Door Sara Simons & Wazjma Wardak

Een nieuwbericht van het NRC in mei 2016. ‘Tientallen Russische atleten namen doping bij Spelen 2014.’ Hoe kan het zijn dat deze medaillewinnaars hun medaille niet hoeven in te leveren? En hoe kan het dat er anno 2016 nog doping wordt gebruikt en hoe pakken we de gebruikers aan? Vaak wordt het bekend gemaakt door een sporter die het zelf toegeeft, anders was het nooit aan het licht gekomen. Dit zorgt voor veel vragen, want hoe zit het dan met de strenge dopingcontroles die er worden uitgevoerd? Hoe kan het dat deze toch te omzeilen zijn? Hoeveel sporters hebben gebruik gemaakt van doping tijdens de Spelen en zijn ermee weggekomen? Wat gebeurt er met de gedupeerde sporters die hierdoor niet aan medailles zijn gekomen?

Onthullingen

Een bekend voorbeeld van doping tijdens de Olympische Spelen vond in 2014 plaats in Sotsji. Toen kwam aan het licht dat de Russische overheid hun sporters heeft voorzien van doping. Dat is gebleken uit een rapport van de Canadese jurist Richard McLaren, die namens het mondiale antidopingbureau WADA onderzoek deed. Uit het rapport blijkt dat een laboratorium in Moskou tientallen Russische sporters van doping voorzag en dat de positieve testen op ingenieuze wijze werden verdoezeld. De grootste kritiek is gericht op het Russische ministerie van Sport. Zij was verantwoordelijk voor het hele dopingsysteem, geholpen door de geheime diensten en dopinglaboratoria in Moskou en Sotsji. Het advies van de WADA liegt er ook niet om: weer alle Russische sporters van de Olympische Spelen in Rio.

WADA besloot twee maanden geleden om een onderzoek in te stellen na een spectaculaire onthulling1 in The New York Timesover een staatsgerund dopingprogamma, inclusief de betrokkenheid van de Russische inlichtingendienst FSB.

 

Naam Afkomst Welke doping Sport Medaille Straf
SergueiSednev Oekraine Epo Biatlon Geen Twee jaar schorsing
AlexandrLoginov  Rusland Epo Biatlon Geen Twee jaar schorsing
NicklasBäckström Zweden Pseudoephedrine Ijshockey Zilveren medaille Geen straf, hij mocht zijn medaille houden nadat hij een compromis had gesloten met de Zweedse sportbond

 

Het ingenieuze systeem bestond eruit dat ‘vervuilde’ dopingstalen elke nacht via een gat in de muur uit het officiële dopinglab werden gehaald. Daarna werden de urinebuisjes geleegd en in een geheime ruimte in het lab weer gevuld met ‘schone’ urine die maanden voor de Spelen was afgegeven door de sporters. Deze buisjes werden vervolgens teruggezet in het officiële lab zodat de inhoud de volgende dag kon worden getest.

Zo zouden ten minste honderd besmette urinestalen verwisseld zijn, met behulp van de FSB. Deze onthulling was gebaseerd op een interview met de toenmalige directeur van het Russische antidopingbureau, Grigory Rodsjenkov. In totaal zouden vijftien medaillewinnaars bij dit programma betrokken zijn, onder wie de ervaren bobsleeër Alexander Zoebkov die twee keer goud won in Sotsji.

Twee jaar na dit dopingschandaal werd besloten dat Rusland geen deel uit mocht maken van de Olympische Spelen in Rio de Janeiro. Nu heeft Rusland besloten zich te beteren. Zij gaat trainers en artsen bestraffen als blijkt dat zij atleten hebben aangeraden verboden middelen te gebruiken.

Poetin

President Vladimir Poetin zette dinsdag zijn handtekening onder een nieuwe wet die potentiële gebruikers van doping moet afschrikken.

Trainers en artsen van op doping betrapte atleten riskeren een celstraf van een jaar en een boete van 4400 euro. Tot voor kort konden alleen sporters bestraft worden in Rusland. Poetin beloofde al eerder de strijd aan te gaan met dopingzondaars.

Hij baalde dat Russische atleten niet welkom waren op de Spelen in Rio na een groot dopingschandaal. Voor de Paralympics werden zelfs alle Russische sporters uitgesloten.

Poetin wil in de aanloop naar het WK voetbal in Rusland het imago van zijn sporters verbeteren. De Russische president maakte twee weken geleden al bekend dat er een heel nieuwe antidopingorganisatie dient te worden opgezet, inclusief laboratorium. Eerder deze maand stemde het Russische parlement unaniem in met een wet die strengere straffen mogelijk maakt als begeleiders van sporten aanzetten tot dopinggebruik.

Manipuleren

Er zijn verschillende manieren om het urinemonster te manipuleren bij een dopingcontrole. Er is chemische en fysieke manipulatie.

Erik Duiven, medewerker dopingautoriteit en voorlichter topsport, legt het verschil uit: ‘Chemische manipulatie kan plaatsvinden door het inbrengen van proteasen in de plasbuis. Proteasen zijn enzymen die eiwitten in stukjes knippen. Zo kunnen eiwitten uit verboden stoffen niet meer in de urine aangetroffen worden. Het nadeel is echter dat deze eiwit-afbrekende enzymen geen onderscheid maken tussen van buitenaf toegevoegde – en lichaamseigen eiwitten. Alle eiwitten worden afgebroken. Bij de dopingcontrole worden er dan ook geen lichaamseigen afbraakproducten gevonden. Door de afwezigheid van afbraakproducten van de eiwitten maakt de sporter zich dus gelijk verdacht. Dit leidt dus altijd tot een sanctie vanwege chemische manipulatie van het urinemonster. Terwijl fysieke manipulatie wordt toegepast door het inbrengen van een infuus met als doel het bloed te verdunnen of de samenstelling te beïnvloeden waardoor grenswaarden in het kader van gezondheidscontroles minder snel worden overschreden. Het inbrengen van een infuus kan echter tot infecties leiden. Bovendien wordt het niet-medisch gebruik van intraveneuze infusen gezien als een overtreding van de ‘spirit of sport’.

Een ander voorbeeld van fysieke manipulatie is het afgeven van oude of andermans urine tijdens de dopingcontrole door middel van katheterisatie. Katheterisatie is het inbrengen van een buisje in het urinekanaal om urine uit de blaas te laten weglopen. Heeft de sporter in een eerder stadium een katheter ingebracht en schone of andermans urine in de eigen blaas gebracht, dan zal tijdens de dopingcontrole deze urine weer te voorschijn komen.
Katheterisatie kan echter tot complicaties leiden, zoals beschadiging van de plasbuis en blaasontsteking.’

Er zijn verschillende sporters betrapt op beide soorten manipulatie.

We gaan een paar decennia terug in de tijd. In 1978 werd Michel Pollentier tijdens de Tour de France bij de dopingcontrole betrapt toen hij zuivere urine van iemand anders in een condoom onder zijn oksel had verstopt. De bedoeling van de Belg was om deze urine via slangetjes, die hij op zijn lichaam had geplakt in het urinepotje van de dopingcontroleur te krijgen. Dit lukte echter niet want hij kreeg een sluiting van de condoom niet los. Dit wekte achterdocht en het systeem werd ontdekt.

Een modernere variatie op deze methode is de Whizzinator. Dat is een heupgordel met een urinereservoirtje, met schone urine, en een kunstpiemel. Tegenwoordig is dit alleen niet meer bruikbaar, want de sporters moeten onder toezicht plassen, ontbloot van zijn oksels tot zijn knieën.

Nog recenter, in 2007, werden bij het WK gewichtheffen twee sporters (afkomstig uit Kazachstan en Myanmar) betrapt bij het sjoemelen met hun urinemonster. Het leverde hen allebei twee jaar schoring op. Deze voorbeelden zijn voorbeelden van fysieke manipulatie.

Chemische manipulatie is moeilijker te ontdekken, daarom zijn er ook minder voorbeelden van. De Ierse zwemster Michelle de Bruin-Smith werd in 1998 geschorst, omdat haar urinemonster alcohol bevatte. Hoewel het gebruik van alcohol bij het zwemmen niet verboden is, wekte het toch de indruk dat zij geprobeerd heeft om de aanwezigheid van verboden stoffen in haar urine te camoufleren door het gebruik van alcohol.

Om de effecten van doping duidelijk te maken hebben wij een filmpje gevonden waarin een Australische een heel duidelijk beeld geeft van hoe doping werkt en de effecten op je lichaam.

 

Gedupeerden dopinggebruik

Een opmerkelijk initiatief van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport: er komt een oorkonde voor de ‘slachtoffers’ van doping. Zij die achter gedrogeerde sporters zijn geëindigd, worden op deze manier geëerd. Minister Edith Schippers gaat deze blijk van erkenning in februari ondertekenen. Het dient tevens als pleidooi voor een schone sport.

De oorkonde komt in het Olympisch Stadion in Amsterdam te hangen. Naast Schippers ondertekenen ook de sportbonden en de atletencommissie de oorkonde.

Het ministerie ziet het als een vorm van eerherstel voor de echte kampioenen, die hun moment van glorie op het ereschavot zijn misgelopen. De ‘echte winnaars’ worden overigens niet bij naam genoemd. Dat is volgens het ministerie onmogelijk, omdat veel dopingbeschuldigingen nog niet voldoende bewezen zijn.

 

Brigitha 

Schippers kwam in actie op verzoek van Tweede Kamerlid Pia Dijkstra (D66) en haar PvdA-collega Tjeerd van Dekken. Dijkstra nam het vorig jaar op voor onder andere oud-zwemster Enith Brigitha, die in de jaren zeventig vier bronzen medailles won. Dat was volgens Dijkstra brons met een gouden randje, omdat de winnaars van de gouden en zilveren plakken later op dopinggebruik werden betrapt.

 

 

Maatregelen tegen het gebruik van doping 

De eerste kerntaak van de Dopingautoriteit is Preventie. Het algemene doel van Preventie luidt: “Het voorkómen van onbewust en bewust dopinggebruik in de Nederlandse sport.” Dit doen zij door middel van voorlichtingen, door vroeg in te zetten op de jeugd, begeleidend personeel, sportbonden, de NZVT (het Nederlands Zekerheidssysteem Voedingssupplementen Topsport). De NZVT geeft (top)sporters de mogelijkheid om met de hoogst mogelijke zekerheid dopingvrije voedingssupplementen te gebruiken. Verder zijn er verschillende activiteiten gestart met meerdere campagnes die ook gericht zijn op het tegengaan van dopinggebruik.

De tweede kerntaak van de Dopingautoriteit is het houden van dopingcontroles. Het algemene doel van de dopingcontroles is: “Het opsporen van overtredingen van het Dopingreglement in de Nederlandse sport en door Nederlanders in het buitenland.” Dopingcontroles zijn een centraal en onmisbaar onderdeel van het antidopingbeleid. Van dopingcontroles gaat enerzijds een preventieve werking uit, terwijl anderzijds gebruikers opgespoord worden. Beide aspecten zijn van belang bij de distributie en uitvoering van dopingcontroles. Dopingcontroles worden daar en dan ingezet waar de kans op het voorkomen en/of vaststellen van een dopingovertreding het grootst is. Onderdeel hiervan zijn de zogenoemde targetcontroles. Targetcontroles zijn dopingcontroles die niet op basis van loting of van een verdeelmodel, maar op basis van specifieke informatie worden uitgevoerd. Die informatie kan betrekking hebben op een specifieke sporter, op een bepaalde groep sporters, of op een hele (tak van) sport. Het primaire werkterrein van de dopingcontroleofficials is de Nederlandse topsport, maar in verband met de gewenste preventieve werking is (beperkte) inzet bij andere doelgroepen gewenst, zodat dopinggebruik uiteindelijk voor altijd de wereld uit is.