dat is voor nu het belangrijkste.” De heer van Verluwen benadrukt ook, dat het ISO hier nog niet mee tevreden is, er moet simpelweg meer voorlichting komen.

Een lagere of zelfs geen hypotheek

Op 27 augustus van dit jaar bracht ISO een persbericht naar buiten. Daarin stond dat studieschulden een grote invloed hebben op de hoogte van je hypotheek. In een inventaris die de reedsgenoemde Michiel van Veluwen opstelde, staan de effecten die een studieschuld heeft op een hypotheek. ‘Bij een studieschuld van €21.000 onder het oude leenstelsel wordt de maximaal af te sluiten hypotheek verlaagd met gemiddeld €42.274. Bij dezelfde studieschuld onder het nieuwe leenstelsel is dat gemiddeld €25.418. De hypotheek die men kan afsluiten wordt dus verlaagd met een bedrag dat hoger is dan de oorspronkelijke studieschuld.’ Het verschil is dus wel verkleind met het nieuwe leenstelsel. Toch heeft het veel effect op je hypotheek en meer oud-studenten hebben straks een studieschuld door het afschaffen van de basisbeurs.

Hier lijkt een zeer makkelijke oplossing voor te zijn. Veel hypotheekadviseurs raden hun klanten aan om de studieschuld te verzwijgen. Dan krijg je namelijk een hogere hypotheek en is dat mooie vrijstaande huis met extra grote tuin van jou. Maar daar zitten wel haken en ogen aan. Een adviseur kan in dat opzichte makkelijk praten, hij krijgt toch wel betaalt. Jij komt met de gebakken peren te zitten als het mist gaat. Robert Schaerlaeckens, financieel adviseur van de Rabobank is het hiermee eens.

“De hypotheekverstrekker, in dit geval de bank, behoudt altijd het recht om een huis te verkopen. Mocht een klant door de mand vallen en het blijkt dat hij of zij frauduleus gehandeld heeft, dan hebben wij die optie. Dat doen we niet bij de eerste keer dat een aflossing niet, lukt, maar we zullen wel minder coulant worden. Dit klinkt allemaal hardhandig, maar vaak is deze maatregel niet eens nodig. 99% van de Nederlanders lost elke maand braaf de juiste hoeveelheid af, het is die 1% waarvoor we deze maatregel moeten gebruiken. En als deze mensen echt ver over de scheef gaan, is het zelfs mogelijk dat ze op een zwarte lijst komen te staan, maar dat gebeurt nauwelijks.”

En die gevolgen dan?

Dat is het hem juist, wat zijn die gevolgen, wat is de impact van dit sociale leenstelsel? Dat is nog moeilijk te zeggen. Deze oud-studenten maken namelijk nog deel uit van het oude stelsel. En de problemen waar zij mee kampen zijn dus gevolgen van het oude stelsel. Maar dat betekent zeker niet dat, deze problemen niets met het nieuwe stelsel te maken zullen hebben.

In 2013 heeft het CPB namens de toenmalige Minister van Onderwijs een onderzoek gedaan naar de mogelijke effecten van het sociale leenstelsel. Hierin wordt vastgesteld dat de gemiddelde studieschuld van een student in het oude stelsel €15.000 bedraagt. Door de invoering van het nieuwe stelsel zou dit verhoogd worden met een bedrag tussen de €6.000 en €9.000 euro. Dit resulteert dus in een gemiddelde studieschuld tussen de €21.000 en €24.000 euro voor studenten in het nieuwe leenstelsel. Als deze problemen zich al voor doen voor studenten van het oude leenstelsel, wat staat de studenten van het nieuwe stelsel dan te wachten? Om dat met honderd procent zekerheid te kunnen vaststellen, moeten we nog enkele jaren wachten. Want dan zijn genoeg cohorten afgestudeerd, om een duidelijk resultaat te krijgen.

Veranderingen door de politiek

Het kabinet is zeker van het feit dat de prognoses van 2013 nog steeds van toepassing zijn, hoewel ze sinds 2014 niet meer zijn gecheckt op de uitkomst. Minister Van Engelshoven heeft plannen naar buiten gebracht om van januari 2020, de rente op de studielening te verhogen naarmate de student er langer over doet om de schuld terug te betalen. Van Engelshoven zegt dat dat noodzakelijk is om de houdbaarheid van het sociale leenstel te verzekeren. Dit komt er wel op neer dat de studenten die in 2020 met hun studie beginnen er nog duurder mee uit zijn, dan de studenten die nu in het nieuwe stelsel zitten.

Het wordt dus afwachten wat het nieuwe stelsel en de plannen van het ministerie gaan doen met de financiële zekerheid van huidige en toekomstige studenten. Belangrijk is wel dat deze studenten goed worden ingelicht over de mogelijke risico’s die lenen met zich mee kunnen brengen.