Telefoonfraude: opgelicht via Instagram

Binnen een paar minuten een droom armer en een grote schuld rijker. Op Instagram zijn tientallen accounts te vinden die beweren dat je binnen een dag honderden en soms zelfs duizenden euro’s kunt verdienen. Voor sommige jongeren een aantrekkelijk aanbod. Je hoeft alleen maar ‘even’ zes telefoonabonnementen af te sluiten en de telefoons bij de oplichters in te leveren. Het is pure oplichting, maar toch trappen slachtoffers erin.

Door Siobian Heiblom en William van Houte

Bekend verhaal

Een aantal jaren geleden bereikte de telefoonfraude al een hoogtepunt, jongeren werden onder druk gezet en bedreigd om in winkels telefoonabonnementen af te sluiten. Het internet staat vol met verhalen van slachtoffers en waarschuwingen. Voor hoofdagente Mandy Starke van de politie Apeldoorn was het zelfs aanleiding om een campagne te starten tegen de telefoonabonnementenfraude. Nu, een aantal jaar later, verschuift het probleem zich naar het internet. Via social media zoals Instagram worden slachtoffers gezocht.

Chris, 19 jaar uit Rotterdam heeft interesse

Maar hoe werkt deze fraude precies? Om dat uit te zoeken maken we via Instagram een fakeaccount aan, we doen ons voor als Chris, een 19-jarige supermarkt medewerker uit Rotterdam.
Via Instagram is het al snel raak, we zoeken contact met het profiel van snel.geld.nu.omstreken.

”Ik kan jou helpen geld verdienen”

In de volgende berichten legt hij precies uit hoe de fraude in elkaar steekt. Chris zal zes abonnementen moeten aanvragen bij verschillende telefoonwinkels met een Apple iPhone 6S. De oplichter beweert dat zijn vriendin op een kantoor werkt, waar de abonnementen uit het systeem worden gehaald. Dat wil ze ook wel voor Chris doen. Op dat kantoor zou dan ook al een opkoper van de telefoons aanwezig zijn. ”Dat levert pak en beet 4200 op. Waarvan 80% dus ongeveer 3500 naar jou gaat.” 3500 euro met zes abonnementen die toch weer verwijderd worden? Perfect deal of perfect scam? De woordvoerder van KPN laat daarover weten dat de fraude niet mogelijk is. ”Er kunnen geen abonnementen uit het systeem worden gehaald.”

De briefjes van vijftig en honderd euro vullen de Instagramaccounts. Geld waarvan het slachtoffer geen cent gaat zien.

Van kwaad bewust

De berichten op Instagram zijn heel zorgvuldig opgesteld en de woorden zijn handig gekozen. Zo gaat één van de oplichters er vanuit dat Chris zich vast zal afvragen of er brieven thuis op de mat zullen vallen. Hij stelt Chris gerust en zegt dat er van brieven geen sprake zal zijn omdat de abonnementen uit het systeem worden verwijderd.

De waarheid zit iets anders in elkaar. KPN, Vodafone en T-Mobile laten weten dat het simpelweg niet mogelijk is om abonnementen uit het systeem te halen. KPN: “Ons advies is er niet in te trappen. Als iets te mooi klinkt om waar te zijn, is dat meestal ook zo.”

De slachtoffers zitten met torenhoge abonnementskosten van telefoons die zij niet in bezit hebben. En die kosten kunnen snel oplopen. Wanneer een slachtoffer zes telefoonabonnementen afsluit, zijn de kosten van de tweejarige contracten uit eindelijk bijna 8000 euro. Daar moeten de eventuele kosten van incassobureau’s en gerechtsdeurwaarders nog bij opgeteld worden.

Van het kastje naar de muur

De Fraudehelpdesk adviseert slachtoffers bij fraude en is bekend met soort gelijke fraudegevallen. “Het probleem is dat de mensen achter deze oplichting vaak kwetsbare personen weten te strikken. Die kunnen vaak niet door de luchtbel heen prikken en stinken in de gladde praatjes van de oplichters”, legt Tjerk Notten uit van de Fraudehelpdesk.

Als slachtoffers naar de Fraudehelpdesk gaan met dit probleem adviseert de helpdesk om in gesprek te gaan met de telecomprovider en via die weg onder het abonnement uit te komen. Helaas is dit in veel gevallen niet zo eenvoudig. ”Als je opgelicht bent moet je naar politie”, aldus de woordvoerder van KPN.

Advocaat Sicco van Steenwijk is gespecialiseerd in telefoonfraude. In zijn kasten op kantoor heeft hij vier á vijfhonderd dossiers met een vergelijkbare fraudevorm als in dit onderzoek. “Als de slachtoffers aangifte willen doen wordt dat soms geweigerd. Dan zegt de politie dat je zelf schuldig bent omdat je het contract hebt ondertekend.” Zo worden de slachtoffers van het kastje naar de muur gestuurd, terwijl de rekeningen maar blijven oplopen.

Zorgplicht providers

Van Steenwijk is zelf van mening dat de providers een zorgplicht naar hun klanten moet dragen en daarbij een systeem zou moeten ontwikkelen om deze fraude te voorkomen. Hij pleit voor een systeem waar alle providers direct kunnen zien of de potentiele klant diezelfde dag al abonnementen bij andere providers heeft afgesloten. “Het is investering, maar daarmee wordt deze vorm van fraude voortaan voorkomen.”

Vodafone erkent dat zo’n systeem soms zou kunnen helpen, maar voorziet dat zo’n systeem ook omzeild kan worden. ”De fraudeurs zullen iets verzinnen om zo’n systeem te omzeilen, bijvoorbeeld door alleen 1 winkel te bezoeken of de bezoeken aan verschillende winkels over meerdere dagen te spreiden”, laat de woordvoerder van Vodafone weten.
T-Mobile ziet zichzelf eerder als slachtoffer: ”Wij vinden het belangrijk dat jongeren zich bewust zijn van het feit dat zij op deze manier telecomproviders proberen op te lichten en daardoor (al dan niet vrijwillig) hun medewerking verlenen aan een criminele activiteit.”

Volgens Van Steenwijk zijn de slachtoffers vaak jong, net achttien en veelal lager opgeleid. Met alleen al een extra check voor klanten tussen de leeftijd van 18 en 22 zou fraude voorkomen kunnen worden, denkt Van Steenwijk: “Dit kan zijn door de klant extra diep in de ogen te kijken en te vragen of ze niet ergens anders nog een abonnement hebben afgesloten.”

De slachtoffers schamen zich vaak dat ze in fraude zijn getrapt. Zo heeft Van Steenwijk cliënten waarvan de ouders niet weten dat hun kind slachtoffer is van deze oplichting. Andere komen juist door aandringen van de ouders bij Van Steenwijk terecht. Als de slachtoffers dan bij hem komen is het nog maar de vraag of het lukt de abonnementen nietig te laten verklaren. Iedere zaak is anders, maar over het algemeen moet er aangegeven worden of het slachtoffer onder druk is gezet om een abonnement af te sluiten of dat de provider niet duidelijk is geweest tijdens het afsluiten van het abonnement.

Politie Apeldoorn

Mandy Starke is hoofdagent bij de politie Apeldoorn en is ook taakaccenthouder jeugd. Toen bij de politie in Apeldoorn er veel aangiftes binnenkwamen van gedupeerde jongeren vroegen haar collega’s van de recherche om te helpen. Mandy ontwierp een poster en flyer die ze op scholen en in bibliotheken ophangt. Ook maakte ze een voorlichtingsfilmpje die werd uitgezonden op de lokale televisiezender van Apeldoorn. ”Het heeft de jongeren wel kort bereikt, maar dat filmpje werd maar even uitgezonden, nu niet meer. Net zoals de posters, die zie je nu ook steeds minder”. En dat vindt ze zorgelijk, ”er kwam laatst nog een aangifte binnen”.
De verdachten uit de zaak waar de waarschuwingsposters op gebaseerd zijn hebben uiteindelijk een veroordeling gekregen. ”De zaakofficier vond het ook een triest geval hoe het gegaan is, dus die zijn zeker veroordeeld”. Een goede oplossing heeft Starke zelf ook, ze pleit ervoor dat de telefoonwinkels er echt op geattendeerd moeten worden. ”Er moet ook gewoon een beveiliging ingebouwd worden, er moeten controlevragen worden gesteld. Of dat er in sommige gevallen een proeftijd abonnementje afgesloten kan worden. Het is natuurlijk heel raar, een normaal mens gaat namelijk niet meerdere abonnementen achter elkaar afsluiten”.

Strafbaar of niet?

Vanwege het feit dat het slachtoffer zelf contact zoekt met accounts via Instagram is het de vraag of de oplichters wel strafbaar zijn. Het Openbaar Ministerie laat echter weten dat ook deze manier van fraude strafbaar is. ”Het onder druk zetten van iemand is sowieso strafbaar. Dus zodra druk wordt gezet waardoor iemand komt tot iets dat hij anders niet had gedaan (hier het aangaan van een schuld/telefoonabonnement), is er sprake van een strafbaar feit.” Wel erkend persofficier Mariëlle Hartman het feit dat deze manier van oplichting lastig is om op te sporen, laat staan aanpakken. ”Knelpunt is soms wel dat in dit soort zaken niet altijd duidelijk is dat echt druk is gezet en dat niet altijd aangifte wordt gedaan. Het onderzoek is dus niet altijd even goed mogelijk maar als de feiten helder zijn (en het dus gaat om het onder druk spullen afstaan of telefoonabonnementen afsluiten met financiële gevolgen voor het slachtoffer), dan zijn die feiten strafbaar en zullen wij vervolgen.”

Uiteraard hebben wij de providers de kans gegeven uitgebreid te reageren op onze bevindingen. Vodafone laat als enige provider weten direct actie te hebben ondernomen tegen deze manier van fraude via Instagram. ”We hebben contact gezocht met Facebook (Instagram is een onderdeel van Facebook red.) om na te gaan wie er achter het account zit en om te verzoeken dit account zo snel mogelijk te blokkeren of te verwijderen.”

Foto: Kelvinsong