De terreurgroep Islamitische Staat zou mogelijk verantwoordelijk zijn voor de crash van het Russische vliegtuig op 31 oktober jl. in Egypte. Door slechte veiligheidsmaatregelen en connecties met het vliegtuigpersoneel van Sharm el-Sheikh, zou IS een bom aan boord hebben gesmokkeld. Volgens een persbericht van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV), begin november 2015, is een mogelijke terreuraanslag ook in Nederland denkbaar. Om terroristische aanslagen op Schiphol te voorkomen moeten strenge veiligheidsmaatregelingen getroffen worden, maar beschikt Schiphol hier ook over?

Door: Myrthe de Graaf & Lenne Jansen

In 2009
Op kerstavond 2009 reisde een Nigeriaan via Schiphol naar Detroit. De man kwam van de vlucht van Lagos naar Schiphol en was bij de overstap op de vlucht naar Detroit niet opgevallen door het beveiligingspersoneel van Schiphol. Twintig minuten voor de landing in Detroit liet de man een explosief ontploffen dat hij mee gesmokkeld had om zijn been. De ontploffing mislukte en dat voorkwam een grote vliegtuigcrash. De Nigeriaan zou gehandeld hebben in opdracht van terreurorganisatie Al-Qaida. Na deze mislukte terreuraanslag zouden de veiligheidsmaatregelen op Schiphol zijn aangescherpt, volgens Alberto Stegeman.

Alberto StegemanSchermafbeelding 2016-01-03 om 19.58.38
In maart 2010 bewees Stegeman met zijn programma ‘Undercover in Nederland’ dat het nog steeds mogelijk was om een bom mee aan boord te smokkelen op Schiphol. Samen met zijn undercover team kocht hij een liter fles drank bij de taxfreeshop op Schiphol. Thuis vulde hij deze fles met een andere vloeistof. Vervolgens smokkelde hij deze fles mee terug naar de taxfreeshop op Schiphol, waar hij de fles opnieuw afrekende en liet verzegelen. Vervolgens kon hij met deze fles, gevuld met een andere vloeistof, naar Londen vliegen en van Londen naar Washington. Volgens Stegeman is Schiphol daarom ‘het lek van de wereld’. In de aflevering probeert Stegeman zijn ‘truc’ ook bij de andere luchthavens in Nederland. Op deze luchthavens is het absoluut onmogelijk om meer dan 100 ml vloeistof het vliegtuig mee in te nemen.

Na de uitzending van Undercover in Nederland laat Schiphol weten dat ze wist dat er een lek zat in het beveiligingssysteem maar dit een aanvaardbaar risico vond. Wel neemt Schiphol meteen na de uitzending maatregelen: er vindt een verhoging van beveiliging plaats, met daarbij extra mensen in de taxfreeshops. Ook zullen er extra controles plaatsvinden op aangekochte vloeistoffen in de winkels.

Terreuraanslagen op Schiphol
Volgens veiligheidsexpert Ira Helsloot, van de Radboud Universiteit Nijmegen, is een terreuraanslag toch niet altijd te voorkomen, ondanks de volgens hem nu goede beveiliging van Schiphol. “Als iemand echt bereid is zijn eigen leven te geven, dan is een aanslag niet tot nauwelijks te voorkomen.” Extra veiligheidsmaatregelen creëren alleen maar schijnveiligheid, zo beweert Helsloot. “Het heeft geen zin om een vliegveld hyper te gaan beveiligen, terwijl risico’s op een aanslag buiten het vliegveld blijven bestaan. In de bus naar het vliegveld is een terreuraanslag net zo goed mogelijk als op het vliegveld zelf.”

Beveiligingsmaatregelen na uitzending Undercover in Nederland
Volgens Bertine Langelaan, een woordvoerder van Schiphol, zijn er naar aanleiding van de uitzending, en de aangescherpte beveiligingsmaatregelen wereldwijd, betere controlesystemen opgezet om het beveiligingslek te dichten. Het lek dat Undercover in Nederland naar buiten bracht is volledig gedicht door controles in te voeren op handbagage vóór het luchthavendeel met de taxfreeshops. Ook kunnen mensen niet meer winkelen in de taxfreeshop zonder daadwerkelijk een vlucht te nemen. “Op een luchthaven zoals Schiphol heeft men hoogwaardige controlesystemen voor goederen. Door een ingenieus netwerk van loopbanden worden alle koffers, die ingecheckt of overgeladen worden, gecontroleerd door röntgenapparaten. Ook in de bagageruimte hangen camera’s waarmee alles in de gaten kan worden gehouden”, zegt Langelaan.

Iedere passagier gaat door een controle bij de boarding. Ook worden er gedragscontroles uitgevoerd door beveiligers en honderden camera’s. De beelden die deze camera’s vastleggen worden live uitgelezen in controlekamers. Passagiers die afwijkend gedrag vertonen kunnen op deze manier worden onderkend, vertelt een anonieme bron van de Marechaussee. “Bij iedere koffer die aan boord wordt gebracht van een vliegtuig, hoort een passagier. Indien iemand niet aan boord gaat van het vliegtuig, wordt zijn koffer ook weer van boord gehaald. Dit is een veiligheidseis.”, verteld hij.

“Door de Marechaussee worden vluchten ingedeeld in categorieën. Hierbij wordt onderscheid gemaakt in waar vluchten vandaan komen. Bij de ene vlucht hoeft er minder gecontroleerd te worden, omdat de vlucht uit het land van herkomst al aan een volledige controle is onderworpen”, aldus de Marechaussee. “Afrikaanse landen hebben minder ingenieuze controlesystemen, waardoor vluchten uit deze landen zeer streng gecontroleerd worden bij binnenkomst in vergelijking met vluchten uit landen zoals Zwitserland, de Verenigde Staten of Japan. Deze landen hebben een uitgebreide controle reeds verlopen, waardoor extra controles op Schiphol minder nodig zijn.”

In 2015
Schiphol laat op de website weten dat er in 2015 alsnog extra veiligheidsmaatregelen genomen zijn. Men was niet tevreden met het concept. Er zaten verschillende nadelen aan het vorige systeem en daarom ging Schiphol op 3 juni 2015 over op ‘Centrale Security’.

Alle 71 gates hadden namelijk tot 3 juni jl. een eigen security opstelling. Nu vindt de securitycontrole op een centrale plek plaats, bij een van de nieuwe centrale securityfilters. Dit maakt het securityproces efficiënter. Schiphol kan daarnaast makkelijker veranderingen doorvoeren bij nieuwe Europese regels. Zo heeft de Europese Unie bijvoorbeeld in 2006 besloten dat het meenemen van vloeistoffen in de handbagage beperkt is en dat dit gecontroleerd moet worden. Toen duurde het enige tijd voor Schiphol deze veranderingen kon toe passen. Dit gaat nu gemakkelijker door de centrale securityfilters.

Ook waren er in het verleden maar twee securityscanners per gate. Hierdoor ontstonden lange wachtrijen voor de gate. Daarnaast was het oude concept erg inefficiënt voor Schiphol. Er moesten meer securityscanners komen, maar deze scanners zijn erg kostbaar. Ook waren er veel beveiligers nodig die per vlucht van gate naar gate moesten lopen om controles uit te voeren. Dit kostte te veel tijd en faciliteiten.

Schermafbeelding 2016-01-03 om 19.58.50

Voor juni 2015 zat het namelijk zo:
Alle binnenkomende passagiers moesten door lounges om bij de aankomsthal te komen. De verschillende lounges op Schiphol waren verdeeld in Schengen bestemmingen (Lounge 1) en niet-Schengen bestemmingen (Lounge 2 en 3). Passagiers uit niet-Schengen bestemmingen kregen de securitycontrole bij de gate. Passagiers die overstapten van een niet-Schengen land naar een Schengenland kregen een securitycontrole bij Lounge 1. Dit zorgde voor lange wachtrijen, die door de ‘Centrale Security’ verholpen zijn.


Huidige situatie

In de nieuwe situatie vinden alle securitycontroles voor vertrekkende passagiers plaats direct na de vertrekhal. Bijvoorbeeld, een passagier vliegt van Schiphol naar Colombo in Sri Lanka, in vertrekhal drie geeft hij zijn bagage af. Hierna gaat hij dus direct door de securitycontrole. Als hij vervolgens ook de paspoortcontrole heeft gehad, heeft de passagier alle controles gehad en kan de passagier zonder lange wachtrij door naar het taxfree gedeelte.

Overstappen zonder securitycontrole
Voor passagiers die moeten overstappen zijn er in de nieuwe situatie twee centrale transferfilters. Het hangt af uit welk land passagiers komen of zij wel of niet gecontroleerd moeten worden. Als passagiers uit, bijvoorbeeld, Amerika komen mogen ze zonder extra controle overstappen op hun volgende vlucht. Het screeningsniveau in Amerika is namelijk geaccepteerd door de EU.

Overstappen met securitycontrole
Daarentegen moeten passagiers uit een land waarbij het screeningsniveau niet geaccepteerd is door de EU, nog wel door een securitycontrole voor hun overstap. Na een strenge controle komen de passagiers met securitycontrole in dezelfde vertrekhal als de passagiers zonder securitycontrole.

De drie lounges zijn hiermee één beschermd gebied geworden, waarbij vijf centrale securityfilters zijn ontstaan. Wanneer er in de toekomst Europese veranderingen doorgevoerd moeten worden hoeft Schiphol alleen deze vijf centrale securityfilters aan te passen en niet alle 71 gates.

Negatieve reacties
De vele aanpassingen op Schiphol kostten bij elkaar zo’n 400 miljoen euro. Velen vinden de aanpassingen het geld niet waard. Zo schreef Dieuwertje Kuijpers op 3 juni 2015 in de Post Online: “Luchthavens zijn niet leuk, dus ‘extra tijd’ overhouden op een luchthaven al helemaal niet. Tenzij je waterige instantkoffie à vijf piek per papieren beker of uitgedroogde, gesealde bloembollen met een droge lap kaas voor een tientje in een omgeving met de sfeer van een jaren ’70 sportfondsenbad een shopping experience wilt noemen. Om nog maar te zwijgen over de vastgeschroefde kuipstoeltjes die na 20 pagina’s luchthavenlectuur gegarandeerd een hernia geven. Als u de luchthaven verkiest boven de beveiliging bent u eveneens slechter af met het nieuwe gecentraliseerde systeem. Wetenschappelijk onderzoek heeft namelijk uitgewezen dat een vlieghaven met de infrastructuur van Schiphol juist meer gebaat is bij een gate-by-gate-controle, in plaats van een centraal securityfilter.”

Ook denkt Kuijpers dat als Al-Qaida een aanslag wil plegen, dit toch wel lukt. “Al- Qaida maakt er geen geheim van kennis in huis te hebben om met simpele no-tech oplossingen de miljarden aan high-tech investeringen voor ‘onze veiligheid’ te kunnen omzeilen”, aldus Kuijpers.

Nu dan toch?
Eerder bleek in de uitzending van Undercover in Nederland dat de andere luchthavens in Nederland al wel goed beveiligd waren. Beschikt ook Schiphol dan nu over voldoende veiligheidsmaatregelen om terroristische aanslagen te voorkomen? Misschien wordt het tijd dat Alberto Stegeman opnieuw een bezoekje brengt aan Schiphol!