Door: Daan Jas en Anouk Burgman

Dreigende sms’jes, glurende ogen en duizenden anonieme telefoontjes, het overkwam Wendy. Ze heeft er al twee jaar last van. Wendy is een 36 jarige Nederlandse vrouw en wordt dagelijks lastig gevallen door haar ex-vriend Rob. Na een relatie van twee jaar heeft Wendy de relatie met Rob beëindigd. Na de beëindiging van de relatie heeft Rob Wendy stelselmatig gevolgd, ge-sms’t en gebeld. Ze wordt zelfs op haar werk lastig gevallen. Wendy is bang dat haar ex haar iets aandoet als het stalken langer doorgaat. Wat kan Wendy het beste doen en hoe kan haar stalker Rob het beste voorkomen worden?

 

De wet

Een wet waar Wendy van gebruik kan maken is de anti-stalkingswet.[1] In 2000 is deze speciale wet is in het leven geroepen om stalkers gerichter aan te pakken. Slachtoffers zijn zo eerder bereid aangifte te doen, omdat stalking strafbaar is. Volgens Beweging Stop Stalking laat de strafbaarstelling aan slachtoffers weten dat de samenleving stalking niet accepteert.[2] De wet lijkt een succes. Uit de meest recente cijfers van de periode 2001 tot 2006 van het Nederlands Studiecentrum voor Criminaliteit en Rechtshandhaving blijkt dat van de ongeveer 2000 verdachten, 1811 zijn veroordeeld voor belaging.[3]

Wat is stalken precies ?

Bij stalking speelt de stalker een psychologisch machtsspel met zijn slachtoffer. Hij besluipt zijn slachtoffer geestelijk net zoals de jager. Het is ook wel te definiëren als opzettelijk lastigvallen van een persoon. Deze sluwe jager wordt in het Engels stalker genoemd, vandaar de term stalking. In de strafboeken wordt stalking belaging genoemd. In de praktijk gaat dit vaak om het benaderen van het slachtoffer tegen zijn of haar wil in door middel van fysiek bezoek of het gebruik van online-communicatiemiddelen zoals telefoons en computers.

 

Meer cijfers

Wendy is helaas niet het enige slachtoffer van stalking in Nederland. Naar schatting zijn 70.000 vrouwen jaarlijks slachtoffer van belaging. In 80% van alle gevallen van stalking zijn het mannelijke stalkers die vrouwen belagen. Al is de aangiftebereidheid na de anit-stalkingswet groter geworden, durven nog steeds veel slachtoffers geen aangifte te doen. Daardoor is het precieze cijfer van het aantal slachtoffers van stalking erg moeilijk vast te stellen.

 

Onderzoeken

Er zijn in het verleden meerdere onderzoeken gedaan naar de omvang van stalking. Het meest recent onderzoek naar stalking werd uitgevoerd op de Tilburgse Kermis in 2007 door Van der Aa en Kunst. [4] Tijdens de tien dagen van de kermis werd er vragenlijst uitgedeeld. In totaal hebben 1027 personen de vragenlijst ingevuld. 16,5% van de deelnemers heeft aangegeven ooit last te hebben gehad van een stalker. Ook kwam er een duidelijk verschil tussen mannen en vrouwen naar voren (last van stalking, vrouwen: 20,7 %, mannen: 13,4%)

In 2001 is er ook onderzoek gedaan. In het onderzoek konden mensen via de Politiemonitor vragen over belaging beantwoorden.[5] Daaruit bleek dat van de 88.607 deelnemers 24% ooit last heeft gehad van herhaaldelijk lastig vallen door een persoon oftewel belaging. Hiervan voelde 59,1% zich een slachtoffer. Het slachtoffer voelde zich bedreigd door hun stalker. De identiteit van de stalkers was voor meer dan de helft van de gevallen onbekend. Wel kon er met het onderzoek worden gekeken naar de identiteit van het slachtoffer. Uit het onderzoek bleek dat de slachtoffers grotendeels uit de volgende bevolkingsgroepen kwamen: vrouwen, allochtonen, werkenden, hogeropgeleiden en jongeren.

Stichting Zijweg

In 2005 is Stichting Zijweg opgericht met het doel om vrouwen te steunen die te maken hebben gehad met huislijk geweld of stalking. Naast advies en een luisterend oor heeft de stichting sinds kort een lotgenotengroep opgericht voor slachtoffers van stalking in verschillende steden in Nederland. In de groep delen slachtoffers hun verhaal en werken ze aan hun toekomst.

Niet alleen bieden ze hulp ook willen ze door middel van hun stichting het taboe doorbreken op het verborgen houden van partnergeweld of stalking.

Paula Lina, ambassadrice en slachtoffer van stalking, wil het taboe ook doorbreken. Ze doet haar verhaal over de stalker die haar het leven zuur maakt en vertelt hoe de stichting haar geholpen heeft

 

Het slachtoffer

Paula Lina is ambassadrice van Stichting Zijweg en een slachtoffer van stalking en huiselijk geweld. Ze vertelt dat er geen ‘stereotype’ slachtoffer van stalking is. “Het kan iedereen overkomen, zo ook mij.” 100 keer gebeld worden, 60 mails en 200 sms’jes per dag krijgen, het was voor Paula werkelijkheid geworden. Na haar relatie van 4 jaar had ze het uitgemaakt met haar vriend en verliet het appartement waren ze samen in woonden. “Ik kon het gewoon niet meer aan. Hij was mij altijd aan het contoleren en was erg achterdochtig. Op één moment liep het zo erg uit de hand dat hij Paula naar haar keel greep. “Dat was voor mij de druppel. Maar het lastig vallen bleef gewoon doorgaan, alleen dan via de telefoon. Hij trok dan alle registers open. Van verdrietig tot boos tot nieuwsgierig en vrolijk.” Paula probeerde hem te negeren en voor een periode stopten hij.

 

Stoppen

Negeren bleek niet de beste oplossing. Een half jaar begint het opnieuw. “Ik dacht toen: Hallo, niet weer. Ik heb hier geen zin meer in”, vertelt Paula met een luide stem. Ze besluit om aangifte te doen. Op het politiebureau krijgt Paula veel vragen over het stalken. Eerst geloofden de politie haar niet, maar al snel merkte ze dat het serieus was. Er was namelijk in het verleden sprake van bedreiging en fysiek geweld. “Mijn telefoon was al drie dagen uit, omdat ik er gek van werd. De politie vroeg me om de telefoon weer aan te zetten.” Na een paar minuten was het al raak en belde de stalker haar op. De politieagente nam de telefoon op en vertelde de stalker dat hij onder arrest stond. “Ik kan me nog goed herinneren dat hij eerst hard moest lachen en daarna ging hij schelden. De politie heeft na het telefoon gesprek een agent naar zijn huis gestuurd”, vertelt Paula. Na het gesprek met de agente is de stalking gestopt.

 

Zaak geseponeerd

De zaak is geseponeerd vanwege te weinig bewijs. “Ik had echt geen idee hoe ik een dossier van bewijs moest opbouwen. Ik heb maar wat gedaan. Ik had eerlijk gezegd ook geen zin meer om daar veel tijd aan te besteden, want het zat me nog heel hoog.” Paula’s stalker is niet veroordeelt voor een straf. “Van mij hoefde hij ook geen straf te krijgen, ik wilde dat hij goede hulp kreeg. Hij was namelijk echt ziek in mijn ogen. Het meeste bang ben ik dat hij niet mij, maar andere vrouwen gaat stalken.” Ze denkt nog steeds dat hij hulp nodig heeft. Paula is zelf ook op zoek gegaan naar hulp.

 

Hulp van een stichting

“Zijweg heeft me verder geholpen om door te gaan met mijn leven”, zegt Paula met een kleine glimlach. Paula is een halfjaar na het stalken voor het eerst in aanraking gekomen met de stichting. “Ik zag toen voor het eerst, ik ben niet de enige.” Tegenwoordig leidt Paula een lotengenotengroep voor mensen die ongeveer hetzelfde hebben meegemaakt. “De slogan van de lotgenotengroep is: ‘Je was een slachtoffer, maar nu ben je een overlever.’ We proberen als groep elkaar handvatten te geven voor in de toekomst.” Ook werken ze aan hun zelfvertrouwen en zelfbeeld.

 

Hulp van de politie

Paula heeft naast de hulp van de stichting in het begin hulp gekregen van de politie “Wel denk ik dat naar de politie gaan de beste keuze was. Mijn stalker is er door gestopt. Ze gaven mij ook het gevoel dat mijn stalker echt fout zat en dat het moest stoppen.” In Amerika is er onderzoek gedaan naar of ingrijpen van de politie bij stalking helpt. Daaruit bleek dat in 95% van de gevallen het heeft geholpen, legt Paula uit. “Dit kan hulp zijn in de vorm van even een bezoekje thuis of naar de rechtbank.” De politie heeft dus invloed op de beëindig van het stalken.

 

Thijs Zeeman is misdaad journalist in hart en nieren. Sinds 2015 heeft hij het programma ‘Gestalkt’ van Alberto Stegeman overgenomen. In het programma op SBS6 helpt Zeeman verschillende slachtoffers van stalking. In februari 2016 komt hij met een nieuw seizoen van ‘Gestalkt’.

 

Tv- programma als helpende hand

Thijs Zeeman denkt juist dat zijn programma, ‘Gestalkt; op SBS6, de beste hulp kan zijn voor een slachtoffer van stalking. “Wij pakken gericht de stalker aan en gaan door tot dat het gestopt is”, zegt Thijs. Samen met zijn team probeert hij ervoor te zorgen dat de stalker stopt. Het programma krijgt rond honderd aanmeldingen per jaar. “Veel van de slachtoffers voelen zich hopeloos. De politie doet niks vanwege te weinig bewijs of de slachtoffers durven geen aangifte te doen uit angst dat hun stalker hen wat aan zal doen.” Van deze aanmeldingen worden er een twintigtal uitgekozen. Bij deze mensen wordt het leven verziekt door de stalker en vindt het team van ‘Gestalkt’ dat het stalken niet langer door kan gaan. “Wij spreken de stalker met de camera in het openbaar aan. Ik wijs de stalker altijd duidelijk op zijn/haar fouten en laten ze weten dat, als de stalker niet snel ophoudt, wij als programma verdere stappen gaan ondernemen. Deze techniek werkt goed, want de camera laat de stalkers vaak goed schrikken.” Volgens Thijs is het is een goede methode die een normale politie agent niet kan toepassen. “Het probleem van de politie is vooral dat ze vastlopen op de regels in het wetboek. De politie heeft bijvoorbeeld veel bewijs nodig om de stalker gericht aan te pakken. Hoewel de wet- en regelgeving voor ons ook geldt, kunnen wij, doordat wij de stalker uit de anonimiteit kunnen halen, net iets meer druk uitoefenen”, legt hij uit.

 

Gevaarlijke stalkers

In het programma komen vooral de ex-partners als stalkers voor. Ook Stichting Zijweg komt het meeste in aanraking met stalkers die vroegere exen zijn. Het is de meeste voorkomende vorm waar de politie mee te maken heeft. Deze groep stalkers wordt het snelst herkend. “De ex als stalker zijn meestal minder gevaarlijk dan de psychopathische stalker.” Thijs vertelt dat de ex als stalker meestal minder gevaarlijk zijn dan de psychopathische stalker. Een psychopathische stalker kiest een slachtoffer willekeurig uit en denkt vaak vanuit een psychose. “Ze denken bijvoorbeeld dat god hen vertelt een persoon te vermoorden, want anders gaat er iets slechts voor de mensheid gebeuren.” Thijs legt uit dat de psychopathische stalker niet altijd een psychose hoeft te hebben. Het kan ook een stoornis zijn. “Gelukkig komt deze soort van stalking niet veel voor. Psychopathische stalkers zijn erg moeilijk te stoppen”, zegt Thijs.

 

Preventieve werking

Bij veel van de slachtoffers die aanbod zijn gekomen in ‘Gestalkt’ is de stalker ook daadwerkelijk gestopt. Als dat niet het geval is, probeert het team van ‘Gestalkt’ ook na de opnames het stalken te stoppen. “Bewijs verzamelen. Dat is echt het belangrijkst, want als wij het niet kunnen oplossen, zijn we wel geneigd om naar de rechter te stappen. Helaas is dat geen makkelijke weg”, vertelt Thijs. Een stalker wordt niet zomaar veroordeelt. “Er is namelijk heel veel bewijs nodig om iemand te kunnen veroordelen voor stalking”, aldus Thijs.

 

De rechtszaak
Wendy heeft veel bewijs verzamelt van haar stalker en ex-partner Rob. Ze wil een rechtszaak aanspannen tegen hem. Voor de rechtszaak kijkt de rechter eerst naar de feiten en daarna naar de intentie van Wendy’s stalker. In de aanklacht van de officier van justitie moet duidelijk zijn dat er met regelmaat een substantiële hoeveelheid berichten is verstuurd in de periode waarin de stalker actief was. Het oogmerk van de berichten of telefoontjes van haar stalker is bepalend om te beoordelen of deze vallen onder strafbare feiten. Als de toon van het bericht of telefoontjes dreigend en agressief is, is het volgens de wet strafbaar. Fysiek contact of een poging daartoe is ook belangrijk om de ernst en strafbaarheid van Wendy’s situatie te bepalen voor de rechtbank.

 

Het Wetboek van Strafrecht

Artikel 284

1: Met gevangenisstraf van ten hoogste negen maanden of geldboete van de derde categorie wordt gestraft:

1: Hij die een ander door geweld of enige andere feitelijkheid of door bedreiging met geweld of enige andere feitelijkheid, gericht hetzij tegen die andere hetzij tegen derden, wederrechtelijk dwingt iets te doen, niet te doen of te dulden;

2: Hij die een ander door bedreiging met smaad of smaadschrift dwingt iets te doen, niet te doen of te dulden.

2: In het geval onder 2e omschreven wordt het misdrijf niet vervolgd dan op klacht van hem tegen wie het gepleegd is.

 

Artikel 285b

1: Hij, die wederrechtelijk stelselmatig opzettelijk inbreuk maakt op eens anders persoonlijke levenssfeer met het oogmerk die ander te dwingen iets te doen, niet te doen of te dulden dan wel vrees aan te jagen wordt, als schuldig aan belaging, gestraft met een gevangenisstraf van ten hoogste drie jaren of een geldboete van de vierde categorie.

2: Vervolging vindt niet plaats dan op klacht van hem tegen wie het misdrijf is begaan.

 

Strafbaar
Stalking is sinds 2000 strafbaar in Nederland. De strafbaarstelling staat in artikelen 284 en 285 van het wetboek van strafrecht. Het stalken wordt in de wet gezien als een zwaar delict oftewel een misdrijf.[6] De stalker van Wendy is volgens uitspraken uit het verleden strafbaar voor de volgende feiten[7]:

  1. Rob, de stalker, heeft wederrechtelijk, stelselmatig en opzettelijk inbreuk gemaakt op de persoonlijke levenssfeer van Wendy met het oogmerk Wendy te dwingen iets te doen of haar vrees aan te jagen. Dit is strafbaar, omdat er een inbreuk wordt gemaakt op haar privéleven.
  2. Hij heeft Wendy ongewenst sms-berichten, e-mailberichten gestuurd en een aantal keren gebeld. In de berichten stonden vaak kwetsende en krenkende dingen. Volgens de wet is dit strafbaar.
  3. Ook heeft Rob Wendy een paar keer met de dood bedreigd via sms-berichten in de periode van het stalken. Hij stuurde berichten zoals: “Hey lieverd, zou je mij weer eens willen bellen, neem me alsjeblieft terug, schatje, anders wordt het mijn dood en dan hoop ik alleen de mijne xxx” en “Of wil je een familie drama zoals laatst in het nieuws, weet je nog van dat uitgemoorde gezin” De berichten van Wendy waren met een dreigende toon. Het oogmerk van de berichten was dreigend en van agressief oogpunt en volgens de wet is dit te bestraffen.

In het verleden werden erbij rechtszaken over belaging vooral taakstraffen in combinatie met geldboetes uitgedeeld. In veel gevallen ging het om 10 maanden gevangenisstraf waarvan een deel voorwaardelijk in combinatie met een boete van rond de 2000 euro. Als Wendy haar stalker voor het gerecht daagt, is er dus een grote kans dat hij wordt bestraft voor wat hij heeft gedaan.

 

Voorkomen van het stalken

Of Rob zal doorgaan met stalken na de straf van de rechter is nog maar de vraag. Een stalker houdt vaak op na een rechtszaak legt Thijs uit. “De meeste stalkers realiseren zich dan meestal wat ze hebben gedaan. Ze worden nadat ze veroordeeld zijn ook beter door de politie in de gaten gehouden, dus ze hebben niet veel kans meer om te stalken.” Ook zitten stalkers vaak niet te wachten op een extra straf. De stalking kan hierdoor dus verder voorkomen worden. Paula denkt zeker dat stalking te voorkomen is, maar er moet wel tijd in gestoken worden. “Negeren of niks er tegen doen helpen niet, heb ik uit eigen ervaring geleerd. Ik denk dat het beste is om zoveel mogelijke bewijs te verzamel en naar de politie te stappen.” Als dat niet werkt, zoek dan hulp bij een organisatie die je kan helpen. Bijvoorbeeld Slachtofferhulp legt ze verder uit. “Ik weet zeker dat het voorkomen kan worden, al voelt het soms voor het slachtoffer niet zo”, zegt Paula vol zelfvertrouwen.

 

Tips voor Wendy

Paula: Bewijs verzamelen! Sla alle berichten, mails, telefoongesprekken op. Ook als er geen dreigende toon in de berichten is. Neem ook contact op met de politie en vertel je verhaal. Als je de eerste keer een verveelde agent hebt, probeer het nog een keer. Kom voor jezelf op.

Thijs: Altijd eerst bij de politie melden en zelf proberen optelossen. Houd het niet geheim, deel het met je omgeving. Zodat als er iets gebeurt, je snel alarm kan slaan. Laat ook aan je stalker weten dat het gedrag wat die nu toont niet door kan gaan. Als het via de politie niet lukt, kan je je aanmelden voor ons programma. Wij zullen ons best doen om Wendy’s stalker te laten stoppen.

 

[1] Bron: Justitia.nl, objectief en praktisch juridische hulp
http://www.justitia.nl/stalking.html

[2] Bron: Beweging Stop Stalking
http://www.mijnstalker.com/stopt-stalking/hoofdstuk-5-stopt-stalking/51-knelpunten-bij-overige-wettelijke-maatregelen/52-goede-

[3] Bron: Kennislink

http://www.kennislink.nl/publicaties/steeds-meer-stalkers-veroordeeld

[4] Bron: Huiselijkgeweld.nl http://www.huiselijkgeweld.nl/feiten/landelijk/aard_en_omvang_van_belaging_in_nederland

[5] Bron: Huiselijkgeweld.nl http://www.huiselijkgeweld.nl/feiten/landelijk/aard_en_omvang_van_belaging_in_nederland

[6] Bron: wetrecht.nl
http://www.wetrecht.nl/stalking/

[7] Bron: uitspraken.rechtspraak.nl
Link1:http://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:GHSHE:2009:BI5701&keyword=%22stalking%22 Link2:http://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:RBALK:2010:BO8553&keyword=%22stalking%22
Link3:http://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:RBMAA:2011:BU6255&keyword=%22stalking%22
Link4:http://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:RBZLY:2012:2164&keyword=%22stalking%22
Link5:http://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:RBUTR:2009:BJ3882&keyword=%22stalking%22