De wielersport is vanaf dit jaar serieus in de ban van mechanische doping. Met het motortje in de fiets van veldrijdster Femke Van den Driessche als begin en misschien ook meteen het eind. Ook het idee dat professionele wielrenners gebruik maken van elektromagnetische achterwielen blijkt minder geloofwaardig.

Al jaren praat de wielerwereld over mogelijke oplichting door profwielrenners die gebruik maken van fietsen met trapondersteuning. Dat nam de wielerwereld, volgens wielercommentator Gio Lippens, in eerste instantie niet serieus. “Toen dat verhaal van Cancellara loskwam werd er nog om gelachen. Een hoop mensen haalde de schouders op.” In de Ronde van Vlaanderen van 2010 reed Fabian Cancellara op de Muur van Geraardsbergen weg van medekoploper Tom Boonen, waarna Cancellara de zege pakte. De Zwitser wisselde net daarvoor van fiets. Er volgden speculaties dat hij gebruikmaakte van een fiets met trapondersteuning.

 (vanaf 2:32)

Dan is er nog het verhaal van Ryder Hesjedal. De oud-winnaar van de Ronde van Italië kwam ten val in de Ronde van Spanje 2014. De meeste renners grijpen na een valpartij direct naar het zadel, om weer op te kunnen stappen, maar Hesjedal greep direct naar zijn voorwiel. Er is in onderstaande video duidelijk te zien dat het wiel doorloopt, terwijl de Canadees niet meer op z’n fiets zit. Dit duidt mogelijk op een vorm van trapondersteuning.

Lippens concludeert daarom dat het gebruikt kan zijn. “De bewijzen liggen er en de vermoedens zijn nu veel groter.” Sjoerd Meijdam van wielerzaak Ventoux in Tilburg gelooft dat fietsen met trapondersteuning op dit moment niet gebruikt worden in het peloton, maar in het verleden wel gebruikt zijn. “De motortjes zijn gegarandeerd gebruikt bij elite renners.”

Ad Pertijs, journalist voor BN/De Stem voegt hieraan toe: “Veel insiders hebben lacherig gedaan over de mogelijkheid om met trapondersteuning te fietsen, maar de UCI heeft altijd gezien dat het wel serieus is.”

Waarom doping?

 “Omdat mensen altijd op zoek zijn naar de grenzen van wat wel en niet mag. Mijn idee is dat ook topsport het aftasten van grenzen is en dat je altijd op zoek gaat naar een voordeeltje wat een ander niet heeft. Uiteraard kom je dan snel ergens waarvan je weet dat het niet mag. Je moet morele bezwaren aan de kant schuiven. Ik denk niet dat het ware sporthart er van uit gaat dat je blij kan zijn als je wint op een oneerlijke manier.

Dit soort dingen zijn nooit ontwikkeld voor de sport zelf, dan is het veel te duur. Epo is bijvoorbeeld ontwikkeld voor de nierpatiënt, nooit voor de wielersport.” (Ad Pertijs)

 

Toch heeft het lang geduurd voordat de UCI een groot deel van de fietsen kon controleren op dit soort illegale praktijken. “Bij preventieve controles is het niet handig om elke onschuldige fiets uit elkaar te moeten halen,” zegt Pertijs. “Je moet een methode hebben waarbij je in korte tijd veel fietsen kunt controleren. Als het zo simpel was, dan hoefde je ook niet naar een ziekenhuis om een scan van het lichaam te maken.” Lippens: “Het is het bekende verhaal: de stroper die de controleur net een beetje voor is. Dat was in dit geval ook zo.” De Nederlandse Dopingautoriteit bevestigt zich alleen met chemische doping bezig te houden.Femke_van_den_driessche-1454767232

Inmiddels is de UCI zo ver dat ze fietsen controleren met een tablet. Daarop staat een app waarmee ze heel snel kunnen zien of er iets niet klopt. Ze scannen de fiets op magnetische straling, net als een ‘röntgenapparaat’. Dit systeem zorgde ervoor dat de Belgische juniore Van den Driessche (foto) is betrapt. “We werken met gradaties van 1 tot 10. Bij de laagste quotatie is er niets aan de hand. Zodra er een tien genoteerd wordt, is er iets aan de hand en gaat men over tot een verdere controle en wordt de fiets gedemonteerd”, zegt Philippe Mariën van de UCI tegen het Belgische persbureau Belga.

In de openingswedstrijd van het seizoen 2016, de Omloop het Nieuwsblad, is een groot gedeelte van de fietsen gecontroleerd. De UCI controleerde zelfs de reservefietsen op de ploegleiderswagens. Daarnaast inspecteerde de UCI tijdens het laatste wereldkampioenschap baanwielrennen de fietsen van alle medaillewinnaars.

Wielrenner Bram Welten merkt ook dat er inmiddels meer controles plaatsvinden. “Het is een goede zaak dat er nu iemand gepakt is en dat er strengere controles zijn. Ik weet zeker dat er ook in de wedstrijden die ik rij controles uitgevoerd gaan worden.” Zelf heeft de renner van het BMC Development Team nooit iets gemerkt van mechanische doping in het wielrennen.

Fietsen met motortjes zijn in verschillende zaken in Nederland gewoon te koop. Ze worden ook steeds meer verkocht aan recreatieve fietsers. Zij zijn vaak al op leeftijd.  Ook jongeren kopen deze fietsen, vertelt Henk van Beek van wielerzaak Math Salden in Limbricht. Hij verkocht een fiets aan een man van 21 met hartritmestoornissen. Van Beek: “Normaal is hij na dertig kilometer leeg. Door gebruik te maken van dit systeem, kan hij langer doorgaan. Ik zie het daarom niet als doping. Alleen als het door professionals gebruikt wordt is er sprake van dopinggebruik. Als deze voorzieningen er voor recreatieve fietsers zijn, waarom zou je ze dan niet gebruiken?”  Math Salden was een van de eerste winkels in Nederland die fietsen met motortjes ging verkopen.

Hoe werkt het?

“We kunnen de motortjes compleet verbergen, maar dat willen we niet”, zegt Van Beek. Sjoerd Meijdam van de fietsenzaak Ventoux vertelt dat het makkelijk is om een motortje weg te werken in een fiets. “De draad moet je verstoppen en er moet een drukschakelaar zijn om het systeem aan en uit te kunnen zetten. Maar ook dit is makkelijk weg te werken, onder bijvoorbeeld het stuurlint.” In tegenstelling tot Math Salden verkoopt Ventoux dit soort fietsen niet.20160318_104940

20160318_105117Het motortje wordt bevestigd in de zitbuis. In de zadelpen zit elektronica die zorgt voor de aansturing van de motor. En de accu bevindt zich in het zadeltasje (zie foto rechtsboven). De Limburgse fietswinkel verkoopt twee uitvoeringen: eentje met draad en een draadloze variant, waarbij de accu in de bidon zit (zie foto links). Een motor met draad inclusief accu kost bij Math Salden 2895 euro, een draadloze variant 3500 euro. Het rijden met een motortje kan wel tweehonderd watt extra opleveren.

Elektromagnetische achterwielen

In de Italiaanse sportkrant Gazzetta dello Sport werd in januari gespeculeerd over het gebruik van elektromagnetische achterwielen. “Die wielen waren over de ton per stuk. Ze waren peperduur. Er is geen normale renner die het kan aanschaffen”, aldus Lippens. “Ik blijf erbij dat mechanische doping tegenwoordig makkelijk te ontdekken is. Het is anders dan met chemische doping. Op een gegeven moment kun je wat je inspuit maskeren met je lichaam of zorgen dat het verdwenen is als je moet rijden. Dat kan met mechanische doping niet. Je hebt het in je fiets of niet.” Het gaat volgens La Gazzetta zelfs om een bedrag van twee ton per wiel. “Het kan goedkoper, maar dat levert veel meer gewicht op. Dat willen wielrenners niet”, zegt Van Beek. “Het is zo duur, dat het niet voor te stellen is dat het gebruikt wordt”, reageert Meijdam. “Daarnaast is het makkelijk op te sporen. Er is apparatuur die zo’n magnetisch veld kan aantreffen. Dit is de nieuwe manier, die waarschijnlijk nog niet gebruikt is door profs.”

Hoe werkt het?

Henk van Beek van Math Salden legt uit dat het alles te maken heeft met de wet van de middelpuntvliedende kracht. Met elektromagnetische gewichten kun je tijd winnen. Deze gewichten worden, het hele wiel rond, gemonteerd op het (achter)wiel. Daaraan zitten 28 spoeltjes vast. Bij het activeren van het systeem worden de spoeltjes zo ver mogelijk van de naaf getrokken. Dit maakt de druk op het wiel groter, waardoor dit extra snelheid oplevert; een winst van tussen de twintig en zestig watt. Uit testen blijkt dat het gemiddeld 42 watt extra vermogen geeft. Gio Lippens: “Dat is nogal wat. Een motortje kan 150 watt schelen. Dat is heel veel. Maar dit is ook noemenswaardig hoor. Het is niet zomaar een klein percentage van het vermogen wat je kunt leveren: het is echt veel.”

Wiel                                                 Wiel 2

Foto links: tekening van Henk van Beek van hoe het elektromagnetische achterwiel werkt.

Van Beek vertelt dat het systeem ook mogelijk is bij een voorwiel. “Als je met een elektromagnetisch voorwiel en achterwiel rijdt, dan krijg je ook twee keer zoveel watt extra vermogen. Dat maakt het alleen nog een stuk duurder. Onbetaalbaar zelfs.”

Lippens schrok niet van het nieuws. “Ik denk altijd maar zo, je kunt het zo gek niet bedenken of het bestaat. Dat heb ik met dit soort dingen ook. Ik val nooit meer achterover van iets nieuws. Dat gaat altijd maar door, kijk maar naar de wetenschap.”

Welten, die op 1 april de openingsrit in de Triptyque des Monts et Châteaux won, reageert als volgt op het nieuws van de elektromagnetische wielen: “Er zijn altijd mensen die iets nieuws proberen uit te vinden om harder te kunnen fietsen. De techniek zal nooit stil blijven staan. Mensen die van buiten de sport komen, gaan daar naar op zoek. Het artikel heeft alleen maar goed nieuws gebracht. De controleurs zijn er attent op. Met die iPad wordt gekeken of er magnetische straling is, dus dan valt dit systeem ook meteen op.”

Henk van Beek van wielerzaak Math Salden in Limbricht denkt dat controles veel makkelijker kunnen. “De spoeltjes zijn altijd van koper. Bij de bouwmarkt kun je een leidingzoeker waarmee je leidingen in de muur kunt zoeken kopen. Die vindt heel snel koper of ijzer. Ook met een magneet kun je het al heel makkelijk opsporen.”

Conclusie

Nu de UCI goed kan controleren op deze vormen van oplichting ligt het minder voor de hand dat wielrenners met mechanische doping beginnen. Motortjes zijn vaak zichtbaar en makkelijk te vinden. Wel is het volgens de gesproken personen in het verleden door professionele wielrenners gebruikt. Maar nu Van den Driessche betrapt is, kan niemand meer zo dom zijn om het te gebruiken.

De elektromagnetische achterwielen zijn peperduur en leveren minder watt op dan trapondersteuning. Ook dit is vrij eenvoudig te achterhalen, door middel van magneetjes of een leidingzoeker. Het is dus niet geloofwaardig dat profs hier gebruik van maken.