Het idee is misschien nog een beetje wennen, maar laboratoriumvlees is wellicht dé oplossing voor de toenemende vraag naar vlees en de milieueffecten die daarmee gepaard gaan.

De mondiale vleesconsumptie stijgt de laatste jaren fors. Opkomende economieën zoals China en India dragen hier grotendeels aan bij. Zodra mensen meer te besteden hebben, wordt het voor hen toegankelijk om meer vlees te consumeren. Hoewel de stijgende welvaart uiteraard positief is, brengt het wel een nieuw probleem met zich mee; de groeiende vleesconsumptie heeft namelijk een grote impact op ons milieu. Volgens cijfers van de FAO (voedsel- en landbouworganisatie van de VN) worden er jaarlijks wereldwijd meer dan 56 miljard dieren geslacht om te kunnen voorzien in de groeiende vraag naar vlees. De gevolgen van de vleesindustrie worden steeds duidelijker en dan met name als het om het milieu gaat. De vleesindustrie behoort op dit moment tot de grotere vervuilers, maar misschien gaat dat veranderen.

Redactie | Onderzoeksredactie

Hoe maak je kweekvlees?
De wetenschap heeft de laatste decennia niet stilgezeten en heeft zich ook gebogen over de toenemende behoefte aan vlees en de gevolgen die daarmee gepaard gaan. Door nieuwe technieken is het mogelijk om vlees in een laboratorium te kweken. Nederland is al jaren lang wereldleider op het gebied van kweekvlees. In 2013 presenteerde hoogleraar vasculaire fysiologie Mark Post van de Universiteit van Maastricht ’s werelds eerste kweekvleesproduct. Deze hamburger die tussen 2010 en 2013 in het lab van Post werd ontwikkeld, kostte €250.000. Kweekvlees komt namelijk niet zomaar op je bord, daar gaat een zeer ingewikkeld proces aan vooraf. Bekijk op deze tijdlijn waar kweekvlees vandaan komt.

Dat het bestaan van kweekvlees veel mensen onbekend is, kwam al vroeg in het onderzoek naar voren. Zo had slagerij Verheijen geen antwoord op de vraag of hij een toekomst in kweekvlees ziet. “Ik weet eigenlijk niet zoveel van kweekvlees af, dus daar kan ik geen mening aan koppelen”. Voor iemand uit het vakgebied die dagelijks met vlees bezig is, toont dit aan hoe ver ‘normaal’ vlees en kweekvlees uit elkaar liggen. Deze verschillen komen ook in het productieproces duidelijk naar voren en zijn wellicht de voornaamste redenen om toch eens wat beter te kijken naar de toekomst van kweekvlees.

Redactie | Onderzoeksredactie ‘s Werelds eerste kweekvleesburger, ontwikkeld door hoogleraar Mark Post aan de Universiteit van Maastricht

Om kweekvlees te maken, worden stamcellen van levende dieren gebruikt. Deze stamcellen worden in een speciaal kalfsserum geplaatst en beginnen zich te vermenigvuldigen. Na verloop van tijd ontstaan er spiervezels die uiteindelijk doorgroeien tot spierweefsel. Kweekvlees verschilt qua samenstelling niet met het vlees dat we nu eten. Het enige verschil is dat het niet aan een koe groeit, maar in een laboratorium.

Hoewel de koe in dit verhaal blijft leven, moet er bij de productie van kweekvlees met de huidige technieken toch een dier sterven. De stamcellen groeien namelijk in een speciaal kalfsserum, dat wordt afgenomen van foetussen. Er zijn al wel plantaardige alternatieven voor dit kalfsserum, maar deze zijn nog niet effectief genoeg om op grote schaal kweekvlees te kunnen produceren. Zolang er nog geen alternatief is, zal kweekvlees niet geheel diervrij zijn.

Redactie | Onderzoeksredactie

Wat is er mis met ‘gewoon’ vlees?
Toch biedt kweekvlees hoop voor de toekomst, dit besefte ook M Ventures (De investeringstak van de Duitse farmaceut Merck en de Zwitserse vleesverwerker Bell Food Group en het investeerde 7,5 miljoen euro  in het bedrijf Mosa Meat, dat is opgericht door Mark Post. De huidige vleesindustrie is namelijk zeer belastend voor ons milieu. Het voedingscentrum heeft berekend dat er voor een kilo rundvlees 15.000 liter water nodig is. Hoewel het totale aardoppervlakte voor 70% uit water bestaat, is de hoeveelheid zoet water beperkt, de productie van rundvlees is dus een grote aanslag op de watervoorziening. Daarnaast komt er bij de productie van rundvlees veel CO2 vrij, wat bijdraagt aan het broeikaseffect. Per kilogram rundvlees komt er 16 kilogram CO2 in onze atmosfeer terecht. In de infographic hieronder is te zien bij welke stappen in het productieproces broeikasgassen vrijkomen.

Redactie | Onderzoeksredactie


Hoe zit dat dan met kweekvlees?
Nu we weten hoeveel broeikasgassen er worden uitgestoten bij de productie van een kilogram rundvlees, is het van belang om te kijken hoe dat zit met kweekvlees. Volgens een analyse van wetenschappers aan de Universiteit van Oxford en de Universiteit van Amsterdam, ligt de uitstoot bij kweekvlees ongeveer 96% lager dan bij ‘gewoon vlees’. Daarnaast wordt er 45% minder energie verbruikt, 99% minder land en 96% minder water. Dit heeft allemaal te maken met de manier waarop kweekvlees wordt geproduceerd.

Redactie | Onderzoeksredactie

Om kweekvlees op grote schaal te kunnen produceren, zal gebruik gemaakt worden van grote bioreactoren. In deze tanks, met een inhoud van 25.000 liter, worden stamcellen en groeivloeistof geplaatst. Volgens schattingen van Post is één zo’n bioreactor in staat om 10.000 Europeanen een jaar lang van vlees te voorzien. Door deze opschaling denkt Post dat de prijs drastisch zal verminderen tot ongeveer 60 euro per kilogram.

Redactie | Onderzoeksredactie


Waar kan ik het kopen?
De techniek is er, de behoefte is er ook, maar waarom ligt er dan nog geen kweekvlees in de schappen? Dit heeft te maken met de Europese wetgeving. Sinds 1 januari 2018 is er in Europa nieuwe wetgeving van kracht die voorschrijft dat alle nieuwe voedingsmiddelen eerst door de Europese Voedselveiligheid Autoriteit (EFSA) moeten worden getest. Ook kweekvlees valt onder deze zogenaamde ‘Novel Food-wetgeving’, aangezien het proces tot het maken van kweekvlees verschilt met de reguliere veeteelt. Pas als alle lidstaten goedkeuring geven aan de verkoop en consumptie van kweekvlees, zullen de eerste bedrijven hun productie kunnen opschalen.

Toch is de toekomst van kweekvlees ook dan nog niet zeker. Het is uiteindelijk de consument die bepaalt wat voor vlees er in de kuip zit. Dat zou volgens Ingrid Kops van slagerij Pessers nog wel eens lastig kunnen worden. “Hoe kun je een culinair product zoals vlees aantrekkelijk maken als de oorsprong in het laboratorium ligt?” Volgens Kops kan kweekvlees nooit de hoge kwaliteit bieden die de consument verwacht. “Vlees is geen homogeen product, er zijn talloze rassen die elk andere karaktereigenschappen hebben. De diversiteit in de smaak van vlees is enorm. Er spelen veel factoren mee die invloed hebben op de smaak van vlees en die zijn niet na te bootsen in een Laboratorium”.



Conclusie
Vlees is een waardevol product dat mensen niet graag opgeven. De groeiende vraag naar vlees en de negatieve gevolgen die dit met zich meebrengt, schreeuwen om een oplossing. De inefficiëntie waarmee vlees wordt geproduceerd, uit zich in de enorme belasting van ons milieu en heeft een groot aandeel in de opwarming van de aarde. Als veel mensen aangeven dat minder vlees eten voor hen geen optie is, dan is het noodzakelijk dat er naar alternatieven wordt gekeken. Kweekvlees is, hoewel het nu nog als science fiction klinkt, dichterbij dan men denkt. Wetenschappers van onder andere de Universiteit van Oxford hebben berekend dat de uitstoot van broeikasgassen en het gebruik van land en water, drastisch zal verminderen. Tevens verwacht pionier Mark Post dat er in de nabije toekomst manieren worden gevonden om de stamcellen in plantaardig groeivloeistof te ontwikkelen, waardoor er geen diersterfte meer aan te pas komt. Als de wetgeving meegaat in deze innovaties, zou kweekvlees een duurzame, milieuvriendelijke oplossing kunnen zijn tegen de groeiende vraag naar vlees.

Door: Stefan Kerk en Pim de Vries