Het is najaar, de tijd van de hitlijsten is weer aangebroken. Menig radiostation publiceert in deze tijd van het jaar een lijst met ‘de 100 of 200 grootste hits ter wereld’. Wellicht de grootste lijst van allen is de Top 2000 van Radio 2. Maar is de Top 2000 wel zo betrouwbaar als men denkt?

Sinds 1999 wordt de grootste hitlijst van het jaar uitgezonden op Radio 2. Van Kerst tot 1 januari is de hele lijst 24/7 te horen op de zender. Iedereen weet eigenlijk wel wat zo ongeveer de grootste hits zijn. Hotel California, Child in Time, Stairway to Heaven, en natuurlijk Bohemian Rhapsody.

Fanclubs

De bovenste regionen van de lijst zijn elk jaar wel ongeveer hetzelfde. Bohemian Rhapsody van Queen neemt in vele gevallen de nummer een-positie in (link), net als dit jaar. Een opvallend feit op zichzelf, want waarom staat dit nummer überhaupt zo vaak op nummer een? Hannie Roggeveen, voorzitter van de Nederlandse Queen-fanclub, denkt dat dit komt doordat het nummer uit drie delen bestaat: “Vanwege de verschillende stijlen spreekt het wellicht een grotere diversiteit aan mensen aan dan bij andere rocknummers. Ook werd het eerder deze week, toen het 25 jaar geleden was dat zanger Freddie Mercury overleed, nog maar weer eens duidelijk dat Queen nog steeds heel populair is. Ook bij de diverse media werd er volop over Queen en Freddie gesproken op radio, tv, in de kranten en tijdschriften. Freddie mag dan wel dood zijn, maar Queen leeft.” laat Roggeveen in een e-mail weten.

Roggeveen denkt echter wel dat de lijst wel eerlijk wordt opgezet. “Ik denk dat het eerlijk verloopt. Maar ik denk ook dat het wel degelijk zin heeft om zoveel mogelijk mensen op te roepen om op een bepaald nummer te stemmen (of juist niet, zoals bij Bohemian Rhapsody in 2005 het geval is geweest). Dus het is ook wel een kwestie van veel aandacht geven, dat kan zeker van invloed zijn. De uiteindelijke lijst is denk ik wel het resultaat van een eerlijke telling”.

Theo Beckers, operator van de Nederlandse Pink Floyd fanclub (een band die over het algemeen ook vrij hoog in de lijst eindigt) is iets kritischer over de Top 2000. “Welke top lijsten ook, je weet nooit of het eerlijk gebeurt. De Top 2000 beslist van te voren al op welke nummers je mag stemmen, met een aantal vrije keuzes. Dat is mijns inziens al de stemmer in een bepaalde richting sturen”.

Doelgroep

Stemmen op de nummers van de Top 2000 gaat inderdaad deels via een keuzelijst. Mensen kunnen een bepaald aantal nummers uit deze lijst kiezen, maar mogen ook een aantal vrije nummers uitkiezen. “Jong, oud, wel of niet in de keuzelijs, alles mag!” staat er op de website waar je op jouw favoriete nummers mag stemmen. Het aantal platen waaruit je mag kiezen, wordt elk jaar uitgebreid, en dit jaar zijn het er 35, waarvan 20 nummers uit de keuzelijst, en 15 vrije keuzes.

Wanneer je de keuzelijst echter bekijkt, wordt wel duidelijk dat deze voor de doelgroep van Radio 2 wordt gemaakt. Artiesten zoals bijvoorbeeld Justin Bieber en Martin Garrix, twee muzikanten die anno 2016 zeer populair zijn, worden zwaar overschaduwd door het aantal ABBA en James Brown platen waar men uit kan kiezen.

Canon

Lukas van der Storm, een journalist van het Eindhovens Dagblad, vindt ook dat Radio 2 zich vooral bezig houdt met het eigen publiek.  “Radio 2 wil echt een canon van de Nederlandse popmuziek maken, maar ze vergeten daarbij om iedereen mee te nemen. Het is duidelijk dat de keuzelijst met een Radio 2-bril op is gemaakt”. Van der Storm heeft al eerder een aantal artikelen geschreven over de Top 2000, die later ook zijn overgenomen door onder andere Het Parool.

Een van deze artikelen was een vrij alarmerend bericht uit 2010, waarin stond dat Radio 2 een aantal nummers, waaronder Thunderstruck van AC/DC, lager geplaatst zouden hebben dan overeen zou komen met het aantal stemmen. Maar volgens Van der Storm lag dit aan een tooltje dat Radio 2 toentertijd gebruikte. Via een soort van plattegrond kon je als je bijvoorbeeld op Deep Purple gestemd had, op een kaart van Nederland zien wie er ook op Deep Purple gestemd heeft. Die stemmen kon je optellen en daar kon je uit halen dat de lijst niet klopte. Het was, uit de woorden van Van der Storm, ‘een tooltje dat te eerlijk was’. Nu wordt deze tool niet meer gebruikt. Van der Storm denkt echter niet dat er met de lijst gefraudeerd wordt. “Dat was misschien tien jaar geleden zo, maar nu niet meer”.

Charlotte Geurink, persvoorlichter van de NPO, zegt dat de luisteraars de Top 2000 opstellen. “Daarbij kunnen ze gebruik maken van de keuzelijst of ze kiezen hun eigen nummers”. Ook zegt Geurink dat de lijst elk jaar kritisch wordt bijgesteld. “Honderden nummers waar afgelopen jaar het minst op is gestemd, gaan uit de lijst en nieuwe nummers komen hiervoor in de plaats”.

6,5 Miljoen

Van der Storm zegt ook dat Radio 2 het aantal stemmers op de Top 2000 groter laat blijken dan werkelijk is. Dit jaar zijn er bijvoorbeeld 6,5 miljoen stemmen uitgebracht, maar dit betekent niet per se dat 6,5 miljoen mensen hebben gestemd. Wat deze cijfers zeggen, is dat er 6,5 miljoen keer op nummers is gestemd. Echter, als je het aantal stemmen deelt door het maximale aantal nummers waar je uit kunt kiezen, kom je uit op minimaal 187.000-188.000 werkelijke stemmers. Hieruit blijkt dat er aanzienlijk minder stemmers zijn dan de 6,5 miljoen die Radio 2 claimt.

Ook is het zo dat je met eenzelfde e-mail account meerdere keren kan stemmen. Geurink zegt echter dat alleen de laatst ingezonden stemlijst meetelt wanneer er meerdere inzendingen per e-mail adres zijn.

Aantal stemmen

Het is niet bekend hoeveel stemmen er nodig zijn om op nummer één te komen, aangezien Radio 2 deze cijfers geheim houdt. Volgens Geurink is dit namelijk niet relevant. “Het leidt alleen maar af van waar het om gaat. Het gaat namelijk om de muziek en of een plaat in de Top 2000 staat.” Desondanks heeft blogger Peter Meindertsma een schatting gemaakt van het aantal stemmen dat nodig is voor een nummer een positie.

Uit deze grafiek is te lezen dat de nummer honderd van de vorige jaargang van de Top 2000 tussen de 7000 en de 7200 stemmen kreeg. Nummer 2000 kreeg iets meer dan 400 stemmen.