Door: Iris van Woerkom en Demi Rutten

De verschillen tussen stagevergoedingen zijn groot. De ene stageverlener betaald ruim 400 euro per maand uit, de ander misschien 200, sommigen krijgen zelfs helemaal niets. En dat terwijl veel bedrijven tegenwoordig zijn gebouwd op de schouders van stagiaires. Met zo veel druk en verantwoordelijkheid laat het een nare nasmaak achter wanneer je weinig tot niets betaald krijgt door je stagebedrijf. Wij vroegen ons af of het nog van deze tijd is om stagiaires niets/weinig te betalen.

De wetgeving
We begonnen ons onderzoek natuurlijk met research. Hoe zitten de regels rondom stagevergoeding eigenlijk in elkaar? Wat zegt de wet? Nou, volgens de wet is een stageverlener niet verplicht om een stagiaire een vergoeding te geven, mits de stagiaire er is om te leren en niet om als volwaardige werknemer mee te draaien. Nu weten de meeste mensen wel dat een stagiaire vaak wel als werknemer meewerkt in het stagebedrijf, maar de wetgeving rondom stagevergoeding is heel makkelijk te omzeilen en er is eigenlijk niemand die hier toezicht op houdt. En dat terwijl stagelopen een verplicht onderdeel is van je studie.

Wat onze bronnen zeggen
Voor elk redelijk onderzoek is het natuurlijk ook nodig om achter de computer vandaan te komen en je research te verrijken met de meningen van experts. Wij spraken onder andere met mensen van de mbo Raad, Vereniging Hogescholen, de SZW inspectie, meerdere vakbonden (waaronder twee studentenvakbond) en natuurlijk de studenten zelf, door middel van een enquête en korte interviews. Op de enquête kregen we 64 antwoorden, met interessante resultaten. 78,1% van deze deelnemende studenten is hbo student, de overige 21,9% is mbo student. 29,7% kreeg niet betaald voor hun stage, maar van degenen die wel betaald kregen, kreeg de meerderheid (60,9%) tussen 200 en 400 euro betaald. Hier is waar het echt interessant wordt, 51,6% procent zegt tevreden te zijn met wat zij betaald kregen voor hun stage. Bijna 50/50, maar toch een meerderheid. Daarentegen vindt 81,3% procent dat de wetten omtrent stage veranderd moeten worden. 64,1% vindt dat school hen beter had moeten inlichten over de rechten van de stagiair(e), en 71,9% vindt dat er betere voorlichting moet komen over stages en stageplaatsen in het algemeen.

Het mag duidelijk zijn: studenten die de dupe zijn van deze onduidelijke regelingen wat betreft stagevergoedingen zouden graag verandering zien. Met dat in het achterhoofd namen wij contact op met de bovengenoemde instanties, op zoek naar degenen die verantwoordelijk zouden zijn voor het in goede banen leiden van stages. Dit is het punt waarop ons onderzoek op een redelijke rots liep. Iedereen die wij spraken schoof de verantwoordelijkheid af op een ander. Die stagevergoedingen? Het bepalen daarvan lieten ze aan de stagebedrijven zelf over. Het zou allemaal vastliggen in de cao. En een mening over de huidige stand van zaken? Die wilden ze liever niet aan ons kwijt. Telkens hetzelfde riedeltje; doorverwezen worden naar een ander persoon, doorverbonden worden aan een andere afdeling, of gewoonweg “zet het maar op de mail”. Heel ver kom je daar niet mee.

Een van de bronnen waar we uiteindelijk het meest aan hebben gehad was de FNV jong, die wel hun visie op onze kwestie wilden delen. “Het zal je niet verbazen dat wij vinden dat bij een stage een eerlijke vergoeding hoort; je leert veel van een stage en moet goede begeleiding krijgen, maar zeker als het een langere stage is, draai je ook vaak mee als volwaardige collega. Een stagebedrijf is niet verplicht om een stagevergoeding te geven, maar soms is die verplichting wel vastgelegd in een cao of bedrijfsreglement. Het is voor jongeren dus altijd goed om te controleren of dat bij hun stagebedrijf het geval is. Als het gaat om een stage nadat je je opleiding hebt afgerond, bijvoorbeeld in de vorm van een werkervaringsplaats, vinden wij dit misbruik maken van starters op de arbeidsmarkt. Als jij je opleiding hebt afgerond moet je, net als je collega’s, in een betaalde baan aan de slag kunnen. Er is dan geen reden meer om dat een stage (met vaak een veel lagere vergoeding) te noemen.”

Duidelijk, maar het gaf ons geen echte antwoorden op onze vragen. De verantwoordelijkheid lag dus bij de studenten zelf om te checken of ze geld hoorden te krijgen?
Een tweede bron waar we veel aan hadden was het stagebureau van de FHJ. Met hen zijn we rond de tafel gaan zitten om onze vragen met hen te bespreken. Ze gaven toe dat zij ook nooit heel erg stil hebben gestaan bij stagevergoedingen. Ze gaan ervan uit dat je vrij bent om te kiezen voor een stage zonder vergoeding, en als je dat niet wilt dan kan je een stage kiezen mét vergoeding.
We vroegen hen ook naar de cijfers die we tot nu toe hadden gevonden. We konden nergens een duidelijke bron vinden, er deden veel verschillende gemiddelden de ronde. Wij gingen ervan uit dat zij daarvoor een goede bron zouden zijn, maar ook het stagebureau had geen idee wat de gemiddelden nou precies zijn. De FHJ heeft ook geen richtlijnen om gemiddelden van stagevergoedingen bij te houden, en het gemiddelde wat zij hanteren kunnen we samen ook niet achterhalen.

We spraken ook met een woordvoerder van de inspectie SZW. Bij hun kun je een klacht indienen als je denkt dat je wordt uitgebuit op je stage of te weinig/geen vergoeding krijgt voor het vele werk dat je doet. Nu denken wij dat bij vrij weinig studenten bekend is dat dit meldpunt er überhaupt is, wij wisten het zelf ook niet. Woordvoerder Palendang kon ons het aantal klachten van de afgelopen jaren geven.

DemiRutten | Onderzoeksredactie


De enigen die er mee bezig zijn…
De zoektocht leidde naar het Interstedelijk Student Overleg, een landelijke belangenbehartigingsorganisatie voor studenten, waar er eindelijk goed nieuws naar buiten kwam. Bij het ISO zijn ze zeker wel met het stage probleem bezig. Niet alleen de stagevergoedingen worden behandeld, ze kijken naar alle mogelijke problemen die studenten hebben omtrent stage. Die ervaringen van studenten verzamelen ze via een meldpunt. Aan de hand van de resultaten daarvan gaan ze een poging doen de huidige situatie te verbeteren.

Abush Derks van de ISO beaamde wat wij hadden ontdekt tijdens ons onderzoek. “Er gebeurt heel weinig op het gebied van stage”, Bovendien is de ISO tijdens hun eigen onderzoek tegen dezelfde problemen aangelopen als wij. “Mensen krijgen weinig vergoeding. Vaak is stage verplicht, maar moet je tijdens het vinden van een stage alles maar een beetje zelf uitzoeken, je krijgt weinig hulp vanuit je opleiding. Als je dan een stageplek hebt gevonden is er de begeleiding vanuit je stageplek: Je wordt niet echt meegenomen. Je moet gewoon aan het werk. Het leeraspect staat dan niet meer centraal. De beoordeling is vaak onzorgvuldig. De mensen op je stageplek zijn natuurlijk meestal niet opgeleid voor dit soort dingen. Ze beoordelen misschien op heel andere dingen dan je opleiding.”

Het klinkt allemaal vrij ernstig, zeker als je weet dat dit een kwestie is waar niemand zich echt om lijkt te bekommeren. Gelukkig wil de ISO daar dus verandering in brengen, maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. “De stages bestaan formeel in de wet niet als arbeidsconstructie.” Dat gooit wat roet in het eten. Een minimumloon voor stagiaires is volgens Derks nog lang niet inzicht, aangezien dat ingewikkelder is dan het lijkt. “Als je een minimumloon voor stages gaat opleggen krijg je ook heel veel stageplekken die dan geen stagiaires meer willen aannemen. Bijvoorbeeld de BBL-stages van het mbo, die hebben misschien niet de middelen om hun stagiaires te betalen.”

Conclusie
Het leven van een student anno 2019 brengt al veel meer druk met zich mee dan een decennium geleden. Stages, een verplicht en waardevol onderdeel van je studie, zou hier niet aan moeten toevoegen. Het wordt tijd dat er verantwoordelijkheid wordt genomen. Wij zijn niet meer van plan om behandelt te worden als goedkope, of soms zelfs onbetaalde, krachten. Stage is bedoeld om vooral veel van te leren.

Dat de het stageprobleem onderbelicht is mag duidelijk wezen. Als zelfs de instanties die zich hier mee bezig zouden moeten houden niet weten wat de precieze stand van zaken is en er nergens duidelijke cijfers te vinden zijn, dan is het tijd om aan de bel te trekken. Wij doen een poging.

PS: Wil je weten hoe het voelt om als stagiaire misbruikt te worden? Kijk onderstaand filmpje dan met een 360 graden bril!