De term ‘plofkraak’ was hot-topic in de nieuwsbladen afgelopen jaar. De ene na de andere Brabantse geldautomaat werd opgeblazen. In totaal gebeurde dat acht keer. In geen enkel geval werd er iemand verantwoordelijk voor een kraak veroordeeld. Wat maakt het zo lastig om deze criminelen te pakken te krijgen?

Lotte Kepers & Jules van Dop

In Breda, Zundert, Tilburg, Waalwijk, Bergen op Zoom, Helmond en Eindhoven was het raak. Bergen op Zoom werd zelfs twee keer slachtoffer. Zeven van de acht automaten waren van ABN Amro. Met een pizzaschuiver duwen de criminelen een explosief naar binnen en blazen zo een automaat op. Uit zorgen sloot ABN Amro op 2 december 2019 ongeveer 470 van hun eigen automaten. Ook besloot de Nederlandse Vereniging van Banken om vanaf 16 december 2019 pinautomaten uit te zetten tussen 23.00 uur en 7.00 uur ’s ochtends, in de hoop criminelen af te remmen. Tóch werden er na het invoeren van deze maatregel landelijk nog drie plofkraken gepleegd.

In totaal zijn er 73 plofkraken gepleegd door heel Nederland in 2019. Gedurende het jaar bleef het aantal stijgen. Hoe laten we deze stijging afnemen en hoe zorgen we ervoor dat de verantwoordelijke criminelen stoppen met het plegen van deze gevaarlijke plofkraken?

Om een goed beeld te geven van de acht gepleegde plofkraken in Noord-Brabant hebben wij de plofkraken voor je op een rijtje gezet. Iedere ‘bom’ op de kaart is een plofkraak. Iedere ‘bom’ beschikt over informatie met betrekking tot de plofkraak.

GEBREK AAN…? 

Explosievenexpert Ad van Riel, directeur van adviesbureau REASeuro in Riel, is van mening dat er door simpele aanpassingen een einde kan komen aan de reeks plofkraken. Volgens hem hebben de genomen maatregelen niet het nodige effect, omdat criminelen zich niet aan sluitingstijden houden. ,,Je hebt twee oplossingen: de criminelen geen resultaat geven na het plegen van de plofkraak en de pakkans vergroten,” aldus van Riel. Hij maakt zich ernstig zorgen over de kennis, capaciteit en samenwerking van de partijen die bezig zijn om de plofkraken op te lossen.

RELATIE MET DRUGSWERELD

Wat maakt het plegen van een plofkraak zo aantrekkelijk? ,,Je maakt in één keer een enorme buit”, vertelt Jasper van der Kemp, docent criminologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Het oppakken van de daders is volgens hem lastig, omdat sporen vaak worden uitgewist door de explosieven. Kleine groepen criminelen slaan meerdere keren toe, nadat zij eenmaal een succesvolle plofkraak hebben gepleegd. Er zijn ideeën over een relatie tussen plofkraken en de drugswereld. De grote buit wordt dan geïnvesteerd in het drugscircuit. De ideale oplossing om criminelen te stoppen is, volgens van der Kemp, het waardeloos maken van het geld. Hij is van mening dat de politie over genoeg kennis bezit maar hij hoopt dat ze meer geografisch onderzoek gaan verrichten rondom de geldautomaten.

BESTE OPLOSSING

Jos van der Stap maakt als overvalcoördinator al zeven jaar deel uit van het Nationaal Plofkraakteam. Dit team bestaat onder andere uit vijftig rechercheurs die elke dag bezig zijn met het onderzoeken van de plofkraken. Eventuele daders worden vaak wel aangehouden maar uiteindelijk worden zij door onvoldoende bewijs weer vrij gelaten. Omdat de Nederlandse bendes de grenzen over zijn gestoken, werkt de Nederlandse politie samen met België en Duitsland. Zo heeft de politie meerdere criminelen aan onze grenslanden uitgeleverd. Volgens Jos van der Stap is het geld waardeloos de beste oplossing op dit moment. Wel door middel van verlijming, in plaats van het inzetten van inktpatronen. Het inkt maakt het geld soms niet compleet waardeloos. Bij verlijming worden de losse bankbiljetten snel en onlosmakelijk aan elkaar vast gelijmd.

ZUIDERBUREN

In 2012 werd Nederland geteisterd door de eerste grote golf aan plofkraken. In dit jaar werden er maar liefst 127 plofkraken gepleegd. De Nederlandse banken besloten de automaten beter te gaan beveiligen om deze nieuwe trend tegen te gaan. De nieuwe beveiligingsmaatregelen sloegen aan. Daardoor besloten de Nederlandse criminelen de grens over te steken; vanuit West-Brabant rijd je binnen een half uurtje België binnen. Heeft onze zuiderbuur ook last van een plofkrakentrend?

België telt ongeveer zo’n 7000 geldautomaten. Per capita zijn dit er dubbel zoveel als in Nederland. Dubbel zoveel risico, zou je denken. Maar pas in 2014 kreeg België acht keer te maken met plofkraken. Dit aantal bleef laag, tot aan 2018. Toen steeg het aantal naar achttien plofkraken in een jaar.

In oktober 2019 was het voor derde keer in een maand raak bij Belgische bank Argenta. Door een reeks van zware plofkraken wilde de bank geen verdere risico’s nemen en besliste al zijn 364 automaten in ongeveer 460 kantoren te sluiten. Dit om de veiligheid van werknemers en omwonenden te waarborgen. Na een risicoanalyse besloot Argenta om ongeveer de helft van de automaten weer te activeren in december. Na sluiting van de automaten, werden er alsnog drie plofkraken gepleegd in België.

Bij de laatste plofkraak op een filiaal van bpost in Zaventem, maakten de daders 350.000 euro buit. Volgens bpost traden de inktcassettes in de geldkoffers wel in werking, waardoor het geld besmeurd zou zijn met inkt en het geld waardeloos is gemaakt.

‘ZO SPOEDIG MOGELIJK’

Namens de Nederlandse Vereniging van Banken (kortweg NVB) vertelt adviseur veiligheid Hans van Loon over de genomen maatregelen door de NVB. Hij is van mening dat ABN Amro niet de zwakke schakel is onder de banken, ook al werden zij in 2019 52 keer uitgekozen door plofkraakcriminelen. De NVB werkt samen met de politie aan een oplossing en zijn met een uitgebreid onderzoek bezig naar het waardeloos maken van geld. Wanneer de resultaten van dit onderzoek bekend worden gemaakt en wanneer het verlijmen van geld ingezet kan worden, durft van Loon niet te zeggen. Hij hoopt zo spoedig mogelijk.

OPLOSSING

Het is de politie wel gelukt om verdachten aan te houden, maar niet om ze te veroordelen in Noord-Brabant. Criminoloog Jasper van der Kemp en politiecoördinator Jos van der Stap geven aan dat we te maken hebben met kleine groepjes zware criminelen, die vaak al meerdere strafbare feiten hebben gepleegd. Er zouden zelfs ideeën zijn dat deze criminelen gelinkt zijn aan de drugswereld. Ze investeren hun plofkraakbuit dan in het drugscircuit. Dé manier om een crimineel te stoppen is hem het idee te geven dat er geen buit te halen valt. Hier gaat het de criminelen namelijk om.

Bij het vrijkomen van geld, door een plofkraak, worden momenteel inktpatronen gebruikt. Deze patronen zitten in de geldcassettes en ontploffen zodra er aan de geldcassette wordt gerommeld. Er komt dan inkt vrij die ervoor zorgt dat het geld waardeloos gemaakt wordt. Echter werkt deze oplossing niet altijd en daarom wordt er gekeken naar andere oplossingen. Een goed voorbeeld daarvan is verlijming, daarbij worden de losse bankbiljetten snel en onlosmakelijk aan elkaar vastgelijmd.

De politie heeft hier haar hoop op gevestigd en legt daarmee het balletje bij de Nederlandse Vereniging van Banken. Zij zegt bezig te zijn met het onderzoek en hopen ‘zo spoedig mogelijk’ meer duidelijkheid te kunnen geven.

Bij vragen of opmerkingen met betrekking tot het onderzoek kunt u contact opnemen via contact@julesvd.nl / keperslotte@gmail.com