De Partij voor de Vrijheid (PVV). Het is een partij die zich sterk afzet tegen de Europese Unie, asielzoekers en de islam. Tijdens de Tweede Kamerverkiezingen in 2017 was een van de speerpunten dan ook ‘Stop islam’.

Tot voor kort werd de achterban vaak omschreven als ‘de boze blanke man’. De vraag is of dat beeld wel klopt. Is de PVV een partij waar alleen blanke mannen op stemmen, of ligt dat toch iets gecompliceerder?

Wat wil de PVV?

Dat de PVV niet gecharmeerd is van de islam mag geen geheim zijn. Op 6 september 2007 haalde Wilders in de Tweede Kamer al flink uit naar de islam. “Voorzitter, ongeveer 1.400 jaar geleden is ons de oorlog verklaard door een ideologie van haat en geweld die toen ontstond en werd verkondigd door een barbaar die zichzelf Profeet Mohammed noemde. Ik heb het over de islam.”

Nu, bijna tien jaar later, zet Wilders nog steeds vol in op de ‘de-islamisering van Nederland’. Dat bleek ook uit het partijprogramma van de PVV voor de verkiezingen van 2017. Op het A4’tje stonden de volgende maatregelen:

  • Geen immigranten meer uit islamitische landen;
  • Intrek alle al verleende verblijfsvergunningen asiel voor bepaalde tijd;
    • Vreemdelingen krijgen deze vergunning als hun verblijf voor een bepaalde tijd wordt toegestaan. Deze is drie of vijf jaar geldig. Tijdens deze periode mogen ze ook werken in Nederland
  • Alle Asielzoekerscentra (AZC) moeten sluiten;
  • Personen mogen geen islamitische hoofddoekjes meer dragen als zij een publieke functie hebben. Bijvoorbeeld in de politiek, bij de politie of rechterlijke macht;
  • Een verbod op overige islamitische uitingen die in strijd zijn met de openbare orde. Welke uitingen hier precies mee bedoeld worden, is niet duidelijk;
  • Het preventief opsluiten van radicale moslims;
  • Criminelen met een dubbele nationaliteit denaturaliseren en uitzetten. Als een persoon met zowel een Nederlands als Marokkaans paspoort een misdaad begaat, wil de PVV hem of haar de Nederlandse nationaliteit ontnemen – het Nederlandse paspoort afpakken – en terugsturen naar Marokko;
  • Syriëgangers die zijn afgereisd naar Syrië, om daar bijvoorbeeld mee te vechten met IS, mogen volgens de PVV niet meer terugkeren naar Nederland;
  • Alle moskeeën en islamitische scholen moeten sluiten;
  • En een verbod op de Koran. “In de Koran staat veel meer antisemitisme dan in Mein Kampf”, vindt Geert Wilders. “De Koran staat vol met oproepen tot geweld.” Hij merkte toen wel op dat het verbod doelt op een gedoogcontructie. “We gaan de Koran niet uit huis halen bij mensen, natuurlijk niet.” Wilders wil er voor zorgen dat het niet meer verkocht mag worden en alleen nog gebruikt wordt voor academische doeleinden.

Stemgedrag van migranten in Cijfers

Na het zien van de standpunten zou je niet verwachten dat migranten en/of allochtonen op de PVV stemmen. Toch lijkt dat wel te gebeuren.

Uit onderzoek van Nationaal Kiezersonderzoek (NKO) in 2012 bleek dat van de niet-westerse allochtonen 11,8% op de PVV stemde. Dit percentage lag zelfs hoger dan bij de autochtone Nederlander, van wie 10,3% op de PVV stemde.

In een peiling gehouden vóór de verkiezingen in maart 2017 zei 7% van de mensen met een migratieachtergrond op de PVV te gaan stemmen. Dat zou neerkomen op iets meer dan 30.500 stemmen. In totaal kreeg de PVV 1.372.941 stemmen. Daaruit zou te concluderen zijn dat zo’n 2% van de stemmen op de PVV afkomstig zou zijn van allochtonen.

Uit cijfers van het CBS is op te maken dat dit percentage waarschijnlijk nog hoger ligt. Zij gaan uit van 7% onder de niet-westerse allochtonen en 4% onder de westerse.

Verschillende afkomst

Er zijn echter nog wel grote verschillen tussen mensen met een verschillende afkomst. Zo zegt maar liefst veertien procent van de Surinaamse Nederlanders op de PVV te stemmen. Bij de Turkse of Marokkaanse Nederlanders is dit aanzienlijk lager, namelijk twee procent.

Natuurlijk zijn dit cijfers die we met een korreltje zout moeten nemen. Het aantal stemmen op de PVV staat vast. Het aantal migranten dat op de partij van Wilders stemt, is daarentegen heel lastig te bepalen. Dit gebeurt met onderzoeken en peilingen en het verleden heeft uitgewezen dat die het niet altijd bij het rechte eind hebben.

Bron: CBS/EntoBarometer

EtnoBarometer

Aziz el Kaddouri, oprichter van het Opiniehuis, doet met zijn onderzoeksbureau, waar ook de Etnobarometer onder valt, marktonderzoek naar lastig bereikbare populaties, zoals jongeren, maar ook migranten. Hij probeert populaties die normaal gesproken onbereikbaar zijn voor onderzoekers en beleidsmakers te benaderen.

Het panel bestaat uit 40.000 mensen. Veertigduizend klinkt als een behoorlijk aantal maar toch maakt dat het onderzoek volgens El Kaddouri nog niet representatief. “Als je praat over migranten, is het onmogelijk om een panel te hebben waarin deze mensen voldoende gerepresenteerd worden. Voor een groot deel kunnen we het redelijk ondervangen maar wat we bewust niet doen is het herwegen van resultaten. Dus stel we hebben vijftig enquêtes nodig onder laagopgeleiden in Nederland maar we hebben er maar tien dus laten we opnieuw wegen. Ik vind dat niet verantwoord, je kunt niet op basis van kleine aantallen opnieuw gaan wegen want iemand die laagopgeleid is in Almere is heel anders dan in Eindhoven of Rotterdam.”

El Kaddouri gelooft dat door zijn manier van peilen de uitslag uiteindelijk wel representatief is. “Al houd je altijd een foutmarge van vijf procent, dus als vijftig procent zegt PVV te stemmen, is dat in werkelijkheid 45 tot 55 procent.”

Aantal Turkse en Marokkaanse PVV’ers te verwaarlozen

Wat opvalt is de 2% Turkse en Marokkaanse Nederlanders die op de PVV zegt te stemmen. Maar volgens El Kaddouri moeten we, ook mede door de bovengenoemde redenen, dat percentage niet al te serieus. “Één of twee procent is te verwaarlozen als je kijkt naar de foutmarge. Ten tweede is het de vraag of ze het ook echt gaan doen. Het zijn vaak mensen die dit een week van tevoren uit woede roepen omdat ze boos zijn over bepaalde thema’s, maar uiteindelijk toch een andere keuze maken als het moment daar is. Zou het wel zo zijn, dat sluit ik niet uit, dan zijn het mensen die niks met moslims hebben omdat ze een ander geloof hebben of een aversie tegen moslims hebben. Het zou ook kunnen dat ze het eens zijn met andere standpunten van de PVV op gebied van veiligheid of asielzaken.”

Hindoestanen

“Wat mij opviel was de populariteit van de PVV onder bepaalde migrantengroepen, Het is vermoeden dat de PVV vooral onder Hindoestaanse Surinamers erg populair is. Ik heb daar wel eens met een Surinaamse socioloog over gesproken en die heeft mij verteld dat de mensen die op PVV stemmen denken ‘de vijand van mijn vijand is tevens mijn vijand’. Heel veel Hindoestanen komen uit India en in die omgeving met vooral moslims in Pakistan leven nogal wat conflicten. Ik heb het idee dat die conflicten meegenomen worden naar Nederland omdat de PVV zich heel erg afzet tegen moslims. Moslims zijn voor hen de vijand, de PVV heeft ook de moslim als vijand dus dat is automatisch een vriend. Dat hoeft echter helemaal niet het geval te zijn omdat de PVV ook de vijand van hindoes kan zijn als het gaat om inperken van godsdienstvrijheid.”

Een probleem waar de hindoes zich niet direct door aangesproken voelen. “Dit komt omdat Wilders zich niet afzet tegen hindoes maar tegen moslims, Turken en Marokkanen. Daardoor denken die mensen dat ze gespaard worden. Ik heb het zelf niet onderzocht. Ik heb wel gevraagd waarom mensen op een partij stemmen maar dan gaat het meer over veiligheid, asiel en immigratie. Daar maken ze zich druk om”, zegt El Kaddouri.

Vooral migranten die hier al langer wonen zijn sceptisch over nieuwkomers “Ze zijn bang verdrongen te worden door nieuwkomers. Het heeft niet altijd met racisme te maken. Veel mensen die PVV stemmen, Antilianen en Surinamers, zijn niet per se racisten. Het zijn ook gewoon mensen die zich aangetrokken voelen door de standpunten van de PVV over veiligheid. Als je in een oude wijk woont die onveilig wordt of je hebt een paar Marokkaanse raddraaiers, ben je al snel geneigd te zeggen dat je daar tegen bent. Bepaalde doelgroepen zijn niet anders meer dan autochtonen. Het zijn dezelfde ideeëm die autochtonen aanspreken omdat ze in oude wijken wonen, dingen zien veranderen, bang zijn voor hun toekomst door asielzoekers en zich onveilig voelen.”

Interesse in de politiek, de cijfers

Of iemand gaat stemmen of thuis blijft, heeft ten eerste te maken met de hoogte van de opleiding die iemand heeft gedaan, blijkt uit de cijfers. Als iemand hoog is opgeleid, gaat hij of zij eerder stemmen dan wanneer diegene laag is opgeleid.

Daarnaast is herkomst relevant. Door zowel westerse als niet-westerse allochtonen wordt de gang naar de stembus minder vaak gemaakt dan door autochtonen: ca. 66 procent versus 76 procent.Bron: Nationaal Kiesonderzoek (NKO) (klik op afbeelding voor grotere versie)

De EtnoBaromter laat zien dat de migranten de gang naar de stembus nog slechter weten te vinden. Slechts 47% van de 1,3 miljoen mensen met een migratie-achtergrond zou zijn gaan stemmen op 15 maart 2017. Het landelijk gemiddelde lag op 81,9%.

Dit blijkt ook uit recent onderzoek rondom de gemeenteraadsverkiezingen in Amsterdam. Ligt het gemiddelde opkomstcijfer in de hoofdstad nog op 50%, bij de Turkse Nederlanders is dit 34%, bij de Marokkaanse zelfs 24%.  Bron: Instituut voor Migratie- en Etnische Studies (IMES) van de UvA in samenwerking met Bureau Onderzoek en Statistiek (O+S) van de gemeente Amsterdam.

Lage interesse

De interesse en het vertrouwen in de politiek is dus laag onder migranten. El Kaddouri: “Dit komt omdat ze in het verleden niet geïnteresseerd waren in politiek. Je ziet onder Turken wel interesse in de Turkse politiek want dat krijgen ze mee. Daar gebeurt altijd wel wat en met de Nederlandse politiek hebben ze niet zoveel te maken op het moment dat het allemaal goed gaat. In Nederland als coalitieland stem je op een partij maar je krijgt er altijd twee bij die gaan regeren, dat maakt het voor mensen minder interessant. Ze waren in het verleden ook bezig met andere zaken zoals werk en een goede toekomst voor de kinderen. Het heeft ook te maken met integratie.”

Wat ook meespeelt bij deze integratie, is het verkrijgen van nieuws. Waar de kranten de weken voor de verkiezingen vol staan met campagnes en op de nationale tv geen zender zonder lijsttrekker meer te vinden is, blijft de migrant geïsoleerd van deze gekte. “Zij halen hun nieuws met name door sociale media zoals Facebook. Slechts twintig tot dertig procent houdt daarnaast nog de traditionele media in de gaten. Bij autochtonen ligt dat percentage toch nog wel wat hoger dankzij de NOS, RTL Nieuws en de kranten. Het wordt niet van huis uit meegegeven en dat gebeurt bij autochtonen wel.”

 Interesse in Nederlandse politiek

Ook Floris Vermeulen, hoogleraar politicologie aan Universiteit van Amsterdam valt de lage opkomstcijfers op “De opkomst is vooral laag onder Marokkanen en Surinamers. Bij de Turkse groep zien we soms hele hoge opkomstpercentages. We zien dat die gemeenschap heel goed georganiseerd is. Er is heel veel aandacht vanuit het moederland voor deze groep dus er komen heel veel middelen en contacten uit Turkije. We weten ook uit onderzoek dat als er organisaties zijn die een achterban kunnen mobiliseren, deze mensen meer gaan participeren. De afgelopen verkiezingen zagen we echter ook bij hen een dalende trend.”

Of migranten besluiten te gaan stemmen, heeft ook te maken met hun interesse in de Nederlandse politiek. Vermeulen: “We zien steeds minder interesse in de Nederlandse politiek onder migranten. Eén van de vragen die we altijd stellen in de Exitpoll is of mensen geloven dat politici daadwerkelijk hun belangen willen behartigen. Bij die vraag zien we een enorm onderscheid tussen mensen met en zonder migratieachtergrond. Mensen zonder migratieachtergrond hebben het idee dat politici redelijk hun best doen en uiteindelijk doen wat de kiezer wil. Mensen met een migratieachtergrond, maakt het niet uit op welke partij ze stemmen, geven aan dat ze weinig vertrouwen hebben in politici. Zij geloven dat het in Den Haag meer te doen is om hun stem en vervolgens doen politici toch wel hun eigen ding. Dat wantrouwen is dus wel een groot verschil.”

Vertrouwen in de politiek

Het vertrouwen bij de gemiddelde PVV’er ligt ook lager dan bij de achterban van andere partijen. Van de kiezers van de PVV heeft slechts 21 procent vertrouwen in de Tweede Kamer. Bij bijvoorbeeld D66 is dit tachtig procent. Bij de andere partijen is dit aanzienlijk hoger.

Uit andere cijfers blijkt eveneens dat de PVV’ers geen hoge pet op hebben van de politiek, zoals te zien is in de cijfers hieronder van het Nationaal Kiesonderzoek. (NKO) We kunnen dus wel constateren dat het vertrouwen in de politiek en de politici ver te zoeken is.

 (klik op afbeelding voor grotere versie)

Op het gebied van immigratie is de achterban van de PVV heel fel. Maar liefst 99 procent wil minder asielzoekers toelaten. Ook wil 91 procent van de PVV’ers dat allochtonen zich moeten aanpassen. In 2012 vond 86 procent dat de bouw van nieuwe moskeeën tegen moest worden gegaan.

Duidelijke cijfers. Ook cijfers die de gedachten van een gemiddelde moslim niet zullen onderschrijven.

Floris Vermeulen, die veel onderzoek doet naar het stemgedrag van migranten, zet zijn vraagtekens bij de uitkomst dat moslims op de PVV zullen stemmen. “Dat druist tegen alles in. Mensen die dat wel gedaan hebben zijn ofwel niet heel gelovig of ze hebben het niet goed begrepen. Moslims die op de PVV stemmen hebben ofwel een hekel aan zichzelf of ze spreken zichzelf enorm tegen.” Ook hij verwacht net al El Kaddouri dat die 1 à 2 procent van de Turkse en Marokaanse PVV’ers een te verwaarloze aantal is.

Conflict tussen moslims en christenen

Toch zijn er wel degelijk migranten die op de PVV stemmen. Volgens Vermeulen zijn dat vooral mensen die hier al lange tijd wonen en zich bedreigd voelen door de migratie om zich heen. “Er is in hun ogen eigenlijk maar één partij die dat daadwerkelijk aankaart en dat is de PVV. Wat misschien nog wel meer voor de hand ligt is dat er migranten komen uit gebieden waar een heel groot conflict bestaat tussen bijvoorbeeld moslims en christenen of moslims en hindoes, zoals gebieden rond Pakistan en India. Maar ook Molukkers hebben waarschijnlijk veel op de PVV gestemd. Op de Molukken zijn de afgelopen jaren ook behoorlijk wat gewelddadigheden geweest waarbij moslims waren betrokken. Dat heeft direct invloed op het leven van deze mensen omdat ze zich verbonden voelen met deze gebieden. Soms hebben ze er nog familie of vrienden wonen die erdoor worden bedreigd. Onder die groepen kan ik me voorstellen dat er een heel duidelijk anti-moslimsentiment is.”

Deze migranten geloven niet dat Wilders hen streng aan zal pakken en geloven zelf buiten schot te blijven. “Waarschijnlijk is onder hen het anti-moslimsentiment groter dan het idee dat het hen ook daadwerkelijk zal treffen. In die zin is het bij Wilders ook een probleem dat het niet altijd helemaal duidelijk is wat hij nu precies bedoelt met zijn uitspraken. Het zijn vaak harde uitspraken maar hoe het beleid daarop aansluit, weten we niet.”

Sterke tegenstellingen in Turkse gemeenschap

“In Turkije is er een erg sterke tegenstelling tussen links en rechts, seculier en religieus en tussen verschillende islamitische groepen, Koerdisch of Turks. Er zijn dus allerlei spanningen binnen die gemeenschap die veel emoties oproepen en tot geweld kunnen leiden en allerlei conflicten met zich meebrengen. Het kan zijn dat sommige mensen van Turkse afkomst geloven dat de PVV de enige partij is die zich echt verzet tegen iemand als Erdogan of tegen islamitische Turken die in Nederland in de meerderheid zijn. Dat zijn seculiere, linkse Turken. Als je gaat kijken naar de organisaties van deze groep Turken, arbeidersverenigingen die al heel lang in Nederland bestaan, zij spreken zich heel duidelijk uit tegen Wilders maar ook tegen Erdogan en islamitische Turken. Het zou dus kunnen zijn dat sommige mensen denken dat de strijd meer een strijd is tegen de islam en zij voelen zich dan aangesproken door de PVV.”

Emoties boven standpunten

Volgens Vermeulen moeten mensen beseffen dat de emoties bij deze interne conflicten, zoals over Erdogan, enorm hoog oplopen zijn. Hierdoor voelen mensen zich echt fysiek bedreigd. “Het is logisch dat je in zo’n gepolariseerde samenleving op zoek gaat naar de partij die zich het heftigst uitspreekt tegen de groep die jij als meest problematisch ziet. Ze beseffen niet dat er nog veel meer PVV-standpunten zijn die tegen hen spreken omdat de PVV het onderscheid tussen Turken niet maakt. Voor de PVV is de nuance ook niet belangrijk. Veel mensen die op DENK hebben gestemd zijn van Turks-islamitische afkomst. Zij zijn sterk verbonden met Erdogan. Als je je daar tegen wilt verzetten, kun je op basis daarvan je keuze maken.”

Mensen kiezen vaak voor een partij die het dichtst in de buurt van hun belangen komt, maar dat is niet altijd zo. Ook emoties, angst, discriminatie of polarisatie spelen een rol. “Het idee dat je bedreigd wordt, heeft voor sommige mensen een hele andere uitwerking waardoor je op dat moment keuzes maakt die voor de buitenstaander wat minder rationeel zijn maar die voor jou op dat moment wel heel rationeel lijken” In een recent onderzoek van Vermeulen naar aanleiding van het Turkse referendum is ook een tweedeling te zien. “Dan zie je dat ze in Turkije op de conservatief-rechtse Erdogan stemmen en in Nederland voor het progressief-linkse Groenlinks. Dat staat loodrecht tegenover elkaar maar zij vinden het heel logisch omdat ze zich in Turkije bijvoorbeeld meer laten leiden door religie.” Iets wat je in Nederland veel minder ziet

De mening op straat

Deskundigen als Aziz el Kaddouri en Floris Vermeulen hebben op basis van hun onderzoeken een vrij duidelijke opinie over de verhalen achter de cijfertjes. Er is echter een groep die het zo mogelijk nog beter kan duiden dan de wetenschappers en dat zijn de mensen waar het over gaat in dit onderzoek. In de wijk Amsterdam Nieuw-West werd DENK de grootste partij bij de verkiezingen van 15 maart. Bij winkelcentrum Osdorpplein wordt al vlug duidelijk waarom dit zo is. Tussen de gesluierde vrouwen is het moeilijk personen te vinden zonder migratieachtergrond. Het stereotype wordt redelijk bevestigd dus de zoektocht naar een PVV-stemmer lijkt lastig. Bij het aanspreken van deze mensen blijken een aantal überhaupt de gang naar de stembus niet gemaakt te hebben. Een aantal anderen die ons te woord willen staan, bevestigen hun stem op DENK. Het belangrijkste argument dat zij hierbij geven is dat de partijleden van DENK ook allochtoon zijn. Daarnaast voelt deze groep kiezers zich niet tevreden en vertegenwoordigd door de overige partijen in het Nederlandse politieke stelsel. Ook de situatie rondom Turkije wordt aangehaald als het gaat over de keuze voor DENK. De meeste DENK-stemmers zijn pro-Erdogan. Als laatste wordt ook Geert Wilders nog genoemd als reden om op DENK te stemmen. Hij jaagt de migranten weg, zo wordt gezegd.

‘Genoeg migranten ziet wat in standpunten PVV’

Een ander geluid komt van Steve van Hetten. Een man van Surinaamse komaf (‘Maar vooral heel Nederlands’). Hij heeft jarenlang als politieagent gewerkt in Amsterdam Zuidoost. Hij kent de buurten waar problemen met migranten spelen dan ook door en door, spreekt alle mensen van alle afkomsten en is zeer regelmatig bij Cruijff Courts – voetbalveldjes waar jongeren hun hangplek gevonden hebben en een balletje trappen – te vinden.

Van Hetten baalt dat DENK de grootste is geworden in Nieuw-West. “Ik vind het een slechte ontwikkeling van een schichtige partij. Ik heb ook het idee dat mensen in deze wijken echt geronseld zijn om op DENK te stemmen.” Toch kent hij ook in deze wijk, waar veel migranten wonen, genoeg mensen die wel wat in de PVV zien. “Er zijn genoeg mensen die wel wat zien in een aantal standpunten van de PVV. Of ze ook echt op Wilders gestemd hebben, is een lastige vraag. Er is spanning in de wijken tussen groepen van verschillende afkomst. Het zijn voornamelijk Surinamers die Wilders steunen. Deze groep migranten heeft een hele andere mentaliteit dan bijvoorbeeld Turken en Marokkanen. Als in een groep Surinamers iemand wordt aangesproken door de politie, dan wordt dat gerespecteerd. Als een agent echter een Marokkaan aanspreekt, roept diegene wat in zijn moedertaal en ineens is het een groep van tien man waar de agent mee van doen heeft.”

 Er is volgens Van Hetten een groot verschil tussen het stiekem eens zijn met Wilders en in het stemhokje die keuze maken. “Ik geloof niet dat uiteindelijk veel Turkse of Marokkaanse Nederlanders PVV stemmen. Ze zijn het misschien met hem eens maar voelen zich ook verbonden met hun eigen gemeenschap. Als je als Marokkaan op Wilders stemt, val je toch een beetje je eigen geboortegrond af en dat gaat veel mensen te ver. Daarnaast is Wilders de afgelopen vier jaar ook geradicaliseerd, wat veel migranten meer tegenhoudt om op hem te stemmen.”

Migrantengroepen storen zich aan elkaar

Echte PVV’ers zullen er dus niet veel zijn. Maar de sentimenten zijn er, vooral ook onder de Surinaamse en Antilliaanse bevolking. Die voelen zich volgens Van Hetten geen ‘buitenlander’ meer, maar Nederlander. Zij voelen zich dan ook niet aangesproken door de anti-immigrantenteksten van Wilders, maar zijn wel bezorgd over de nieuwe migrantengroepen die aankomen in Nederland.

Van Hetten kan het beeld van Vermeulen over de wrijving tussen verschillende migrantengroepen bevestigen. “De ene migrant kan zich enorm storen aan een groep andere migranten die gewelddadig is of niet goed integreert. Het idee bestaat dat die laatste groep het verpest voor een hele grote groep anderen. Ik kan me voorstellen dat er ook Marokkanen zijn die het eens zijn met de PVV omdat ze willen dat de raddraaiers worden aangepakt.”

Al met al blijft het aantal migranten dat in wijken als Nieuw-West überhaupt de gang naar de stembus maakt erg laag, erkent ook Van Hetten. “Mensen hier zijn boos en hebben weinig vertrouwen in de Nederlandse politici. Logisch ook want wanneer zien ze die mensen hier nou? Ze zitten in Den Haag op het pluche en staan mijlenver van dit soort wijken af. De enige keer dat je ze ziet, is als ze ons nodig hebben. In campagnetijd dus, dan komen ze hier ineens flyeren om vervolgens nooit meer terug te komen. Dat stoort veel mensen.”

Conclusie: Migranten die PVV stemmen, ze zijn er dus.

Hoewel het in eerste aanvang wellicht onwaarschijnlijk lijkt, zijn er wel degelijk (redelijk grote) groepen migranten die op de PVV stemmen. Zij hebben het idee dat Wilders zich niet tegen hen richt maar juist medestander is vanwege de gezamenlijke vijand: moslims. Die aversie tegen deze groep gelovigen vindt meestal haar oorsprong bij conflicten in het moederland of elders op de wereld waar deze migranten zich nog steeds verbonden mee voelen. Hindoestanen die in India in conflict zijn met Pakistaanse moslims en hier opnieuw deze mensen treffen, komen hier opnieuw tegenover elkaar te staan. Ook Surinamers die al in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw naar Nederland kwamen en hier een heel nieuw leven hebben opgebouwd met goede baan, hypotheek en dergelijke zijn geneigd op de PVV te stemmen, bang om dat wat ze door de jaren heen hebben opgebouwd te verliezen aan nieuwe migranten.

Turken

Ook onder Turkse Nederlanders is er een kleine groep die PVV een warm hart toedraagt, al is het maar als tegengeluid tegen Erdogan, DENK of islamitische Turken die in Nederland in de meerderheid zijn. Deskundigen El Kaddouri en Vermeulen spreken van een zeer kleine groep maar op straat komt dat beeld minder naar voren. Van Hetten kent genoeg Turkse en Marokkaanse mensen met een PVV-voorkeur, waarbij ook nog het sentiment leeft dat zij zich moeten verdedigen tegen de raddraaiers en een kleine groep die het verpest voor de meerderheid. Deze groep gelooft dat zij door hun Nederlandse paspoort (weliswaar vaak een dubbel paspoort) niet gepakt kunnen worden door Wilders maar de mensen die misdaden plegen wel, een reden om zich niet telkens te hoeven verdedigen voor de afkomst.

Als we kijken naar de interesse in de Nederlandse politiek door migranten is dat nog steeds laag, veel minder dan bij autochtonen. Veel minder allochtonen dan autochtonen maken de gang naar de stembus. Dit is te wijten aan het niet volgen van de Nederlandse media en ook een deel integratie. Het idee er nog steeds niet bij te horen leeft nog steeds bij migranten van de tweede en derde generatie en daarbovenop komt een extreem laag vertrouwen in Nederlandse politici door migranten. Zij voelen zich minder goed vertegenwoordigd door hun religie (vaak in strijd met veel partijprogramma’s) en afkomst.

Tijd om de balans op te maken. Is iedere PVV-stemmer dan een blanke, laagopgeleide Nederlander? Zeker niet. Zijn er moslims die op de PVV stemmen? Hoogst onwaarschijnlijk. Zijn er migranten die op de PVV stemmen? Jazeker. En misschien wel meer dan we denken.