Wanneer dictatuur dichtbij komt

President Erdogan bemoeit zich met journalisten en publisten in Europa. Wanneer er iets naar buiten gebracht wordt waar hij het niet mee eens is, laat hij de maker ervan vervolgen.
Twee maanden geleden werd de Nederlandse columnist Ebru Umar in Turkije opgepakt. Ze had een Tweet de wereld in gestuurd die beledigend was tegenover Erdogan. Dit is niet de eerste keer dat een Europese journalist wordt vervolgd voor het plaatsen van berichten. Eerder dit jaar werd een Duitse cabaretier vervolgd voor het maken van een satirisch filmpje en nog verder terug in het verleden werd journalist Fréderieke Geerdink het land uitgezet.

Vrijheid in de EU
Zevenduizend ontslagen journalisten, tweehonderd vervolgd en dertig journalisten zitten vast. Turijke: een land dat graag wil toetreden tot de Europese Unie, maar nog nauwelijks beschikt over persvrijheid. Wat zijn de gevolgen voor Nederland wanneer dit zo dichtbij komt?

Free Press Unlimited behartigt de belangen van journalisten op het gebied van persvrijheid. Hun directeur, Leon Willems, zegt dat de invloed van Erdogan wel mee valt. Hij denkt zelfs dat het tegenovergestelde het geval is: ”We worden juist uitdagender tegenover de Turkse president.” Willems denkt dat journalisten juist door deze reactie uit hun tent gelokt worden.

Zelfcensuur
”Zelfcensuur is een probleem wereldwijd”, zegt Willems. Dat is wat volgens hem de persvrijheid zo in het nauw drijft. Lucas Waagmeester is correspondent voor de NOS in Turkije. Hij zegt dat hij in geen enkele mate zichzelf censureert.”Wanneer je daar aan begint is het einde zoek. Ik doe mijn werk zo goed mogelijk en benoem de feiten.”
De Nederlands- Turkse krant Zaman Vandaag vindt echter dat Waagmeester de grenzen niet opzoekt. ”Waagmeester weet precies wat hij wel en niet kan schrijven. Hij zal nooit de grenzen opzoeken, zoals Geerdink dat deed”, zegt Büyük.
Waagmeester is het op zijn beurt faliekant oneens met Büyük: ”Ik heb niet de behoefte om zomaar te beledigen of te scanderen. Als Zaman dat bedoelt met grenzen opzoeken, dan doe ik dat inderdaad niet.”

Toch overweegt Zaman Vandaag haar naam te veranderen. ”Nu worden we geassocieerd met een staatskrant. Hoewel we volledig onafhankelijk zijn van onze Turkse moederkrant, werkt de naam vaak wel in ons nadeel”, zegt Zaman redacteur Hakan Büyük. ”Bovendien is onafhankelijke informatie uit Turkije is lastig te verkrijgen, alle persbureaus zijn in handen van de regering.”

Waar we ons veel minder van bewust zijn is het feit dat we door de staat gecontroleerd worden. Dit gebeurt digitaal en treft ook de journalistieke professie. Erol Onderoglu is correspondent in Turkije voor Reporters without Borders. Deze organisatie publiceert elk jaar een ranglijst waarin de persvrijheid per land is aangeven. Hij zegt dat dit ook het grootste probleem is in Turkije, dat Erdogan niet in staat is de persvrijheid in Europa aan te tasten, maar maakt het werk voor westerse correspondenten wel lastig. Door de sterke mate van controle is bronbescherming niet gegarandeerd. Deze controle van overheids instanties is ook in Nederland een bedreiging.

Zwakke plekken
Ondanks dat Nederland vorig jaar op de tweede plek stond in de lijst van Reporters without Borders hebben we toch reden ons zorgen te maken en alert te blijven, zodat onze persvrijheid gegarandeerd blijft. Zaman redacteur Minne Telman schreef in een artikel het volgende: ”wanneer de regering het gevoel heeft onder druk te staan door bijvoorbeeld een bron die gevoelige informatie wil leveren, doet ze een beroep op het landsbelang en veiligheid.”

Hiermee bedoelt Telman dat het digitale verkeer van journalisten gecontroleerd wordt. En hij is niet de enige die deze bewering opvoert. Verschillende professionals maken zich zorgen.
Thomas Bruning werkt voor de Nederlandse Vereniging voor Journalisten en heeft het onderdeel persvrijheid in zijn portefeuille: ”Voor journalisten wordt het steeds moeilijker hun bronnen te beschermen omdat ze digitaal overal gevolgd kunnen worden.”
Telman vindt dat de burger in opstand moet komen. ”We moeten beseffen dat de veiligheidsstaat zijn taak voorbij schiet en wat de gevolgen zijn van steeds verdergaande bevoegdheid van de overheid.”