Door Jonas Jongerius en Sarah Risseeuw

Het aantal ziekenhuisopnames door overmatig gebruik van alcohol onder minderjarigen is tussen 2014 en 2017 gestegen met zo’n 10 procent, terwijl in 2014 de door de overheid bekostigde NIX18-campagne begon tegen alcoholmisbruik bij jongeren. Vijf jaar na de leeftijdsverhoging kijken we naar de resultaten van NIX18. Heeft de leeftijdsverhoging op het gebruik van alcohol zin gehad?

Sinds de leeftijdsgrens in 2014 van 16 naar 18 jaar is gegaan, zijn er een aantal dingen veranderd. Er is een daling zichtbaar in het aantal minderjarige drinkers en ook in het aantal ouders dat hun minderjarige kinderen alcohol laat drinken. Toch neemt het aantal opnames op de spoedeisende hulp niet af. De hoeveelheid minderjarigen drinkers is afgenomen, maar de hoeveelheid die gedronken wordt niet. Jongeren drinken nu vaak sterke drank en drinken meer, om snel dronken te worden. Dit kan ernstige gevolgen hebben zoals een ziekenhuisopname.

“Niet crack of heroïne, maar alcohol wordt gezien als meest schadelijke drug als je kijkt naar de samenleving’’

Tegenwerking NIX18-campagne

Nico van der Lely is kinderarts in het Reinier de Graaf ziekenhuis. Zijn aandacht ligt vooral bij alcoholproblematiek onder jongeren. Van der Lely vindt dat het effect van de NIX18 campagne groter had kunnen zijn. Verschillende factoren spelen hierin een rol. Het drinkgedrag van ouders, alcoholreclames, alcoholverstrekkers en sportclubs bijvoorbeeld. “Ouders die elke avond een wijntje bij het eten drinken, zijn geen goed voorbeeld. Kinderen groeien op met het idee dat het normaal is om dat te doen.” Maar het grootste probleem ligt volgens Van der Lely bij de alcoholreclames. “Overal waar je kijkt wordt alcohol gepromoot. Op televisie, op social-media, op sportverenigingen, ga zo maar door. In de supermarkten staat er zelfs achterop de fles Petrikov hoe je de drank lekker kan mixen. Op deze manier houden we in stand dat alcoholgebruik volstrekt normaal is.” Als al deze partijen intensiever mee zouden werken om dit beeld te veranderen, dan zou de campagne meer effect hebben, stelt Nico van der Lely.

Sarah | Onderzoeksredactie

Een voorbeeld van hoe de Albert Heijn alcohol promoot.

Hij ziet ook zeker een verbetering. De afgelopen jaren is het aantal minderjarigen drinkers afgenomen. Dit zien we alleen niet terug in de cijfers van ziekenhuisopnames van jongeren met alcoholintoxicatie. Jaarlijks worden er rond de 900 jongeren opgenomen op de spoedeisende hulp en dit aantal veranderd nauwelijks. Volgens Nico van der Lely is hier nog geen hele duidelijke verklaring voor maar hij ziet wel dat een groot deel van de groep jongeren die wordt opgenomen ‘speciale’ jongeren zijn. ‘Denk bijvoorbeeld aan jongeren met ADHD of autisme’, zegt Van der Lely.

Deze grafiek laat een dalende lijn zien van het aantal binge-drinkers onder minderjarigen (11-16 jaar) tussen 2003 en 2017, gemeten door Trimbos. Vanaf 2015 is er een stijging zichtbaar. Juist precies wanneer de NIX18-wet in is gegaan, stijgt het aantal minderjarige binge-drinkers. Volgens Nico van der Lely is hier wel een verklaring voor. Jongeren zijn heviger gaan drinken. Dit komt omdat ze vaak indrinken, want op feestjes en in uitgaansgelegenheden is het moeilijker om aan alcohol te komen.

Verstrekkers van Alcohol

 ‘’Verstrekkers leven 2 op de 3 keer de alcoholleeftijd niet na’’

Wim van Dalen is directeur van STAP, het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid. Bij STAP zetten ze zich in voor alcoholbeleidsmaatregelen die leiden tot een afname van alcohol gerelateerde schade. Volgens Wim zijn het vooral de verstrekkers die niet meewerken aan het proces van alcoholmisbruik onder jongeren verminderen. “Verstrekkers leven 2 op de 3 keer de alcoholleeftijd niet na”. Horecagelegenheden, sportkantines en maaltijdbezorgdiensten zijn voorbeelden van zulke verstrekkers. Op deze plekken wordt het de jongeren te makkelijk gemaakt om alcohol te halen. Slijterijen en (keten)supermarkten doen het een stuk beter. Doelstelling van Paul Blokhuis, de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport: het nalevingscijfer van alle verstrekkers naar 100% te doen stijgen in 2030.

 ‘’Van kinderen mag je nog niet veel verwachten’’, vervolgt Wim van Dalen. Volgens hem zijn het vooral de ouders die het verschil moeten gaan maken. ‘’Ouders zijn ook deel van die ‘natte samenleving’ waar we in leven. Vaak hebben de ouders niet door wat te regelmatig alcohol bij jongere mensen kan doen. Ouders die het goede voorbeeld geven en op een acceptabele manier zeggen: tot je achttiende mag jij niet drinken, hebben meer succes dan ouders die het thuis drinken al tolereren op jongere leeftijd van hun kind. Uit onderzoek blijkt dat deze jongeren later meer alcohol gaan nuttigen. Ze hebben het van huis uit meegekregen.’’  

De Jongeren

Jongeren geven zelf aan dat het vrij makkelijk is om aan alcohol te komen als je onder de achttien jaar bent. Via vrienden, fake ID-kaarten of ouders bijvoorbeeld. Wij hebben 72 minderjarige jongeren een enquête in laten vullen over hun alcoholgebruik en hoe zij denken over NIX18. Onder deze groep jongeren bevonden zich scholieren van het Theresialyceum die wij spraken over hun ervaringen.

Veel van hen geven hetzelfde geluid: ouders vinden het goed als er thuis alcohol gedronken wordt. Liever thuis onder ‘toezicht’ dan ergens buiten. Ook is het nog best simpel om op feestjes in kroegen en clubs aan alcohol te komen. “Als ik met een groep vrienden ben waar een paar oudere jongens tussen zitten, wordt mijn ID-kaart niet gevraagd.” Horeca uitbaters leven volgens hen de regels niet goed na. Uit de antwoorden van de scholieren kun je de conclusie trekken dat NIX18 niet het gewenste effect heeft gehad.