Niet iedereen kan zich inleven in het doen en denken van gewelddadige voetbalsupporters. Niet iedereen begrijpt waarom een hooligan zulke agressieve daden uithaalt voor zijn club. Is het een stukje clubliefde of is het juist uit haat jegens een andere club? Niemand kan hier een concreet antwoord op geven, ook dit artikel niet. De enige die hier antwoord op heeft, zijn de hooligans zelf. Echter nam slechts één supportersvereniging de moeite om enigszins mee te werken met een onderzoek naar de gedachten achter hun daden, maar bij deze reactie kun je vraagtekens zetten. “Wij verdienen een bedankje, want zonder ons hebben justitie en journalisten geen werk meer”.

Door Tim Bekx en Danny van Gend

Terwijl de voetbalclubs hun competitie afwerken, werken hooligans hun eigen competitie af. Een competitie tussen rivaliserende supporters die niet wordt beslist met punten, maar met geweld. Eén echte definitie voor dit geweld is er niet. Sportonderzoeker Ramon Spaaij gebruikt in zijn onderzoek de volgende definitie voor ‘hooliganisme’: “Het kan worden beschouwd als een vorm van agressieve mannelijkheid, waarbij mannen zichzelf door middel van symbolisch en fysiek geweld trachten te bewijzen ten opzichte van elkaar” (Spaaij, 2008).

Voetbalhooliganisme is te vergelijken met jeugdcriminaliteit. De drang van sommige jongeren om openbare ruimtes te vernielen of om geweld te gebruiken jegens andere personen. Toch blijft deze vorm van criminaliteit, hooliganisme, een zeer grijs gebied bij veel mensen. De ‘gewone’ burger begrijpt vaak niet waarom hooligans dit doen en waarom zij hier hun voldoening uit kunnen halen. Dit is echter ook moeilijk te onderzoeken en te verklaren.

Volgens onderzoek van professor sociologie Eric Dunning aan de Universiteit van Leicester is hooliganisme te verklaren uit de structuur en cultuur van de lagere sociale klassen. Jongeren uit deze lagere sociale milieus zien in vechten en supportersgeweld één van de weinige bronnen van opwinding en status (Dunning et al., 1986). Natuurlijk zijn het niet alleen de jongeren uit de lagere sociale milieus die zich schuldig maken aan supportersgeweld, maar zij vormen wel de kern van de hooligangroepen.

Ruim tien jaar na het onderzoek van Dunning aan de ‘Leicester School’ kwam sportsocioloog Gary Armstrong met een totaal andere conclusie. Op basis van zijn onderzoek, onder hooligans van de Engelse voetbalclub Sheffield United, stelt hij dat supportersgeweld niet kan worden verklaard uit de sociale en maatschappelijke achtergrond van de hooligans.

Armstrong ziet hooliganisme vooral als een tijdelijke levensstijl voor jongeren die op zoek zijn naar status en avontuur zo vroeg in hun leven. (Armstrong, 1998)

Maar is zo’n groep hooligans nu een vriendengroep of een criminele organisatie? Je krijgt van justitie de naam criminele organisatie opgespeld wanneer het doel van de organisatie is om strafbare feiten te plegen. Dat doen zij zeker. Logisch, want extreem geweld gebruiken op straat is gewoonweg niet toegestaan. Er is in Nederland een aantal pogingen geweest om hooligans te vervolgen wegens betrokkenheid bij een criminele organisatie, maar deze waren niet succesvol. Het is in veel gevallen alleen moeilijk te bewijzen dat zij deel uit maken van een organisatie. De daden hebben vaak wel een georganiseerd karakter, maar dit wil niet zeggen dat het een organisatie betreft (Spaaij, 2008).

Volgens de supportersvereniging van de Nederlandse topclub Ajax spelen de media een grote rol bij het negatieve imago dat de hooligans opgespeld krijgen. “De media vergroten elk klein opstootje extra uit en belichten alleen de negatieve zaken”, stelt de woordvoerder van F-side. Vrij logisch, aangezien er niet veel positieve kanten aan vandalisme en geweld zitten. Maar verder in haar reactie kwam naar voren dat zij het onderzoek niet heel serieus nemen. Het feit dat andere supportersverenigingen niet de moeite namen om de telefoon op te nemen óf om een mail terug te sturen, zegt ook genoeg. Het verhaal dat de supportersvereniging van Ajax terugstuurde is niet heel betrouwbaar, maar zij deden wel een paar mooie uitspraken waar een kern van waarheid in zit.

Er is dus weinig bekend over de motieven van hooligans, maar onderzoekers proberen wel verklaringen te vinden voor dit agressieve gedrag van voetbalsupporters. Deze onderzoekers liggen nog altijd niet op één lijn en spreken elkaar soms zelfs tegen. Ook is gebleken dat supportersverenigingen en -groepen niet erg open staan voor de media. Ze willen naar alle waarschijnlijkheid niet graag in de belangstelling staan. En toch komen hooligans regelmatig in het nieuws.