Door: Kevin van den Essen & Dave Kornuijt

HELMOND – Vrouwenhandel is een aanhoudend probleem in Nederland. Mede door de open grenzen in Europa. Jaarlijks zijn honderden, zo niet duizenden vrouwen slachtoffer van deze illegale handel. Het blijft zo’n groot probleem, omdat de pakkans klein is en de straffen laag zijn. Dit laatste bleek begin oktober toen de rechtbank Noord-Holland een verdachte vrijsprak voor mensenhandel.

Vrouwenhandel en mensenhandel zijn twee dezelfde dingen. Vrouwenhandel is simpelweg de vrouwspecifieke aanduiding voor mensenhandel. Als je kijkt naar de verhouding in geslacht is deze aparte aanduiding goed te verklaren. Uit een rapport met cijfers van mogelijke slachtoffers in de periode 2011 tot 2014, concludeert de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (Corinne Dettmeijer-Vermeulen) dat bijna 85 procent van de bekende slachtoffers vrouwelijk is.

De Nationaal Rapporteur spreekt in haar rapporten altijd over bekende slachtoffers. Dit komt doordat er een grote groep slachtoffers buiten beeld blijft. Het zogenoemde ‘dark number’. Om misvattingen te voorkomen, spreken we met de benaming van de Nationaal Rapporteur. Bij slachtoffers gaat het dus om bekende slachtoffers.

Bekende slachtoffers

In 2014 gaat het om 1.314 geregistreerde vrouwelijke slachtoffers. De grootste groep (38%) komt uit een land dat in of na 2004 is toegetreden tot de Europese Unie. Het gaat hierbij om vrouwen uit de zogenoemde Oostbloklanden zoals Bulgarije, Roemenië en Hongarije. De andere grote groep komt uit andere Europees landen (32%). Hierbij gaat het vooral om vrouwen uit Nederland. De gemiddelde leeftijd van de slachtoffers ligt rond de 25 jaar.

 

Herkomst cijfers

Ronselmethodes

Handelaren gebruiken verschillende methoden om de vrouwen voor zich te winnen. Mensenhandel rechercheur John van Os legt uit dat dit op hele diverse manieren gebeurt. “Wat we vaak tegenkomen zijn naïeve meiden die verliefd worden op een jongen en met hem naar bed gaan. Hij maakt vervolgens naaktfoto’s, die weer worden gebruikt als chantage middel. Ik ken ook een verhaal van zo’n vijf of zes jaar geleden, waarin een meisje uit Den Haag bewust kiest voor de prostitutie. Op een gegeven moment krijgt ze een klant die een pistool trekt en zegt: ‘Jij gaat nu voor mij werken.'”, zegt de rechercheur.

Chantage en bedreiging zijn niet de enige methodes, want misleiding komt ook in grote mate voor. John: “Meisjes uit het Oostblok worden vaak met valse beloftes hierheen gehaald. Ze laten alles vallen als je daar met een touringcar rond gaat rijden met het verhaal dat ze voor drie euro per uur in een Nederlandse pizzeria kunnen komen werken. De vrouwen worden lekker gemaakt met het geld uit het Westen.”

Een ander goed voorbeeld van misleiding komt naar voren in de documentaire 21st Century Sex Slaves van National Geographic Explorer. Het gaat over de ‘Oezbeekse ring’ die vrouwen van Oezbekistan naar Thailand brengen. Hierbij benaderen ze kwetsbare vrouwen die weinig geld verdienen. De mensen uit de ring beloven dat ze in Thailand een goede baan krijgen als schilder. De dames gaan vervolgens met het vliegtuig naar het Aziatische land. Eenmaal aangekomen, dwingen de pooiers ze de prostitutie in, waar bedreiging en mishandeling aan de orde van de dag zijn. Daarnaast moeten de slachtoffers 90 procent van het geld dat ze verdienen inleveren bij de Oezbeekse ring.

Middelen

In het voorbeeld hiervoor zie je hoe gemakkelijk het is om de vrouwen naar een ander land te krijgen. De kans op een betere toekomst is voor deze mensen de reden om de gladde praatjes te geloven. John van Os maakte tijdens een onderzoek in Roemenië mee hoe gemakkelijk dat gaat. John: “Je rijdt met je auto naar een afgelegen dropje in Roemenië en gaat in een plaatselijke kroeg zitten. Als je een lulverhaal opsteekt en laat zien dat je geld hebt, zit je tafel zo vol met mensen. Het is echt niet te geloven.”

Het kost een handelaar dus niet veel meer dan een paar gladde praatjes en een vervoersmiddel. Door de open grenzen in Europa is het voor dit soort personen nog makkelijker om de vrouwen naar Nederland te krijgen. Vroeger werd namelijk elke auto uit Roemenië gecontroleerd en geregistreerd, waardoor het makkelijker was om verdachte gevallen aan te houden. Tegenwoordig komen steeds meer slachtoffers simpelweg met het vliegtuig, om daarna gedwongen in de prostitutie te werken. Of toch niet?

Uitbuiting

Bij vrouwenhandel gaat de gedachte al snel uit naar de seksindustrie als primaire uitbuitingsvorm. De definitie van vrouwenhandel in de Dikke Van Dale luidt als volgt: “Handel in vrouwen om ze in de prostitutie te laten werken.” Ook John geeft aan dat 95 procent van de mensenhandel onderzoeken gericht is op deze manier van uitbuiting. De cijfers van de Nationaal Rapporteur bevestigen dit beeld voor een groot deel. 66 procent van de vrouwen komt namelijk terecht in de seksindustrie. Slechts 16 procent werkt buiten deze uitbuitingsvorm.

Uitbuitingsvormen

Een goed voorbeeld van uitbuiting buiten de seksindustrie is de zaak tegen aspergeteelster José Janssen uit Someren. In een bericht van Omroep Brabant komt naar voren dat de vrouw 74 werknemers uit Oost-Europa en Portugal heeft uitgebuit. Ze betaalde 80.000 euro te weinig aan loon en ze liet de mensen verblijven onder slechte woonomstandigheden. Hierbij moet je denken aan kamers zonder ramen met een vieze wc. In 2012 is de vrouw in hoger beroep veroordeeld voor mensenhandel. Ze kreeg drie jaar cel en moest een schadevergoeding betalen van tienduizenden euro’s. Iemand veroordelen voor mensenhandel is echter niet altijd even makkelijk.

Pakkans

Voor slachtoffers is de drempel hoog om naar de politie te stappen. Ze worden vaak bedreigd, mishandeld en gemanipuleerd. Ze leven gescheiden van hun familie en hun pooier pakt hun paspoort af. Het is ook bijna onmogelijk om een dader op heterdaad te betrappen. Daarom is het moeilijk om een sterke zaak tegen een handelaar te maken. “Het is van belang dat je het vertrouwen van zo’n meisje wint. Dit is lastig als ze uit het buitenland komen. In veel landen is de politie corrupt, waardoor ze ons niet vertrouwen. Dat is niet na één gesprek verholpen”, aldus John van Os.

Hierbij komt nog kijken dat de eerste prioriteit van de politie het redden van het meisje is. “Onze prioriteit ligt bij de slachtoffers. We willen eerst zo’n meisje in veiligheid brengen en daarna gaan we er alles aan doen om de verantwoordelijke te pakken. Dat lukt niet altijd, omdat het complex te bewijzen is. Elke casus moet apart bekeken worden.”

Straffen

Straffen voor mensenhandel zijn vrijwel nooit hoger dan vier jaar. Dit komt omdat er vaak weinig bewijs is. Er zijn namelijk weinig slachtoffers die een verklaring afleggen en sommigen trekken hun verklaring ook nog in. Hierdoor komt vrijspraak ook vaak voor. John van Os baalt hiervan: “Ik vind dat de straffen te laag zijn. Als een meisje een half jaar lang vijftien klanten per dag moet afwerken, dan zijn dat in mijn beleving vijftien verkrachtingen op een dag voor een half jaar. Als een handelaar wordt veroordeeld voor drie jaar dan vraag ik me weleens af waar we mee bezig zijn.”

De officieren van justitie lijken een richtlijn van anderhalf jaar celstraf per slachtoffer aan te houden. Deze richtlijn wordt vaak niet nageleefd door een slim spel van advocaten. “Bij één slachtoffer is de standaard eis 1,5 jaar ongeacht of ze een maand of een half jaar moest werken. Bij drie slachtoffers wordt drie keer 1,5 jaar geëist. Wat mij een beetje opvalt is dat advocaten standaard in hoger beroep gaan. Na twee of drie jaar dient zo’n hoger beroep eens een keer en dan heb ik vaak het idee dat de rechters mildere straffen opleggen omdat het al zo lang geduurd heeft. Hier maken advocaten gebruik van”, verklaart rechercheur John van Os.