Vorig jaar nog was slechts negen procent van de artiesten die in het FunX jaaroverzicht stond vrouw. Toch lijkt de hiphopindustrie dit geen groot probleem te vinden. ‘Als je maar talent hebt, dan maakt het niet meer uit of je man of vrouw bent.’

Toen de wereld in de jaren ’70 voor het eerst lucht kreeg van het muziekgenre hiphop waren het mannen als Ice T, de Sugarhill Gang en de Wu Tang Clan die de dienst uitmaakten. Waar de grote namen wel zijn veranderd door de jaren heen, is er één ding dat vrijwel hetzelfde gebleven is binnen het genre: het meest voorkomende geslacht. Mannen maken sinds het begin de dienst uit en doen dat nog steeds. De emancipatie die er in de samenleving op veel vlakken nog altijd niet volledig door is, heeft ook in de hiphopindustrie nog een flinke inhaalslag te maken. Gelukkig zijn er wel vrouwen als Cardi B, Nicki Minaj en van eigen bodem Latifah, Tabitha en Famke Louise die het vrouwelijk geslacht meer en meer op de kaart zetten, maar de statistieken laten duidelijk zien dat we er nog lang niet zijn. Dus hoe komt het dan dat zo weinig vrouwen doorbreken in de hiphop?

Rapster en zangeres Delany uit het televisieprogramma House of Talent vat het probleem samen. ‘Ik vind dat je goed moet zijn in wat je doet en ik ben niet iemand die alle vrouwen gaat mobiliseren om te gaan rappen om te compenseren met de mannen. Van mij hoeft de verhouding eigenlijk niet gelijk te zijn,’ geeft ze aan. Waar er honderden mannelijke rappers zijn die met hun bars jongens inspireren om dat ook te gaan doen, zijn er die niet zo veel aan de andere kant. Delany voelt zichzelf dus niet verplicht om meisjes te mobiliseren om te gaan rappen, maar in Nederland is er nog niet echt een – reeds doorgebroken – vrouwelijke rapper die deze taak wel op zich neemt. Rapster Ella John sluit zich hierbij aan. ‘Als blijkt dat er maar drie harde Nederlandse vrouwelijke rappers zijn, dan hebben die vrouwen in elk geval de kans gekregen om hun shine te geven.’ Ze benadrukt dus dat het niet om percentages gaat.

De gematigdheid waarmee de 19-jarige Delany spreekt over het vrouwentekort in de hiphopscene is iets dat meer insiders delen. ‘Als je hard bent als vrouw kom je er ook wel doorheen. Over het algemeen zijn vrouwen een stuk meer teruggetrokken met de hiphopscene verkennen,’ geeft producer Gino aan. Die teruggetrokkenheid die hij beschrijft bestaat vaak wel, maar als de acceptatie onder mannen en vrouwen gelijk zou zijn, is die onnodig.  

Beef

Een mogelijke verklaring van waarom vrouwen zich niet aangemoedigd voelen om hiphopmuziek te gaan maken, is te vinden in de manier waarop de media met vrouwen in de hiphop omgaan. Van vrouwen in de hiphopscene wordt eerder verwacht dat ze met elkaar concurreren, waar van mannen vaker verwacht wordt dat ze met elkaar samenwerken. De laatste jaren speelt social media daarin een grote rol. Het bekendste voorbeeld hiervan is de beeftussen Nicki Minaj en Cardi B. Minaj domineert al ruim 9 jaar de vrouwelijke top van de Amerikaanse hiphopwereld met hits als ‘Starships’, ‘Anaconda’en ‘Swalla’, in tegenstelling tot Cardi B. Zij komt pas sinds 2017 in de hitlijsten voor met hits zoals ‘Bodak Yellow’, ‘Bartier Cardi’enI Like It’.

De concurrentie zou zijn gestart op het moment dat Cardi een freestyle dropte op Instagram, waaronder Minaj de comment ‘dumb ass bars’ zou hebben geliket. Vervolgens zou Minaj het wederom hebben gemunt op Cardi in haar lines op ‘No Flag’: ‘I heard these labels are trying to make another me / Everything you’re getting little hoe is because of me.’ Luisteraars zagen vervolgens de lines van Cardi op ‘No Limit’, ‘Can you stop with all the subs? Bitch I ain’t Jared’, als reactie hierop. Subs kun je interpreteren als een opmerking die je indirect naar iemand richt, maar ook als broodjesketen Subway, waarvan Jared Fogle het voormalige gezicht was. In een interview met The Breakfast Club gaf Cardi echter aan dat deze lines gingen over ruzies in haar oude woonplek.

Cardi vertelde in een interview bij de MTV VMAs van 2017 dat ze zich wil focussen op haar eigen muziek, in plaats van naar andere vrouwen te kijken. Ze maakte duidelijk dat ze niets te maken wilde hebben met de industry beef.

Fans van Taylor Swift en Nicki Minaj riepen elkaar op om Swifts ‘Look What You Made Me Do’ te streamen om Cardi’s track ‘Bodak Yellow’ niet op nummer 1 te laten belanden. Uiteindelijk werkten Cardi en Minaj in 2017 samen met hiphoptrio Migos, waarin Cardi’s toenmalige verloofde Offset zit, aan het liedje ‘MotorSport’ van Migos’ album ‘Culture II’.

Uiteraard stimuleert een gezonde vorm van concurrentie alleen maar betere prestaties. Managers van artiesten zijn ook slim genoeg om hier gebruik van te maken. In de hiphopscene is het hebben van beef namelijk niet zo zwart-wit en kan het ook zo weer overwaaien. Daarbij hebben ook veel mannelijke artiesten onderling ruzies en wordt er om de zoveel tijd weer een disstrack gedropt.

Emancipatie in de samenleving

De emancipatie in de muziekwereld hangt deels samen met de emancipatie in de samenleving. Het algemene geluid is dat dat probleem eerst rechtgetrokken moet worden, wil die gelijkheid zich in de muziekindustrie voortzetten. ‘Als je überhaupt kijkt naar de verhouding in de maatschappij, is de vrouw echt niet gelijk aan de man. Zolang dat in de maatschappij niet verandert, gaat het dat in de muziek ook zeker niet gebeuren’, vertelt rapper JSaya. Omdat hij transgender is, heeft hij het genderprobleem op een unieke manier kunnen ervaren: vanuit het oogpunt van een vrouw, en later vanuit de man. Ook hiphopartiest Elijah Waters, met twee miljoen streams op Spotify in 2018, stipt datzelfde punt aan. ‘Dit probleem ligt niet bij hiphop. Dit zit diep in de mensen. Dit is gewoon hoe mensen in elkaar zitten. Ik denk juist dat het in de muziek minder erg is dan in het bedrijfsleven.’

Maar klopt dat eigenlijk wel? Feit is dat mannen en vrouwen inderdaad nog lang niet gelijk zijn in de samenleving, maar het lijkt toch harder vooruit te gaan dan de meeste van deze hiphopinsiders zich realiseren. Uit de Emancipatiemonitor van het SCP en het CBS blijkt dat in 2018 de emancipatie zeker in de lift zit. Zo is het aantal vrouwen in de top van het bedrijfsleven toegenomen, is het geweld tegen vrouwen afgenomen en is het aantal economisch zelfstandige vrouwen toegenomen. Ook staat Nederland met een score van 73 op de Gender Equality Index op de vierde plek in de EU. Een score van 100 op die Index zou staan voor volledige gelijkheid. Hieruit blijkt dat JSaya en Waters ergens wel een punt hebben; ongelijkheid tussen man en vrouw is inderdaad een vastgeroest element van de huidige maatschappij. Het lijkt echter niet terecht om die ongelijkheid te vergelijken met hoe het is gesteld in de Nederlandse hiphopscene, aangezien het probleem daar toch wel een stuk aanzienlijker is.

Social media

Voor (opkomende) artiesten is het essentieel om gebruik te maken van social media. Het is niet alleen belangrijk om zo fans te krijgen, maar via social media krijgen artiesten ook interactie met ze. De invloed van kanalen als YouTube, Facebook, Twitter, Snapchat en Instagram is enorm. Echter is er niet direct een causaal verband tussen het aantal volgers op social media en een plek in de hitlijsten. Een voorbeeld daarvan is de vrouwelijke hiphopartiest Quessswho van eigen bodem met ruim 45.000 volgers op Instagram. Op haar zevende was ze al te horen op het refrein van ‘Ome Def’ van Def Rhymz. In 2015 werkte ze samen met Hef op zijn track ‘Droom’. Daarna volgden meerdere studiosessies met Jonna Fraser en ze werkten samen op ‘Vergeten’. Samenwerkingen met onder andere Mr. Polska, Cho, Adje en Ronnie Flex volgden. Toch heeft zij nog geen hitlijst bereikt. Dit geldt voor meer artiesten, bijvoorbeeld Delany. Zij nam deel aan het televisieprogramma House of Talent en heeft mede daaraan ruim 70.000 volgers overgehouden op Instagram. Ook heeft ze twee singles die meer dan een miljoen keer gestreamd zijn. Ook voor haar bleven de hitlijsten vooralsnog uit. De hitlijstcijfers zeggen dus niet alles; je kunt ook succesvol zijn zónder in de hitlijsten te staan.

Aan welke vrouwelijke hiphopartiesten uit de Nederlandse scene moeten we eigenlijk denken?

Afbeeldingsresultaat voor latifah

Latifah, ook wel de Nederlandse Lil’ Kim genoemd, is zeker niet op haar mondje gevallen. In haar lines en interviews komen bijzondere thema’s naar voren zoals het misbruik door haar vader en de liefde voor haar moeder en dochtertje. Haar flow tijdens een sessie met 101barz blies menig mannelijk artiest omver. ‘Ik zie geen verschil tussen mannen en vrouwen. Alle mannen zijn door een vrouw gebaard, wij zijn sowieso sterker,’ zo sprak ze tegen de Volkskrant. In 2016 tekende ze bij Topnotch. Haar EP ‘On my way’ kwam in september 2018 uit en belandde al snel op de vierde plek in de Dutch album top 100.

Afbeeldingsresultaat voor famke louise

Famke Louise is misschien wel de meest controversiële vrouwelijke Nederlandse hiphopartiest, omdat ze op YouTube met haar toenmalige vriend SnapKing vooral (neppe) pranks plaatste. Daarna begon ze met vloggen en in 2017 verscheen ze in het RTL 5-programma ‘Models in Paris: Het Echte Leven’. Eind 2017 dropte ze onverwacht haar eerste single ‘Op Me Monnie’. Hierop kreeg ze een overload aan negatieve reacties op al haar social mediaplatformen. Echter bleef de plaat niet onopgemerkt en remixten Frenna en Boef de track. Daarna werkte Famke Louise onder andere samen met Bokoesam, LouiVos, en Ronnie Flex met wie ze een relatie heeft, die ze bevestigde via de video van haar kersthit Alleen Door Jou.

Afbeeldingsresultaat voor tabitha

Tabitha volgde de Popacademie in Rotterdam, waarna ze naar Los Angeles vertrok om zich op haar buitenlandse carrière te focussen. Daar bracht ze in samenwerking met producer Timothy Bloom het album ‘No Fiction’ uit. Na haar terugkeer in Nederland schreef ze mee aan het album ‘Rémi’ van Ronnie Flex, waarop de twee samenwerkten op ‘Is Dit Over’. Ze werkte verder ook samen met SFB, Qucee, Maan, Bizzey en Kriss Kross Amsterdam.

Afbeeldingsresultaat voor i am aisha

Aisha Echteveld, bekend onder haar artiestennaam IAmAisha, komt uit een muzikale familie. Ze dropte haar eerste mixtape in 2010, waarna succesvolle samenwerkingen volgden met Jebroer, Mr. Polska, Jonna Fraser, Kempi en Sevn Alias. In een interview met de Volkskrant benadrukte ze dat ze haar succes vooral te danken heeft aan haar onafhankelijkheid, Aisha schrijft bijvoorbeeld haar eigen teksten. Op het feit dat ze een van de weinige vrouwen in de hiphopwereld is, reageerde ze met: ’Ik ben one of the guys. Ik zie andere vrouwen die wel talent hebben, maar ze moven niet slim genoeg.’

Afbeeldingsresultaat voor ella john

Ella John is met 21 jaar niet alleen jong, maar ook vrij nieuw in de scene. In november 2017 bracht ze haar eerste EP ‘Ofa’ uit en daarmee maakte ze een veelbelovende start. Ze mixt hiphop met dance, trap, UK grime beats en ook haar Surinaamse roots maakt een comeback in haar muziek. Haar tweede single van de EP “Weh Yuh Deh” telt inmiddels meer dan 80.000 streams. Hierdoor werd ze in mei 2018 verkozen tot Talent van de Maand bij 101Barz. Haar lines gaan onder andere over de zwarte gemeenschap. Bijzonder is dat ze in haar clips of op social media (bijna) geen make-up of pruiken draagt. Deze pure vibe is ook voelbaar in haar teksten en clips.

Vergelijking met de popmuziek

Nog een opvallend feit is dat het probleem groter is in de hiphopscene dan in de popmuziek. In het jaaroverzicht van de Top 40 lag het percentage vrouwen over de afgelopen vier jaar standaard zo’n tien procent hoger dan bij de hiphoplijst van FunX. Waarschijnlijk komt dit mede door het grotere aanbod aan rolmodellen. Vrouwen als Lady Gaga, Katy Perry, Sia en vooral Beyoncé staan echt bekend om hoe ze jonge meisjes inspireren muziek te gaan maken waardoor nieuw talent de mogelijkheid blijft krijgen om bij het grote publiek door te breken. Het vrouwentekort in de hiphop kan dus ook wel worden gezien als een vicieuze cirkel. Die kan alleen doorbroken worden als er een vrouwelijke hiphopartiest op gaat staan die wil dienen als rolmodel voor jonge, getalenteerde meisjes met ambities. Overigens is een gemiddeld percentage vrouwen in de Top 40 van twintig procent alsnog erg laag, maar dat is dan weer een ander verhaal.

Joris Otten | Onderzoeksredactie
Joris Otten | Onderzoeksredactie

Of het probleem dus inherent is aan de menselijke samenleving of aan de muziekindustrie valt dus te betwijfelen, maar dat het probleem in de hiphopscene wel uitzonderlijk is staat vast. Toch lijken er niet veel mensen te zijn die zich er echt zorgen om maken. ‘Vrouwen hebben een gift. Als vrouwelijke artiest hoef je niet heel goed te kunnen rappen, je moet een grote reet hebben en een leuk deuntje kunnen zingen,’ luidt de ongezouten mening van dj Jordi Binnerts. Misschien is dat het juist wel: mannen zien vrouwen nog altijd meer als een ding dan om hun talent. Ook lijken de vrouwelijke artiesten die er wel zijn zich hier niet echt bewust van. ‘Ik vind talent belangrijker dan geslacht’, zegt Delany. Maar dat daadwerkelijk zo weinig vrouwen talent hebben, lijkt onwaarschijnlijk.

Hiphopwoordenbook

Scene Iedereen die bij het fenomeen betrokken is. Bij de hiphopscene iedereen van de luisteraars tot labels tot artiesten etc.
Harde Vette, goeie
Lines Regels in een couplet
Bars Couplet dat bestaat uit verschillende ‘lines’ die samen eenzelfde boodschap overbrengen
Beef Conflict
Freestyle Vorm van rappen waarbij de rapper bars on the spot verzint
On the spot In het moment
Disstrack Liedje waarin de rapper zich tot een bepaald persoon richt met een beef als doeleinde
Shine geven Aandacht geven
EP Kort album
Mixtape Vorm van album die bestaat uit freestyles en minder gepolijste bars en lines. Vaak wat sneller uitgebracht dan albums
Pranks Grappen die veelvuldig worden uitgehaald door vloggers om meer kijkers te trekken
Trap Vorm van hiphop
UK grime beats Beats vanuit de Britse hiphop
Vibe Bepaald gevoel dat een artiest over wil brengen

Door: Gina Wessels Beljaars en Joris Otten