Sinds de eurocrisis is uitgebroken, worden de Grieken in de media neergezet als luie mensen die vroeg met pensioen gaan en geen belasting betalen. Maar hoe is deze beeldvorming over de Grieken ontstaan? Wat is er veranderd in deze beeldvorming? Is er een verklaring voor de veranderde beeldvorming? In Nederland groeit het aantal Grieken die hier komen wonen, maar wat merken zij van deze stereotypering?

“Stereotypes is een makkelijk antwoord op moeilijke vragen”

De Grieken worden in de media neergezet als “luie mensen die geen belasting betalen en vroeg met pensioen gaan”. Hierdoor heerst er een negatieve beeldvorming over de Grieken. Maar hoe is deze negatieve beeldvorming ontstaan? En is deze beeldvorming terecht? De juiste persoon om dit toe te lichten is professor Joep Leerssen (Europese Studies, UvA). Hij heeft onderzoek gedaan naar nationale beeldvorming en cultuurnationalisme.

“Ik bestudeer zelf de beeldvorming en kijk dan met name naar wat subjectief is en naar de algemene patronen. De beeldvorming is zelden gestuurd door de echte werkelijkheid. Er wordt meteen gekeken naar de Griekse vooroordelen. Bij beeldvorming moet je naar de verhouding kijken tussen de twee partijen.”

Terug in de tijd
“Voor 1800 was er een beeld van Grieken door Noord-Europa verspreid dat ze onbetrouwbaar zijn. Door de Griekse diaspora (verstrooiing) zaten Griekse handelaars verspreid over verschillende landen. Als handelaar kregen ze het vooroordeel van ‘gladde jongens’ en ‘snelle praters’. Een bekende uitspraak “How are you my friend?”.”

“In 1900 veranderde dit beeld naar bewondering. Dit had te maken met de oorlog tegen Turkije. Ze werden gezien als moedige christelijke strijders die eeuwig gebukt zijn gegaan onder de islamitische Turken, de boemannen van Europa. Ze gaven niet op, zeker niet voor hun land. Door deze twee verschillende kanten van de Grieken kregen Noord-Europese landen gemengde gevoelens over ze. En ontstond de twee tegenstrijdige beelden over de Grieken.”

Greek_Flags_1921
Grieken in oorlog met de Turken

Financiële crisis
“Deze twee beelden wisselden elkaar af in de afgelopen jaren. Sinds de eurocrisis is uitgebroken, kwam het negatieve beeld van de Grieken naar de voorgrond en verdween het positieve beeld naar de achtergrond.”

“Al eerder zaten er een aantal landen in de financiële crisis. Dit waren landen als IJsland en Ierland, maar over hen werd nooit geschreven dat het volk en de regering onbetrouwbaar was. De Noord-Europese landen worden als saai en betrouwbaar gezien, hoe meer je naar het zuiden gaat, hoe minder betrouwbaar landen gevonden worden. Kijk ook naar Spanje en Italië. In Nederland heerst hetzelfde beeld over de provincies boven en de provincies onder de rivieren. Steden boven de rivieren worden gezien als saai en betrouwbaar, terwijl steden onder de rivieren gezien worden als minder betrouwbaar maar wel warmbloedig.”

Grieks zelfbeeld
“Sinds de negentiende eeuw hebben Grieken zichzelf leren zien zoals Europa hen zag: als afstammelingen van Athene en strijders tegen het Turkse volk. Vandaar dat ze nu ook steeds teruggrijpen naar eergevoel, waardigheid en onderdrukking. Het beeld van de Trojka als de nieuwe onderdrukkende Turken halen ze ook graag aan. Grieken hebben het beeld ingehamerd gekregen dat ze liever zichzelf doodvechten dan door een tiran ten ondergaan. Dit blijf je onder andere in de huidige politiek terugzien. Er wordt gevoelsmatig gereageerd met oververhitte reacties tot gevolg. De keuzes van de minister van financiën waren dan ook altijd gebaseerd op gevoel.”

De trojka bestaat uit afgevaardigden van de Europese Commissie, de Europese Centrale Bank (ECB) en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en moet tijdens de Europese staatsschuldencrisis onderhandelingen voeren met lidstaten van de eurozone die hun staatsschuld niet binnen de Europese richtlijnen hebben gehouden. 

“Bij conflictsituaties spelen stereotypen en gemeenplaatsen waarvan je niet weet of ze feitelijk gerechtvaardigd zijn, een grote rol. Dan komen de groepsclichés naar boven. De Ieren waren bijvoorbeeld ook kwaad over het verlagen van de lonen van leraren, maar de media berichtte hier heel anders en minder uitgebreid over dan nu gebeurt met de Grieken. Daarnaast voelden deze landen zich waarschijnlijk verplicht om aan hun culturele stempel van hard werken te voldoen.”

Nederlands beeld over Grieken
“Het beeld over de Grieken in Nederland heeft ook te maken met het Nederlands zelfbeeld. Nederlanders wijzen graag met de stok naar de ander, terwijl de andere helft van de stok wel naar zich zelf wijst. Dit zie je dan ook terug in populaire kranten. Zij beelden dit bewust zo uit waardoor Nederlanders zichzelf goed gaan voelen. Het is makkelijk om een zondebok te hebben, in dit geval Griekenland. Ze noemen de zuidelijke landen corrupt, terwijl ze corruptie en problematiek in eigen land ontkennen.”

“De waarheid ligt in het midden. De financiële crisis is deels ontstaan door speculatie van grote financiële instellingen die een zeer vijandig beeld hadden richting de Grieken; hierdoor moesten de Grieken meer rente betalen over de obligaties. Hierdoor is de crisis deels uitgelokt.”

Mening
“Negatieve beeldvorming bestaat, het is niet door de wet verboden. Het is een onderdeel van onze cultuur. Wel vind ik het een vorm van geestelijke luiheid als we in deze stereotypering geloven. Mensen vallen terug op een stereotype, terwijl ze maar een deel van de waarheid weten. Doe moeite om dingen anders in te zien jezelf om andere dingen te zien, in plaats jezelf te inblikken. Doe moeite om dingen te onderzoeken en te achterhalen. Stereotypes is een makkelijk antwoord op moeilijke vragen.”

“Media hebben belang bij het uitvergroten van verhalen”

Joep Leerssen vertelde eerder dat het beeld over de Grieken in Nederland ook te maken heeft met het Nederlands zelfbeeld en dat zie je terug in de populaire kranten. Zij beelden dit bewust zo uit waardoor Nederlanders zichzelf goed gaan voelen. Dafni Alverti, docent Nieuwgrieks en haar kennisgebieden beeldvorming en mythes en politieke economie in Europa bevestigt dit.

llll

“Media hebben belang bij het uitvergroten van verhalen om zo smeuïge verhalen neer te zetten. Journalisten nemen dingen klakkeloos over en schrijven daar heel oppervlakkig over, zonder zelf veel van het onderwerp af te weten. Zo ontstaat het oppervlakkige en populistisch nieuws. Het gevolg hiervan is dat de gemiddelde Nederlander dit overneemt en hierdoor snel een negatieve beeldvorming ontstaat over de Grieken.”

“Wat de gemiddelde Nederlander niet weet is dat de crisis niet is begonnen door de belastingen en het pensioenstelsel. De media bericht dat de oorzaak van de crisis is ontstaan door de interne problemen van Griekenland, maar daar is dus niets van waar. Wat hierover gezegd wordt komt niet uit de lucht vallen, maar het is dus zeker niet de oorzaak van de crisis. Het grote probleem is dat de media dit alles uitvergroot en vervolgens verkeerde conclusies trekt.”

Grieken in cijfers
Rond 1950 kwamen de eerste Grieken naar Nederland blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau van Statistiek (CBS). De Griekse gemeenschap begon pas echt te groeien met de komst van de Griekse gastarbeiders in de jaren zestig. In 1966 sloten de Nederlandse en Griekse regering een wervingsverdrag, waarna Nederlandse bedrijven in Griekenland arbeiders konden werven. In de praktijk gebeurde dat overigens al vanaf 1961. Bovendien hadden België (1957) en Duitsland (1960) al eerder een officieel verdrag getekend, waardoor er ook een migratie van Grieken uit die landen naar Nederland op gang kwam. Wanneer het werk in de Belgische mijnen te zwaar werd, zocht men vlak over de grens naar betere omstandigheden.

cats

https://infogr.am/83982198-6566-47b7-a710-54f0cf23020e

Een grote concentratie Grieken ontstond in Utrecht, waar zij  naar verhouding oververtegenwoordigd zijn. In de loop van de jaren zeventig openden de eerste Griekse restaurants hun deuren. Het land werd steeds populairder als vakantiebestemming, wat hun populariteit in Nederland deed toenemen. De meerderheid van de Grieken in Nederland komt uit de noordelijke gebieden Macedonië en Tracië. Alleen in de havenstad Rotterdam wonen ook Grieken van de eilanden en van de Peloponnesos. In de jaren zestig steeg het aantal Grieken door de arbeidsmigratie, totdat de oliecrisis daar een eind aan maakte.  Vanwege de toetreding van Griekenland  tot de EU (1981) konden Grieken vanaf 1988 gebruikmaken van het vrije arbeidsverkeer van werknemers. Als gevolg daarvan neemt hun aantal in Nederland vanaf het einde van de jaren tachtig weer toe.

Het aantal Grieken in ons land blijft jaarlijks toenemen. Vooral studenten en werkzoekenden komen naar ons land in de hoop voor een betere toekomst. Maar merken deze Grieken de veranderde beeldvorming over hun land? Ondervinden ze daar zelf last van? Griekse restaurants in Tilburg hebben zowel nu als in het verleden last van deze negatieve beeldvorming ondervonden.

“We betalen de rekening niet, want wij hebben al zoveel betaald”

Als je in Tilburg het centrum komt binnenwandelen, zie je in een oogopslag meerdere Griekse restaurants. Bij Minos Pallas vertellen ze dat ze vroeger meer last hadden van de gevolgen van stereotypering dan nu. Het afgelopen half jaar hadden zij zelfs geen enkel incident. Voor die tijd hadden ze maandelijks wel kleine akkefietjes. De meest voorkomende uitspraak was “We betalen de rekening niet, want wij hebben al zoveel betaald”. De medewerkers van het restaurant probeerden hier een beetje luchtig op in te spelen door dingen te zeggen als: “Ik heb net zoveel geld als jij aan de belasting gegeven voor Griekenland, want ik woon hier bijna mijn hele leven”.

Restaurant Sirtaki herkent dit probleem ook. Nu het iets rustiger is met het speculeren over de crisis, beginnen de gasten nu ineens over het feit dat Griekenland de grenzen dichtgooit voor de immigranten. De eigenaar geeft aan dat hij het oneerlijk vindt dat de jonge generatie nu alle schuld krijgt, terwijl je hen niks kan verwijten. “We zijn het proefkonijn van Europa”, zei de eigenaar.Naast de Griekse restaurants, krijgen Grieken die hier wonen ook regelmatig opmerkingen naar hun hoofd geslingerd. Zo reageert Sophia Vassiliou Dijkhuis onder mijn oproep op Facebook: “Ik leg de mensen altijd uit dat Grieken drie verschillende baantjes hebben om voor hun gezin te zorgen. Dan durft niemand nog iets terug te zeggen.” Christos Voulgaris reageerde in het verleden onder een Facebook post dat ging over ouderen. Iemand anders reageerde op Christos met: “Jouw apenland Griekenland heeft ons al meer gekost dan alle oudjes bij elkaar.”

Naast deze kleine onschuldige incidenten, heeft een wat groter incident in 2013 plaatsgevonden.

 

“Ze moeten met hun poten van onze vlag afblijven”

geveldoek

Een theatergroep uit Utrecht hing in januari 2013 hing een Griekse vlag op met de tekst ‘Sale’. Daar konden de Grieken uit Utrecht niet echt om lachen. Een groep Grieken besloot toen de gevel eraf te slopen. Kostas (35) was een van de mannen die hieraan meedeed. “Onze vlag is heilig en daar moeten mensen met hun poten van af blijven”, vertelt Kostas.

Theatergroep de Kikker uit Utrecht bedacht dit gevel ter promotie van een project. Op 12 januari 2013 plaatst de theatergroep de metersbrede Griekse vlag aan de gevel met daarop de woorden ‘SALE’ en ‘Griekenland in de uitverkoop’ .Het was het uitgangsbord voor de NUTtige Winkel, een project van het Nieuw Utrechts Toneel (NUT).

Verschillende Grieken hebben een paar keer de theatergroep en de gemeente gevraagd de pui eraf te halen, omdat ze dat anders zelf gingen doen. De Grieken vonden het vlagschennis van ‘hun’ vlag en waren woedend. Twee dagen voor de vernieling heeft een aantal mensen uit de Griekse gemeenschap in Utrecht nog voor het theater geprotesteerd. Zowel de theatergroep als de gemeente luisterde niet, dus namen de Grieken het heft in eigen handen. Diezelfde avond verzamelden zich om de pui eraf te halen, en zo gezegd zo gedaan. Het resultaat: veertig uur taakstraf voor vernieling.

Het fragment van het incident in een aflevering van ‘Snelrecht’ op SBS6.

In eerste instantie moest Kostas met een paar medeverdachten naast de taakstraf ook voor de productiekosten van het doek opdraaien; drieduizend euro. Deze eis liet de rechter uiteindelijk vallen. De theatergroep gaf aan het doek zelf betaald te hebben, maar kon dit nooit met de juiste bonnetjes en bankafschriften bewijzen. Achteraf bleek dat een bedrijf het decor deels had gefinancierd. “Vaak wordt gezegd dat Grieken het geld wegsluizen, maar wie is hier nou het meest hypocriet?”, vertelt Kostas boos.

“Het is terecht dat ik deze straf gekregen heb en ik neem mijn eigen verantwoordelijk. Maar als dit nog een keer gebeurd, doe ik het gewoon weer”, aldus Kostas.

Vanwege privacy is de echte naam van deze verdachte niet genoemd.