Onderzoek

Fok op met je rashond

Jun 05, 2018 Jacolijn Groesbeek

40 procent van de rashonden in Nederland is ziek volgens voorlichtingssite Rashondenwijzer. Hondenbaasjes worden zich hier steeds bewuster van, onder andere door de aflevering van Zondag met Lubach afgelopen april. Wat betekent dit voor de populariteit van de rashond?

Door: Amy van de Wiel en Jacolijn Groesbeek

Rashonden hebben vaak een typisch karakter. “Mensen kiezen voor een hond met een bepaald karakter, het is als het ware een verlengstukje van iemands persoonlijkheid”, vertelt trendwatcher Bert van Thilborgh. “Zo zijn Golden Retrievers en Labradors aanhankelijk, kindvriendelijk en flexibel van karakter. Ideaal voor gezinnen.”

Een rashond behoort tot een erkend hondenras en voldoet aan bepaalde uiterlijke kenmerken, zoals bijvoorbeeld een platte snuit, en gedragingen die kenmerkend zijn voor zijn soort. “De simpelste definitie van een rashond is: een hond met een stamboompapiertje”, vertelt Jack Windig, hoogleraar aan de universiteit van Wageningen. Een hond met een stamboom is geregistreerd bij een landelijke stamboomvoerende organisatie, zoals de Raad van Beheer. De Raad van Beheer controleert de handelwijze van fokkers en houdt toezicht op het welzijn van de honden.

Erfelijke aandoeningen
“Een derde van de rashonden die bij mij op de praktijk komt, heeft een erfelijke ziekte. Dat is zeker een probleem”, vertelt dierenarts Germaine de Saint Aulaire. Deze ziekten kunnen veroorzaakt zijn door inteelt; honden die gefokt zijn met verwanten. Heupdysplasie komt bijvoorbeeld veel voor bij de Duitse Herder. “In de jaren ’70 tot en met de jaren ’90 is de inteelt fors toegenomen. Daarna verminderde de inteelt omdat fokkers er meer op gingen letten”, vertelt hoogleraar Jack Windig.

Om inteelt tegen te gaan heeft hoogleraar Jack Windig samen met de Raad van Beheer een softwareprogramma ontwikkeld. “Mijn softwareprogramma simuleert het ras, – er staat bijvoorbeeld in hoeveel honden en nakomelingen er zijn – dan kun je zien wat er met de inteelt gebeurt. “Het inteeltprobleem gaat alleen een stuk verder dan uitzoeken welke honden verwant zijn aan elkaar. Windig zegt dat het belangrijk is dat er ook een dekbeperking wordt ingesteld in het softwareprogramma. “Een reu mag dan niet meer zoveel nakomelingen verwekken, daarmee voorkom je het ‘kampioeneneffect’. In dit geval zouden alle fokkers en rasverenigingen dus met elkaar moeten samenwerken. Windig’s softwareprogramma maakt deel uit van projectplan Fairfok dat in 2014 aan toenmalig staatssecretaris Dijksma werd voorgelegd. Het plan bestaat uit verschillende maatregelen, zoals meer voorlichting aan fokkers en dierenartsen, die de hondenfokkerij diervriendelijker moet maken vóór 2019. Windig denkt dat er nog jaren overheen zullen gaan voordat dit plan gerealiseerd is.

Daarnaast speelt het fokken van honden met specifieke uiterlijke kenmerken een rol bij de ontwikkeling van aandoeningen. “Zoals rashonden met ademhalingsproblemen doordat de snuit te kort wordt gefokt.” Al met al lijdt veertig procent van de rashonden nog aan aandoeningen. Kiezen mensen hierdoor wel minder snel voor een rashond?

Het lijkt van niet. Ondanks het risico op erfelijke ziektes daalt het aantal rashonden nauwelijks. Rashonden met een officiële stamboom – deze vraagt een fokker aan bij de Raad van Beheer – staan ingeschreven in het Nederlandse Hondenstamboek (NHSB). In 2017 waren er 38.205 nieuwe ingeschreven rashonden, 95 procent hiervan bestaat uit geregistreerde pups. De overige vijf procent bestaat uit geïmporteerde rashonden. Vergeleken met 2016, toen waren er 38.228 NHSB-registraties, is het aantal registraties redelijk stabiel. De import van honden uit het buitenland is in 2017 iets toegenomen, met 198.

De hobbyfokker
In 2013 werd de regelgeving voor thuisfokkers aangescherpt. Dit is te zien in de tool hieronder, de voortplanting- en inspanningsplicht werden in de wet toegevoegd. In Nederland is 90 procent van de fokkers hobbyfokker. Volgens de wet is iemand een bedrijfsmatige fokker wanneer diegene in een periode van twaalf aaneengesloten maanden meer dan twintig honden fokt, opvangt, verkoopt en aflevert. Een fokker die daar onder zit, is een ‘hobbyfokker’. Er bestaat overigens geen waterdichte regelgeving voor bedrijfsmatige fokkers, deze regelgeving verschilt per gemeente

Een rashond van zo’n hobbyfokker – zonder stamboom – is goedkoper; een hond kost ongeveer achthonderd euro terwijl een rashond met een stamboom al snel tweeduizend euro kost. In de praktijk hebben veel rashonden dus geen stamboompapiertje en zijn deze niet geregistreerd, ondanks de verplichte chip- en registratieplicht voor honden (ook voor bastaardrassen) sinds 1 april 2013. “Gegevens van rashonden zonder stamboom zijn er dus niet. Het is een grijs gebied”, zegt een woordvoerder van Landelijk InformatieCentrum Gezelschapsdieren.

Zekerheid of aandoening?
Het nemen van een rashond brengt dus een groot risico met zich mee en kan de inteelt problematiek verergeren. Waarom is de rashond dan toch zo populair? Voor veel baasjes heeft dit te maken met de zekerheid die een bepaald ras geeft. “Mensen kiezen voor een rashond vanwege uiterlijke kenmerken en karakteristieke eigenschappen”, vertelt dierenarts Germaine de Saint Aulaire. Rashondenwijzer maakte een top tien met de meest zieke rashonden. Op nummer één staat de Cavalier King Charles Spaniël, bekend om zijn ‘schattige’ kopje, die zo gefokt is dat zijn hoofd te klein is voor zijn hersenen waardoor de hond hoofdpijn heeft. Dit aantal is zelfs toegenomen met 23, in 2017 waren er 581. De Franse Bulldog staat op nummer twee, deze hond heeft ademhalingsproblemen door zijn platte snuit, iets wat door liefhebbers van dit ras vaak mooi wordt gevonden. Het aantal NHSB-geregistreerde Bulldogs is in 2017 echter wel afgenomen met 164; in 2016 waren er 888 registraties van dit ras, in 2017 724 . De top tien van de meest zieke rashonden is bekend, maar de grote kans op erfelijke aandoeningen lijkt geen effect te hebben op de keuze van potentiële kopers. Het aantal van de overige honden uit de ‘zieke rashonden top 10’ – op de Pekingees na – blijkt verder juist toegenomen in 2017.

Lucie van den Berg, Joyce Jeroense en Hans van het Hof hebben alle drie een rashond. In de video hieronder vertellen ze waarom zij voor een rashond hebben gekozen en is te zien hoe doordacht hun keuze was. Adviserend dierenarts Kelly Kessen van Dier&Recht voegt haar vakkennis daar aan toe.

Gezelschapsdier
Volgens trendwatcher Bert van Thilborgh verandert de positie van de (ras)hond in de samenleving. “We voelen ons betrokken bij ons huisdier en vinden het belangrijk dat het een goed leven heeft. We zijn bereid daar flink in te investeren en dat is te zien aan de groei van hondenkapsalons en natuurlijke hondenproducten. Door natuurlijke producten gaat de gezondheid vooruit en hebben honden minder snel last van stress.” De vraag is of mensen zich wel goed verdiepen in de gezondheidsrisco’s van bepaalde hondenrassen (die soms pas jaren later zichtbaar kunnen worden). In de tijdlijn hieronder is te zien hoe de rashond zich steeds meer als gezelschapsdier heeft ontwikkeld.

Van Thilborgh omschrijft de vermenselijking van huisdieren als ‘een megatrend’. Disneyfilms zoals 101 Dalmatiërs, Lady en de Vagebond maar ook Lassie hebben daarin een grote rol gespeeld. “Door films als deze beseften mensen dat de hond en de mens perfect samen gaan.” De specifieke hondenrassen in die films kregen een sympathiek imago waardoor de honden populair werden.

Het karakter van een rashond wordt steeds vaker geassocieerd met dat van het baasje

De hond vermenselijkt en dat heeft ook te maken met verstedelijking. “Onze huizen en gezinnen worden kleiner waardoor de mens zijn hond als integraal deel van het gezin gaat zien. Om de kleinere woonoppervlakte te compenseren, kopen mensen eerder kleine hondenrassen”, vertelt Van Thilborgh. Ook het karakter van een rashond wordt steeds vaker geassocieerd met dat van het baasje. Een onderzoek van de School voor Hogere Politiekunde uit 2016 onderbouwt Van Thilborgh’s uitspraak: daaruit blijkt dat vechthonden zoals Bulldogs vooral populair zijn bij criminelen.

Importeren uit het buitenland
Naast de populaire rashond in Nederland zien Van Thilborgh en dierenarts De Saint Aulaire de populariteit van asiel- en zwerfhonden uit het buitenland in de afgelopen jaren toenemen. “Mensen vinden de honden zielig en willen ze helpen. Tegenwoordig reizen mensen meer dan vroeger, dus kunnen ze een hond makkelijker meenemen uit het buitenland”, zegt De Saint Aulaire. Deze ‘trend’ noemt Van Thilborgh de bettermenttrend; mensen willen iets goeds doen voor de maatschappij. Volgens de trendwatcher is hier geen duidelijke voorkeur te zien voor rashonden. Een nadeel is dat honden die geïmporteerd worden vaak bepaalde ziektes meenemen, zoals rabiës (hondsdolheid). Maar er zijn wel mensen die kiezen voor een rashond uit het buitenland. De Saint Aulaire merkt dat mensen pronken met hun bijzondere buitenlandse rashond en hem als ‘statussymbool’ gebruiken. Daarnaast ziet ze dat mensen eerder voor een geïmporteerde rashond kiezen omdat ze het idee hebben dat deze honden minder populair zijn en dus minder doorgefokt. Dit hoeft echter niet zo te zijn. Bovendien stimuleert het importeren van deze rashonden illegaal fokken in het buitenland.