Scheidingen. We worden ermee doodgegooid. Waar de mensen vroeger beloofden een heel leven bij elkaar te blijven (en dat ook deden), is het nu bijna een uitzondering als getrouwde stellen bij elkaar blijven ‘tot de dood hen scheidt’. Ondertussen zie je op tv reclames van datingssite Second Love, voor niet-vrijgezellen en getrouwde mensen. Hebben deze ontwikkelingen invloed op de keuze van onze huidige twintigers om wel of niet in het huwelijk te treden?

Door: Juul Muffels en Emma Koevoets

Dat er tegenwoordig minder huwelijken plaatsvinden dan zo een vijftig jaar geleden is een feit volgens cijfers van het CBS. Jonge stellen kiezen steeds vaker voor een alternatief voor het huwelijk of trouwen zelfs helemaal niet. Waar komt dat door? Zorgen tv-programma’s als Temptation Island en sites als SecondLove.nl ervoor dat we sneller vreemdgaan? Of zien jongeren door de ontkerkelijking en alle scheidingen het niet meer zitten om in het huwelijksbootje te stappen?

“Ik wil al van jongs af aan trouwen. Het is voor mij gewoon een meisjesdroom om zo’n dag te beleven. Ik zie het echt als een mooi ritueel met alles erop en eraan en niet als een soort contract zoals veel mensen van mijn leeftijd dat nu wel doen. Ik denk niet dat het echt nog bij de kerk hoort”, aldus Demi Rutten (22) als reactie op een enquête die 82 twintigers invulden met vragen over het huwelijk, vreemdgaan en scheidingen.

Volgens een onderzoek van ‘Generation What?’, waarbij ruim tienduizend Europese twintigers werden ondervraagd, ziet 47 procent van de twintigers – net als Demi – het huwelijk nog steeds als hun grote droom. Vijftien procent gaf aan dat het huwelijk niets voor hen is en 37 procent ziet het huwelijk slechts als een papiertje. Trouw zijn binnen een relatie of huwelijk is voor 73 procent van levensbelang. Maar 22 procent vindt monogaam zijn niet vanzelfsprekend en volgens één procent is trouw blijven iets van vroeger. Vijf procent zegt dat het een onbepaalde zaak is. 35 procent van de ondervraagden stoort zich niet aan iemand die met anderen flirt terwijl hij of zij gewoon een relatie heeft, tegenover 65 procent die dat gedrag ten zeerste afkeuren. Van de jongeren ziet 82 procent scheiden als iets dat in sommige gevallen noodzakelijk is. Volgens achttien procent is het een noodzakelijk kwaad dat hoort bij deze tijd.

Voor dit artikel stuurden we een zelfontworpen enquête naar tientallen jongeren om in te vullen. De resultaten van onze eigen enquête kun je aflezen in de onderstaande afbeelding:

 ‘Not in my backyard’

“Ik hoef niet per sé te trouwen. Dat is niet iets waar ik naar streef, al is het niet zo dat ik nooit zou willen trouwen vanwege bijvoorbeeld het grote aantal scheidingen van tegenwoordig. Mijn ouders zijn ook niet gescheiden. Ik denk dat zowel mannen als vrouwen onafhankelijker geworden zijn en zich niet meer zo genoodzaakt voelen om te trouwen”, zegt Willem Evereart.

“Het blijft pijnlijk dat we genieten van de ellende van een ander. In plaats van trouw te stimuleren, wordt vreemdgaan aangemoedigd door verleiders in te zetten”

Hoewel we geen verstrekkende conclusies uit onze enquête kunnen halen, is het toch opmerkelijk dat maar liefst 72 procent van de respondenten aangaf ooit te willen trouwen of al getrouwd was. Ruim zeventig procent gaf namelijk ook aan het idee te hebben dat vreemdgaan steeds normaler wordt gevonden in onze samenleving, mede door datingssite Second Love en het sensatieprogramma Temptation Island. “Het blijft pijnlijk dat we genieten van de ellende van een ander. In plaats van trouw te stimuleren, wordt vreemdgaan aangemoedigd door verleiders in te zetten”, volgens Arie Rijneveld, voorzitter SGP-jongeren over Temptation Island. “Deze programma’s staan haaks op het trouw zijn aan elkaar. De laatste seizoenen is het grootste deel van de relaties stukgelopen. Een relatie vraagt verdieping en stevigheid en daar lenen oppervlakkige programma’s zich niet voor.”

Psycholoog en relatietherapeut Jean-Pierre van Degen vindt het opmerkelijk dat toch ruim 53% van de jongeren aangeeft een slippertje van zijn of haar partner nooit door de vingers te willen zien, ook al geven ze aan te merken dat overspel steeds vaker voorkomt in relaties. Van Degen: “Het lijkt er een beetje op alsof zij zeggen: ‘not in my backyard’. Veel mensen die ik spreek in mijn praktijk zijn getrouwd of hebben kinderen en dan spelen er allerlei andere dingen mee, waardoor het niet handig is om uit elkaar te gaan. Op die manier snap ik wel de terughoudendheid van mensen wat betreft vreemdgaan. Dat er nu sites zijn als Second Love en noem maar op, betekent wel iets. Namelijk dat mensen beslissen wel in een relatie te blijven, maar wel besluiten spanning buiten de deur te gaan zoeken. Dat heeft ook met pragmatische overwegingen te maken.”

Geloof, liefde en trouw

“Ik denk dat mensen tegenwoordig begrijpelijker reageren op smoesjes zoals: “Ik ging vreemd, want ik was dronken in de club en ik wist niet meer wat ik deed”, terwijl ik dat totale onzin vind. Als je van jezelf weet dat het zo ver kan komen als je dronken bent, drink dan met mate zodat je tenminste geen stomme dingen doet die je relatie schade aandoen”, oppert Dylan Gromiec (22).

In 2013 had SGP-jongeren een klacht ingediend bij de Reclame Code Commissie over een radiospotje van Second Love, omdat het mensen aanmoedigde tot overspel. Voor christelijke jongeren is het ontzettend belangrijk om trouw te blijven in een huwelijk, maar “binnen het christelijke geloof is ‘vergeving’ één van de belangrijkste opdrachten voor een christen”, zegt Rijneveld. “Hoewel de praktijk anders kan zijn, is dat wel waar de Bijbel toe oproept.” Vergeven is daarmee iets anders dan goedkeuren. “Voor een partner is het vergeven van vreemdgaan een hele moeilijke zaak. Soms zie je in de praktijk dat het wel gebeurt, soms ook niet. Het perspectief is altijd gericht op verzoening, maar als de partner volhardt in het vreemdgaan en geen spijt heeft, is er soms geen andere mogelijkheid dan een scheiding.”

Hoewel we ook niet-gelovige twintigers spraken over vreemdgaan binnen het huwelijk, zeiden drie van hen ongeveer hetzelfde over vergeving als Rijneveld. Dylan: “Een slippertje van mijn partner zou ik absoluut een keer door de vingers zien, omdat ik hem en wat wij hebben opgebouwd in ons huwelijk absoluut niet zou willen verliezen. Ik weet wat ik aan hem heb en ik zou het echt zonde vinden om dat na één misstap weg te gooien.” Daar sluit Willem Everaert (22) zich bij aan: “Ik zou een slippertje van mijn partner voor een keer wel door de vingers zien, denk ik. Als het incidenteel is tenminste, niet als het vaker voorkomt. Voor mij gaat iemand pas vreemd als er echt fysieke handelingen plaatsvinden.”

Effecten van scheidingen

Sinds 1950 tot na de eeuwwisseling stijgt het aantal scheidingen elk jaar volgens cijfers van het CBS. Hoewel er na 2000 een kleine afname te zien is, maar dat kan ook komen doordat er ook steeds minder huwelijksvoltrekkingen plaatsvinden en dus minder huwelijksontbindingen. Opvallend in de enquêteresultaten is dat precies de helft van de twintigers aangaf gescheiden ouders te hebben, maar slechts 16,9 procent gaf aan dat het aantal scheidingen hen ervan weerhoudt om zelf ooit te trouwen. Toch kan een scheiding grote negatieve effecten hebben op een kind. Van Degen: “Een scheiding doet van alles met je als kind. De kans dat een kind dan op volwassen leeftijd zelf gaat scheiden is groter, het kind heeft kans op hechtingsproblemen, grotere kans op depressies en kan soms minder goed leren.”

“We hebben nog steeds een romantisch beeld in ons hoofd waarin we ooit onze partner ontmoeten, opslag verliefd worden en de rest van ons leven gelukkig zijn”

Volgens Van Degen is er wereldwijd een grote beweging gaande waarbij ‘tot de dood ons scheidt’ niet meer het centrale model is. Mensen zijn tegenwoordig ‘serieel monogaam’, wat betekent dat ze samen zijn met één partner tot ze een andere partner krijgen. Vervolgens zijn ze daar ook weer monogaam mee. Wat echter nog steeds geldt is ‘het romantische ideaal’. “We hebben nog steeds een romantisch beeld in ons hoofd waarin we ooit onze partner ontmoeten, opslag verliefd worden en de rest van ons leven gelukkig mee zijn”, volgens Van Degen. Dat ideaal ziet men nog steeds in films, boeken en zelfs reclames. “Als een relatie stukloopt, voelt dat dus voor veel mensen als een mislukking. Het hakt er nog steeds heel diep in. Een persoon kan daar nog echt heel ongelukkig van zijn, minstens twee jaar. En in die twee jaar gaan ze ook door een heel diep dal.”

Huwelijken zonder kerken

“Ik vind trouwen een ontzettend ouderwets fenomeen en een achterhaald concept. Ik heb altijd het idee gehad dat het iets is wat de kerkelijke macht een soort van heeft opgelegd”, zegt Douwe Siegersma (25). “Communiceren, delen, gezamenlijk keuzes maken, rekening met elkaar houden en elkaar in elkaars waarde laten, zijn wat mij betreft belangrijkste bouwstenen van een goede relatie. In het huwelijksbootje stappen met elkaar is naar mijn inziens geen vereiste voor een goede relatie”, vindt hij. Het samenlevingscontract of geregistreerd partnerschap lijken Douwe prima alternatieven voor het huwelijk. “Minder strings attached, maar toch enige zekerheid wanneer de relatie op een punt komt dat het niet meer verder kan.”

Dylan Gromiec is in augustus één jaar getrouwd. “Ik denk dat het huwelijk wél hoort bij het geloof. Daar ben ik tenminste mee opgegroeid in mijn katholieke opvoeding. Als je heel erg van iemand houdt, wil je toch met diegene verbonden zijn?”

Hoewel er ook binnen het geloof echtscheidingen plaatsvinden, denkt SGP-jongerenvoorzitter Rijneveld dat ontkerkelijking juist een slechte invloed heeft op de kijk van jonge mensen op het huwelijk. “Binnen de kerk wordt het huwelijk gezien als een instelling van God. Als je dat los laat, is er geen hogere norm waarom het huwelijk meerwaarde zou hebben. Bij mogelijke relatieproblemen is de eerste optie niet om te scheiden, maar om te investeren. Dat voorbeeld moeten we doorgeven aan komende generaties.” Het scheidingspercentage is hoog, maar daar moeten we ons niet in mee laten gaan volgens Rijneveld. “De complexiteit bestaat – en die zal ook blijven -, maar trouw blijven is een universele waarde, die goed is voor de samenleving”, aldus Rijneveld.

“Ik denk wel dat vroeger kerk en gezin een andere, sterkere samenhang gaven aan de samenleving. Maar anderen beleefden dat later als een keurslijf.”

Stephan van Erp, professor fundamentele theologie aan de Katholieke Universiteit Leuven, denkt dat ontkerkelijking en de toename van het aantal scheidingen een uitdrukking is van dezelfde culturele ontwikkelingen. Waarin mensen het recht om voor zichzelf te kiezen belangrijker vinden dan de zorg voor een ander of het zien van hun leven in het licht van iets hogers. Van Erp:  “Ik weet niet of kerkelijke mensen trouwer zijn dan niet-kerkelijken en ontkerkelijking hoeft niet onmiddellijk van invloed te zijn op hoe het huwelijk wordt beleefd. Ik denk wel dat vroeger kerk en gezin een andere, sterkere samenhang gaven aan de samenleving. Maar anderen beleefden dat later als een keurslijf. Dus daarover zijn de meningen verdeeld. Ontkerkelijking betekent in ieder geval dat zorg en verantwoordelijkheid minder in een gemeenschap wordt beleefd en dat men er dus meer alleen voorstaat. Dat is in moeilijke situaties zwaarder, want iedereen kan dan steun van anderen gebruiken.”

Groter, gekker en duurder

“Vroeger ging je gewoon trouwen. Punt. Nicht im Frage, dat deed je gewoon.”

Ook al zijn de meeste huwelijken tegenwoordig niet meer voor altijd, de bruiloften van nu moeten steeds groter, gekker en duurder. Families worden overgevlogen naar de mooiste trouwlocaties, jonge meiden trouwen in de duurste jurken en een bruiloft die meerdere dagen duurt lijkt tegenwoordig ook in Nederland vrij normaal. “Gemiddeld kost een bruiloft in Nederland rond de vijftien- en zestienduizend euro”, vertelt voormalig weddingplanner Lenie Willems-Volkers. Van 2011 tot en met 2019 heeft ze tientallen bruiloften georganiseerd. Het grootste bedrag gaat naar de trouwlocatie en waar je het feest geeft. Drank en eten zijn meestal een derde van het budget. “Maar denk ook aan een fotograaf, een bruidstaart, bloemen, een jurk, een pak, uitnodigingen, kapsels en make-up, schoenen, sieraden en gastenboek en bedankjes voor de gasten. Daar gaan behoorlijk wat kosten in zitten. Vroeger ging je gewoon trouwen. Punt. Nicht im Frage, dat deed je gewoon.

Mensen zien op de een of andere manier niet meer de noodzaak van een huwelijk in. Willems – Volkers: “Mensen komen elkaar wat later tegen, omdat ze bijvoorbeeld meer met hun carrière bezig zijn en dan later bedenken dat ze ook kinderen willen. Via kinderen ben je ook verbonden, maar dan heb je bijvoorbeeld nog niet dezelfde achternaam. En dan kiezen mensen toch vaak voor een huwelijk. Een bruiloft is ook zo duur, dus veel mensen schuiven het op de lange baan, zo van: ‘dat komt ooit nog wel’.”

De toekomst van het huwelijk

Civielrechtelijk vindt fundamenteel theoloog Van Erp het huwelijk eigenlijk niet meer nodig, want tegenwoordig kan veel, zoals pensioen en zorg voor kinderen, op andere manieren worden geregeld. “Het kerkelijke huwelijk wordt als sacramenteel beschouwd, dat wil zeggen: als een teken en instrument van Gods liefde, en daarom onverbreekbaar, zoals ook Gods liefde nooit stopt”, vertelt hij. “Een gezonde kijk op het huwelijk zou dus in ieder geval gepaard moeten gaan met verantwoordelijkheid en zorg voor elkaar, en met trouw tot in de dood. Maar dit is natuurlijk een ideaal wat heel vaak niet meer wordt gehaald.”

De betekenis van het huwelijk is in de afgelopen decennia erg veranderd. Politiek filosoof Ivana Ivkovic besprak dit al eerder in een artikel van Trouw. Het huwelijk is volgens Ivkovic niet langer een verplichting, maar iets wat je echt voor jezelf doet. We zien de ceremonie die er aan verbonden zit niet langer als een ritueel. “We zien relaties meer als een soort contract en als een soort afspraak”, denkt Ivkovic. “Juist omdat we niet zo goed weten wat een huwelijk betekent voor ons, hebben we dat ritueel. Maar rituelen zijn collectief en we leven nu in een maatschappij waarin we dat collectieve zijn gaan vervangen door het individuele. Dat geeft superveel vrijheid en meerwaarde, maar daardoor zijn die rituelen eigenlijk een beetje op de achtergrond geraakt.”

“Seriële monogamie is een manier om vrijer te zijn als mensen.”

Een heel leven lang samenblijven met dezelfde persoon lijkt in de toekomst meer de uitzondering. Mensen zijn monogaam met hun partner tot ze doorgaan naar de volgende partner. “Die seriële monogamie is gewoon een verandering”, stelt psycholoog Van Degen. “Mensen worden bijvoorbeeld steeds ouder, dus ze zien ertegenop heel lang bij elkaar te zijn. Of mensen zijn egoïstischer onder invloed van postmoderne filosofieën. Niemand weet het zeker.” Van Degen ziet zie deze moderne vorm van monogamie niet per sé als een slechte ontwikkeling, want “waarom moet je je hele leven bij één persoon blijven? Dat is ook maar een idee, dat dat moet. Seriële monogamie is een manier om vrijer te zijn als mensen.”

Theoloog Van Erp is het niet volledig met Van Degen eens. “De liefde komt in heel veel soorten en maten, en je kunt liefde op heel veel manieren uitdrukken en beleven”, zegt hij. “Maar iedereen die vriendschap en liefde kent, weet dat het niet goed is als het ophoudt. Seriële monogamie betekent dat men vroegere relaties op een of andere manier heeft verbroken. Als mensen na een scheiding weer gelukkig worden met iemand anders, is dat natuurlijk alleen maar mooi. Als gekozen levensstijl lijkt me seriële monogamie geen optie, omdat dit inhoudt dat men dan ook kiest voor het verdriet waarmee breuken en scheidingen gepaard gaan.”

“De meeste huwelijken bleven niet bij elkaar vanwege die toewijding, maar gewoon puur omdat het een schande was om te gaan scheiden.”

Getrouwde stellen die een heel leven lang bij elkaar blijven, komen nog maar zelden voor. “Het feit dat er vroeger heel veel mensen wél bij elkaar bleven, betekent natuurlijk niet dat er heel veel gelukkige huwelijken waren”, stelt filosoof Ivkovic. “Veel mensen blijven nu minder lang bij elkaar. Soms tot de kinderen groot zijn. Maar heel soms zijn er nog matches die wel echt nog een heel leven doorgaan. Als het alleen de sociale druk is waardoor je bij elkaar blijft en verder maak je alleen maar ruzie, dan denk ik: ga alsjeblieft uit elkaar! Laten we eerlijk zijn; de meeste huwelijken bleven niet bij elkaar vanwege die toewijding, maar gewoon puur omdat het een schande was om te gaan scheiden. Ik denk dat je nu beter weet welke huwelijken echt door toewijding bij elkaar blijven dan toen.”