Door Bernd Engelen

 

Van zes tot tien juli 2016 vinden in het Olympisch Stadion in Amsterdam de Europese Kampioenschappen atletiek plaats. Dertienhonderd atleten uit vijftig landen komen dan uit voor hun land, in vierenveertig disciplines binnen de atletieksport. Het is voor het eerst dat de Europese Kampioenschappen in de Nederlandse hoofdstad plaatsvinden.

 

Deelname Rusland

Door de schorsing van de Russische atletiekfederatie ARAF, in verband met het massale dopinggebruik onder Russische atleten, is op dit moment nog niet bekend of Rusland deelneemt aan het EK. De directeur van de Atletiekunie en medeorganisator van het EK Jan-Willem Landré laat weten: “Of de Russen meedoen, zal afhangen van de snelheid waarmee ze aan de door WADA en IAAF gestelde criteria voldoen”.

 

Invloed op EK 2016

Volgens Landré heeft de mogelijke uitsluiting van Russische deelname weinig tot geen negatieve effecten op het EK in Amsterdam, misschien zelfs positieve. “Iets minder atleten die deelnemen, misschien iets minder toeschouwers. Al was de verwachting sowieso al niet dat er veel Russische supporters zouden komen. Als Rusland niet meedoet is dat een zeer duidelijk signaal dat je als land écht hard aan anti-doping beleid moet werken en dat kan weleens positief uitpakken.”

 

Er zullen tijdens de Europese Kampioenschappen ook geen strengere dopingcontroles plaatsvinden. “Er wordt tijdens de toernooien altijd streng gecontroleerd. Op die controles wordt dan ook streng toezicht gehouden. Door derden. Het probleem zit dus niet zozeer in de controle op toernooien, maar in de ‘out of competition controles”, licht Landré toe.

 

De directeur van de Atletiekunie spreekt ook de hoop uit dat de schorsing van Russische atleten uitsluitend positieve gevolgen voor eerlijke atleten merkbaar zullen zijn: “Ik hoop dat ze het gevoel hebben dat de strijd eerlijker is geworden”.

 

‘Sportspektakel van de bovenste plank’

Jan-Willem Landré’s ambitie met het Europese Kampioenschap in Amsterdam is nu bovenal om een bijdrage te leveren aan het verbeteren van het imago van het door dopinggebruik aangetaste imago van de Atletiek. “Wij zullen dat doen door te laten zien dat het een sportspektakel van de bovenste plank is. Atleten gaan hierbij helpen door op hun beurt te laten zien dat zij zich duidelijk afzetten tegen het gebruik van doping”.

 

 

Het staatsdopinggeheim van de Russen

Het corrupte dopingcontrolesysteem van Rusland kwam voor het eerst in 2014 aan het licht, met de documentaire ‘Geheimsache Doping: Wie Rusland seine Sieger macht’ (Het staatsgeheim doping: hoe Rusland de winst behaalt). In deze documentaire, die werd uitgezonden door de ARD, laat de Duitse Journalist Hajo Seppler het Russische stel Vitali en Julia Stepanova aan het woord. Als ooggetuigen fungeerden zij als bewijs voor het systematisch gebruik van doping in de Russische atletiek.

 

Vitali coördineerde eerst het opleidingsprogramma voor RUSADA, de Russische anti-doping autoriteit. Zijn vrouw Julia was actief in de atletiek op de achthonderd meter en besloot na haar schorsing in 2013 een boekje over het dopingstelsel open te doen. In de documentaire vertelt het echtpaar gedetailleerd hoe zij gezien hebben dat doping aan atleten werd toegediend.  Door open te spreken met een buitenlande journalist hoopten de Stepanova’s de atletieksport schoner te maken.

 

De documentaire liet zien dat zowel trainers, coaches, dokters en atleten betrokken waren bij het grootschalig dopinggebruik. Ook werd duidelijk hoe de frauduleuze sporters zolang hun gang konden gaan zonder betrapt te worden. RUSADA bleek grote geldbedragen aan te nemen om positieve doping-testen door de vingers te zien. Uit angst voor represailles van de Russische overheid durfde niemand over het dopinggebruik te praten. Zo verklaarde een anonieme getuige in een interview: “Het feit dat ik dit vertel, maakt me waarschijnlijk staatsvijand nummer één.”

 

Onderzoek door het Wereld Anti-Doping Agentschap (WADA)

Het WADA reageerde geschokt op de onthullingen die de documentaire van Seppler naar buiten bracht, en besluit een grootschalig onderzoek in te stellen. Daarmee wil het WADA controleren of de gemaakte beschuldigingen in ‘Geheimsache Doping’ kloppen. De onafhankelijke onderzoekscommissie bestaat uit drie personen. Voormalig WADA-voorzitter Dick Pound leidt het onderzoek. Hij wordt bijgestaan door sportrechtexpert Richard MClaren en onderzoeksexpert Jack Robertson.

 

Eerste deel WADA-rapport

Op negen november 2015 kwam de onderzoekscommissie met het eerste deel van het rapport. Het rapport was een harde bevestiging van de door Hajo Seppler gemaakte documentaire. De Russische atletiekfederatie (ARAF) bleek betrokken bij het wijdverspreide “staat-gesteund” dopingsysteem. Bij een dopinglaboratorium in Moskou werden medewerkers door de geheime dienst onder druk gezet.

 

Tegelijk met het uitbrengen van het eerste deel van haar rapport adviseerde WADA om alle Russische atleten van grote sportevenementen te verbannen. Jan-Willem Landré reageerde op de vraagt of dat ten koste gaat van ‘eerlijke’ sporters: “Als niets meer helpt, staat én atletiekbond zich hier zo zwaar in mengen, dan zit er niets anders op. Ongetwijfeld worden schone sporters daarvan de dupe”.

 

De Internationale Atletiek Federatie (IAAF) moest het voorstel van WADA eerst goedkeuren, wilde het uitgevoerd worden. IAAF liet weten dat zij gaan kijken of de sancties ingevoerd kunnen worden. IAAF-voorzitter Sebastian Coe zei tijdens een persconferentie: “We zullen alles doen om de schone atleten te beschermen en het vertrouwen in de sport te herwinnen.

 

Schorsing ARAF

Een week later bracht IAAF het bericht naar buiten dat de Russische atletiekbond ARAF voor onbepaalde tijd werd geschorst, en dat het doping lab in Moskou geen testen meer af mocht nemen. Daarnaast stelde de Internationale Atletiekfederatie óók dat de Russen aan een aantal criteria moesten voldoen, voor ze weer mochten deelnemen aan grote toernooien. Onder andere het dopingbureau RUSADA moest worden omgevormd tot een volledig onafhankelijke organisatie.  Rusland liet weten naar verwachting drie maanden nodig te hebben om haar zaakjes weer op orde te krijgen.

 

‘Verborgen’ corruptie IAAF

Het tweede deel van het WADA-onderzoeksrapport bevatte mogelijk nog schokkender onthullingen over misstanden in de atletiekwereld. Corruptie binnen de IAAF bleek een rol gespeeld te hebben bij het dopinggebruik van Russische atleten. De Senegalese Lamine Diack, ex-voorzitter van de organisatie, nam voor anderhalf miljoen smeergeld van de Russische overheid aan en stond daarmee toe dat positieve testen in de doofpot werden gestopt. Diack zit inmiddels vast.

 

Dat ontdekte de onderzoekscommissie na het uitlekken van een e-mail uit 2013. In de e-mail bespreken het hoofd van de IAAF-communicatieafdeling Nick Davies en Papa Diack hun plannen voor het wegmoffelen van positieve dopingtesten die zijn afgenomen bij Russische Atleten.

 

Het bestuurlijke systeem van de IAAF schiet volgens de WADA op veel plekken te kort. Zo was er ten tijde van de omkoping geen toezicht op het handelen van Diack binnen de organisatie, waardoor deze zich ongestoord met schimmige zaakjes kon bezighouden. Diack verzamelde tijdens zijn IAAF-voorzitterschap een groepje vertrouwelingen om zich heen, waardoor de corruptie in ‘besloten’ kring plaats kon vinden.

 

Het voorzittersstokje is in augustus 2015 al overgedragen aan Sebastian Coe, de voormalig assistent van de corrupte ex-voorzitter. Volgens de onafhankelijke onderzoekers die het WADA-rapport maakten kon Coe vanwege de tekortkomingen in het bestuurlijke systeem niet in de gelegenheid geweest zijn de misstanden te ontdekken, laat staan te bestrijden. Daarom behoudt WADA- haar vertrouwen in de huidige IAAF- voorzitter, en blijft het besluit tot voorlopige schorsing van Rusland steunen.

 

Aanbevelingen van WADA

Het is nu aan Sebastian Coe om te zorgen dat de IAAF weer een schone organisatie wordt. De WADA-onderzoekscommissie voorziet hem daarom van een lijst met criteria.

 

Enkele daarvan betreffen de omgang met ‘klokkenluiders’. De commissie laat weten dat de IAAF de rol van de Stepanova’s bij het tot stand brengen van bewijs voor het Russische dopinggebruik publiekelijk moet erkennen. Daarnaast moet de Atletiekfederatie assistentie bieden aan klokkenluiders die misstanden aan de kaak stellen.

 

Het antidopingbeleid van de IAAF moet gescheiden worden van het sportpolitieke en commerciële beleid. Ook moet het voldoende gefinancierd en ondersteund worden. De Internationale Atletiek Federatie moet ook haar eigen bestuurlijke principes revalueren, en zorgen dat er een nieuw bestuur komt dat in de toekomst verdere corruptiegevallen direct zal herkennen of voorkomen.

 

Verder krijgt IAAF de verplichting een commissie op te richten die zich bezig zal houden met sancties. De commissie moet bij verdenking van dopinggebruik een onderzoek naar de atleet instellen en op basis van dat onderzoek advies uitbrengen aan de IAAF. Van de opgelegde sancties moet vervolgens verslag uit gebracht worden aan WADA.