Onderzoek

De onlogische goudmijn genaamd bronwater

Oct 03, 2018 Jochem Michels

Nederlands kraanwater moet aan 57 eisen voldoen, fleswater maar aan 17. Hierdoor is ons kraanwater het beste van de wereld. Maar waarom geven we dan toch zoveel geld uit aan flesjes water – terwijl kraanwater veel beter is?

Door middel van een kleine steekproef met 60 respondenten gingen we kijken of fleswater nou echt als lekkerste werd gekozen. Wat bleek, het verschil was klein. Zo koos 38,3% van de deelnemers Spa Reine, 23,3% AH BASIC en 33,3% kraanwater als lekkerste water. Op de vraag of ze wisten in welk bekertje het kraanwater zat gaf maar 30% het goede antwoord. 55% dacht AH BASIC en de overige 15% dacht dat Spa Reine kraanwater was. Ondanks dat men amper het lekkerste water kan aanwijzen worden er toch miljoenen flesjes water verkocht. Volgens de nieuwe reclame van Bar-le-duc drinken we in Nederland per jaar gemiddeld 500 miljoen liter mineraalwater. Als je uitrekent hoeveel geld daarin omgaat, dan schrik je. Een snelle rekensom: 500 miljoen liter mineraalwater maal €0,69 is €345 miljoen, maar 500 miljoen liter kraanwater maal €0,00082 is €410.000. Dit is een absurd groot verschil. Hoe kan het dan dat we zoveel geld uitgeven aan mineraalwater? Veel mensen zullen zeggen dat ze mineraalwater lekkerder vinden dan kraanwater, maar klopt dat wel? Uit onderzoek van de Keuringsdienst van Waarde bleek dat Bar-le-Duc en Sourcy precies dezelfde bron uit Utrecht gebruiken, dat wil zeggen dat de smaak van het water identiek is aan elkaar. Het bijzondere aan dit verhaal: Utrecht haalt haar kraanwater ook uit deze bron. Dat wil dus zeggen dat als je in Utrecht een glaasje kraanwater pakt, je ook mag zeggen dat je een glaasje Bar-le-Duc of Sourcy drinkt.

Niet alleen betalen we veel meer voor een flesje water dan voor een glaasje kraanwater, fleswater is ook nog eens heel vervuilend. KRNWTR wil dat kraanwater vanzelfsprekend wordt en strijdt ervoor om single use verpakkingen terug te dringen. Ze hebben een aantal feiten over fleswater gepubliceerd: kraanwater hoeft niet verpakt of getransporteerd te worden, water uit een flesje moet dat wel. Een waterflesje zorgt voor 500 keer meer CO2 uitstoot dan kraanwater. In Nederland wordt slechts 20% van de plastic flessen gerecycled. De rest wordt verbrand of weggegooid. Plastic bedreigt meer dan 267 diersoorten. De grote spelers in de waterindustrie, zoals Evian en Spadel, bezitten de grootste waterbronnen. Hun financiële belangen gaan om de verkoop van hun water en daarbij halen zij meer water uit hun bronnen dan op natuurlijke wijze weer kan worden aangevuld. Het ecosysteem raakt zo ontwricht.

En dat is ook gelijk een andere grote oorzaak van de waterindustrie. Grote spelers zoals Spadel doen er alles aan om hun water te verkopen, ondanks de gevolgen. Ook blijkt uit het verhaal van Bar-le-Duc en Sourcy dat fleswater een groot onzin verhaal is, maar toch wordt het op grote schaal verkocht. Dit komt door marketing. Zo laten ze in hun reclames idyllische omgevingen zien met grote bossen en mooie beekjes. Ook beweren deze bedrijven dat je beter hun water kan drinken omdat kraanwater nogal eens kan schommelen in kwaliteit. En ook al klopt dit allemaal niet, mensen trappen er toch in. Bar-le-Duc is begin 2018 een nieuwe campagne gestart: ‘het meest transparante water’. De flessen die ze gebruiken zullen vanaf nu 100% gerecycled zijn en dus beweren ze een duurzaam watermerk zijn. Klopt dit? Nee. Zoals Teun van de Keuken beschrijft: “Het kost nog steeds energie om ze te maken en ze moeten met vrachtwagens worden getransporteerd. (…) Die gerecyclede fles is een leuke poging, Bar-le-Duc, maar niet de beste oplossing voor het plasticprobleem.”

Marketing is een groot deel van deze markt, waar veel producenten hetzelfde product aanbieden met nauwelijks merkbaar verschil. Hoe zetten de topmerken zich neer als de ‘lekkerste’? Hiervoor spraken wij met professor binnen Psychology and behavioral sciences en expert op consumentengedrag: dr.  Professor Zeelenberg. Om zo beter te begrijpen wat er rondgaan in het hoofd van de koper en of het überhaupt zin heeft om de waarheid aan het licht te brengen.

Wat zijn de factoren die consumenten meenemen in hun voorkeur voor een bepaald merk?
Wanneer het gaat over voedselproducten zijn mensen vaak gehecht aan een bepaald merk. Wanneer een subsidiair goed in de bonus komt, zie je vaak dat mensen toch kiezen voor de duurdere variant die ze gewend zijn. SPA is daar een perfect voorbeeld van; een SPA-drinker is er van overtuigd dat er een groot verschil zit in verschillende soorten water om zo hun irrationele consumentengedrag goed te praten. Zij zullen dan ook niet snel voor  een uitstekende, goedkopere variant gaan, zoals kraanwater.


Is er een psychologische verklaring achter het succes van Dopper en KRNWTR?
“Absoluut. Het heeft deels te maken met de praktische kant: hervulbaar, kan tegen een stootje, voordeliger dan elke keer een nieuwe flesje kopen en het kleurtje kun je mooier vinden staan op je bureau. Desondanks, zien we een psychologisch beredeneerbare kant van het succes. Het gaat vaak bij mensen om trends, wij noemen dat het ‘snowball-effect’. Dit houdt in dat producten die snel overal worden aangeschaft, aanstekelijk werkt voor andere kopers. Je hebt een hip ding bij je, je oogt gezond omdat je water drinkt en je komt milieubewust over. Het is een plaatje dat mensen willen laten zien van zichzelf. Dit geldt trouwens ook voor mensen die heel dure merken kopen, zonder aantoonbaar verschil in kwaliteit. Neem Fiji bijvoorbeeld, dat is een watermerk die veel te duur is voor wat je krijgt. Iedereen weet dat, vandaar dat mensen het willen hebben om die impressie bij andere te wekken.

Wanneer mensen gewezen worden op de het milieubewuste aspect en het verschil in kosten, heeft dat enig effect?
Dat zou helpen bij een deel, het deel dat het doet zonder beter te weten. Al is het een trend bij consumenten om hun voorkeur boven logica te plaatsen. Het zou het ‘plasticprobleem’ dat jullie beschrijven en ook zeker bestaat, kunnen helpen te verminderen. Toch zijn er mensen die ondanks dat te weten alsnog water blijven kopen in de winkel. Net als dat de meeste mensen weten dan vleesproductie heel slecht is voor het milieu, is nog steeds niet iedereen vegetariër. Natuurlijk smaakt vlees anders en is het niet helemaal vergelijkbaar maar het geeft wel aan dat de mens haar eigen voorkeur verkiest over de objectief betere variant. Dit zien we aan alles. Het ene deel zal opschrikken en veel meer kraanwater gebruiken, dat merken jullie al aan jezelf. Het andere deel zal denken ‘ach ja, mijn ene flesje maakt niet zo veel verschil, plus ik vind het gewoon lekkerder’ en er gewoon mee doorgaan.

Mensen zijn dus vooral bezig met wat er in de omgeving hip is. Kijk naar de Dopper, een tijd geleden was de Dopper niet meer weg te denken uit het straatbeeld. Maar was de Dopper echt zo efficiënt? The Post Online schreef hier een interessant stuk over. Ze maken het bruggetje al snel naar plastic. De Dopper maakte haar entree als strijder tegen de plasticsoep. Hoe deden ze dat? Ze maakte miljoenen flesjes, van plastic. Niet eens van gerecycled plastic.

De enige echte oplossing om gezond te blijven en op het milieu te letten is kraanwater drinken. Veel bedrijven proberen hierop in te spelen. KRNWTR is zo’n bedrijf. Zij verkopen glazen flessen en proberen op een creatieve wijze kraanwater onder de aandacht te brengen. Wij vroegen KRNWTR in hoeverre hun merk psychologisch is. In andere woorden:

is het ook een statement dat mensen willen maken of is de hoofdreden het tegengaan van de hoeveelheid plastic?KRNWTR is een statement en zorgt voor bewustwording. Het is een leuk merk, die mensen aan het denken zet. Wanneer we een waterkoeler plaatsen ontstaan er altijd discussies over water, kraanwater en bronwater. En hoe belachelijk het eigenlijk is om bronwater te importeren en te kopen. Als er een watertappunt staat, dan gaan mensen ook meer kraanwater drinken. Op scholen merken ze zelfs dat leerlingen minder cola drinken. Daardoor worden ze zelfs rustiger en worden er minder kinderen de klas uitgestuurd. Er zit minder suikers in hun lichaam.
Waarom zou een consument KRNWTR producten kopen en niet een gekocht flesje vaak hergebruiken?Plastic flessen zijn gemaakt om maar 1 keer te gebruiken. Het staat ook wel bekend als single-use plastic. Sterker nog, er zijn zelfs onderzoeken die laten zien dat als je je plastic fles toch vaker gebruikt er giftige stoffen vrijkomen in je water. Een fles van RVS of glas is veilig in het gebruik en herbruikbaar en zelfs recyclebaar. Plastic, zoals je weet, wordt niet goed gerecycled ondanks de claims vanuit de bedrijven. Dus als je KRNWTR producten koopt, van flessen tot waterkoelers, zorg je ervoor dat je CO2 footprint kleiner wordt. Waterflessen worden van enorme afstanden getransporteerd. De productie van plastic is ook van enorme invloed op het milieu. KRNWTR is lekker, duurzaam en gezond.”

De mensen die wel bewust zijn van de problemen, willen vaak andere aansporen om ook beter om te gaan met onze natuur. Als je iets wil oplossen, moet je zelf met suggesties komen, zo legde wij ons onderzoek voor bij enkele milieuverenigingen. Zien zij veel passende oplossingen op korte termijn? Hoe maak je mensen bewust?

Volgens Voor de Wereld van Morgen, zijn merken zoals KRNWTR en Dopper een goede stap richting de oplossing, maar dan wel op kleine schaal. Zij zouden graag zien dat we dit globaler aan gaan pakken. Zij pleiten voor minder frisdrank en bronwater op scholen en bijvoorbeeld stations, waar mensen het vaakst ‘even iets snels halen’. Zij zien toekomst in het aansporen om kraanwater te drinken, zeker in Nederland. Het is een stretch, maar er wordt gespeeld met veel ingrijpende ideeën: verplichte tekst op de flesjes die vertellen wat voor impact jouw ene kleine flesje op het milieu heeft, kraanwater weer de norm maken via reclamespotjes en campagnes, meer accijns op flesjes, locatie en herkomst van de bron uitleggen. Dit zijn ideeën die op de site gecrowdfund kunnen worden door meer ongeruste users, die het niet langer aan kunnen zien en actie willen ondernemen.  

 

Het antwoord op de vraag is helaas simpel. We drinken zoveel fleswater omdat we ons absoluut niet bewust zijn van wat we nu eigenlijk drinken. Door meer voorlichting, campagnes en bedrijven zoals KRNWTR zullen mensen hopelijk kiezen voor betere alternatieven. Dat is fijn voor de portemonnee, maar het allerbeste voor het milieu!

Door Jochem Michels en Puck Vriends